{"id":96,"date":"2008-09-02T12:39:47","date_gmt":"2008-09-02T12:39:47","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost\/wp\/wordpress\/2008\/09\/02\/peyama-komellek-niviskar-u-edib-u-akadimisten-kurd\/"},"modified":"2008-09-02T12:39:47","modified_gmt":"2008-09-02T12:39:47","slug":"peyama-komellek-niviskar-u-edib-u-akadimisten-kurd","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kurdishacademy.org\/?p=96","title":{"rendered":"Peyama komell\u00e9k niv\u00edskar \u00fa ed\u00edb \u00fa akad\u00edm\u00edst\u00e9n Kurd"},"content":{"rendered":"<p>Bir\u00e9z Serok\u00e9 Her\u00e9ma Kurdistan\u00e9<br \/>\nBir\u00e9zan Serok u Endaman\u00e9n Parlemana Kurdistan\u00e9<br \/>\nBir\u00e9zan Serok u Endaman\u00e9n Enj\u00famena Wez\u00edran\u00e9n Her\u00e9ma Kurdistan\u00e9<br \/>\nBir\u00e9zan Wez\u00edr\u00e9n Perwerde, Xw\u00e9ndina Ba\u200cllaw Roshnb\u00edr\u00ed y\u00e9<br \/>\nBir\u00e9zan Endam\u00e9n Mekteba Siyas\u00ed ya YNK, PDK., Yekgirtuw\u00ed Islam\u00ed u part\u00edy\u00e9n Kurdistan\u00ed<\/p>\n<p><!--more--><\/p>\n<p>Bir\u00e9z Serok\u00e9 Her\u00e9ma Kurdistan\u00e9<br \/>\nBir\u00e9zan Serok u Endaman\u00e9n Parlemana Kurdistan\u00e9<br \/>\nBir\u00e9zan Serok u Endaman\u00e9n Enj\u00famena Wez\u00edran\u00e9n Her\u00e9ma Kurdistan\u00e9<br \/>\nBir\u00e9zan Wez\u00edr\u00e9n Perwerde, Xw\u00e9ndina Ba\u200cllaw Roshnb\u00edr\u00ed y\u00e9<br \/>\nBir\u00e9zan Endam\u00e9n Mekteba Siyas\u00ed ya YNK, PDK., Yekgirtuw\u00ed Islam\u00ed u part\u00edy\u00e9n Kurdistan\u00ed<\/p>\n<h2>Peyama komell\u00e9k niv\u00edskar \u00fa ed\u00edb \u00fa akad\u00edm\u00edst\u00e9n Kurd<\/h2>\n<h3>Babet \/ stander kirina Ziman\u00e9 Kurd\u00ed<\/h3>\n<p>Niho, li gor hem\u00ed p\u00edver\u00e9n d\u00edrok\u00ed \u00fa rewshenb\u00edr\u00ed \u00fa demograf\u00ed, zaravaya kurmanjiya naverast b\u00faye ziman\u00e9 rewshenb\u00edr\u00ed \u00fa perwerdey\u00ed li hers\u00e9 w\u00edlayet\u00e9n mezin y\u00e9n her\u00e9ma Kurdistan\u00e9 (Hewl\u00e9r, Kerk\u00fak \u00fa Sil\u00e9maniy\u00e9), Jhi bil\u00ed w\u00e9 ew b\u00faye ziman\u00e9 hevpeyiv\u00edna siyas\u00ed \u00fa jivak\u00ed di navbera paytext\u00ed \u00fa hem\u00ed her\u00e9m\u00e9 de, devera Behd\u00ednan \u00fa w\u00edlayeta Dihok\u00e9 jh\u00ed di nav de.<\/p>\n<p>Zaravaya kurmanjiya naverast \u00e9d\u00ed ne zaravayeka lokal \u00fa mill\u00ed ye, belku ew ziman\u00e9 bi hezaran kit\u00e9b \u00fa bi sedan rojhnameyan e \u00fa w\u00e9 bazarek\u00e9 mezin y\u00e9 kit\u00e9b \u00fa xwendin\u00e9 li Kurdistan\u00e9 durist kiriye \u00fa li ber e bibe ziman\u00e9 fikir \u00fa hizirkirin\u00e9 di war\u00e9 felsefe \u00fa zanist\u00e9n siyas\u00ed \u00fa jivak\u00ed de \u00fa bi hezaran term\u00e9n zanist\u00ed \u00fa mirov\u00ed jh\u00e9 c\u00e9b\u00fane. Kurmanjiya naverast her weha bi hikm\u00e9 waqi\u00e9 d\u00edrok\u00ed, jograf\u00ed, siyas\u00ed \u00fa rewshenb\u00edr\u00ed b\u00faye xeleka peywendiy\u00e9 di navbera kurmanjiya jhor\u00edn \u00fa kurmanjiya jh\u00e9r\u00edn bi hem\u00fa devok\u00e9n wan y\u00e9n jida ve.<\/p>\n<p>Li gel bizava rejh\u00edma ber\u00e9 ya Bexday\u00e9 bo parcekirina kurdan bi r\u00e9ya parcekirina ziman\u00e9 wan, herweha li gel karkirin\u00e9 li ser eyn\u00ed gotara shoven\u00ed jhi aliy\u00e9 hinek nifishper\u00e9s\u00e9n ereb \u00fa turk ve, ku bi d\u00edtina wan kurdan p\u00e9c\u00e9b\u00fana yekkirina \u00edradeya siyas\u00ed \u00fa standardkirina ziman\u00e9 xwe n\u00edne, heta niha \u00edradeya kurdan, p\u00e9giriya xwe bi zaravaya ziman\u00e9 xwe parastiye \u00fa selmandiye.<\/p>\n<p>Helbet, me hemiyan di v\u00ed war\u00ed de, bi rewshenb\u00edr \u00fa siyas\u00ed \u00fa perwerdekaran ve, berpirsiyariya mezin li ser mil\u00e9n me ye, l\u00e9 berpirsiyariya d\u00edrok\u00ed li ser mil\u00e9n siyas\u00ed \u00fa saziy\u00e9n serwer\u00ed y\u00e9n bilind y\u00e9n her\u00e9m\u00e9 ye (wek\u00ed serokatiya her\u00e9m\u00e9, parlamento \u00fa jivata wez\u00edran), ku p\u00e9div\u00ed ye ew di asta hesasiyeta v\u00e9 qonax\u00e9 de bin \u00fa ew hikm\u00e9 defaktoy\u00e9 bo biryareka siyas\u00ed terjume bikin. Cimk\u00ed d\u00edrok jhi me re dib\u00e9jhe biryar\u00e9n caren\u00fassaz p\u00e9w\u00edst\u00ed bi siyasetmedar\u00e9n d\u00farb\u00edn \u00fa xudan hesteka d\u00edrok\u00ed \u00fa n\u00edsht\u00edman\u00ed heye.<\/p>\n<p>Bi ferm\u00ed naskirina zaravaya ku niha kar p\u00e9 t\u00e9t kirin w\u00e9 manay\u00e9 nade ku q\u00edmet bi zaravay\u00e9n din, bi taybet\u00ed kurmanjiya jhor\u00edn, hewraman\u00ed \u00fa lur\u00ed \u00fa hwd. nah\u00e9t dan. L\u00e9 bel\u00e9 ber\u00favajh\u00ed v\u00e9 div\u00e9t hevdem li gel v\u00e9 besh\u00e9n un\u00edvers\u00edtey\u00e9 \u00fa enst\u00edtuya n\u00edsht\u00edman\u00ed y\u00e9n taybet bo l\u00e9kol\u00edn\u00e9n t\u00e9rbar y\u00e9n hem\u00ed zaravay\u00e9n kurd\u00ed bih\u00e9n damezrandin, bi mebesta dewlemendkirin \u00fa p\u00edkkirina w\u00e9 zaravaya ku em h\u00e9v\u00ed dikin di v\u00e9 qonax\u00e9 de bi ferm\u00ed b\u00e9t nas kirin. Cimk\u00ed ne weha ye ku ziman\u00e9 niha karp\u00e9kir\u00ed zimanek\u00e9 idial \u00fa b\u00e9 k\u00e9mas\u00ed be \u00fa p\u00e9w\u00edst\u00ed bi dewlemendkirin \u00fa p\u00e9shdebirin\u00e9 nebe, belk\u00ed mebesta me ew e ku ew jhi aliy\u00e9 gramer \u00fa r\u00e9niv\u00eds \u00fa bikaran\u00edna gisht\u00ed ve bih\u00e9t naskirin, heke div\u00e9t ew jhi aliy\u00e9 peyivsaz\u00ed \u00fa termsaziy\u00e9 ve zimanek\u00e9 li ber hem\u00ed zaravayan vekir\u00ed be.<\/p>\n<p>Zanist\u00e9 zimannasiy\u00e9 jh\u00ed jhi me re dib\u00e9jhe ziman giyandarek\u00e9 d\u00edrok\u00ed ye \u00fa ew rojh li d\u00fa rojh\u00e9 \u00fa sal li pey sal\u00e9 p\u00e9shve dice, hind\u00ed hejhmara hevwateyan (synonyms) di ziman\u00ed de pirtir bin manaya dewlendiya w\u00ed ziman\u00ed, neko parceb\u00fan \u00fa jh\u00e9kveb\u00fana w\u00ed dide. Ziman\u00e9 kurd\u00ed jh\u00ed p\u00e9w\u00edst\u00ed bi hem\u00ed zaravay\u00e9n xwe heye \u00fa h\u00edc yek jhi wan l\u00e9 z\u00e9de n\u00edne.<\/p>\n<p>Ew ziman\u00e9 ko mebesta me jh\u00e9 ye ku bi ferm\u00ed bih\u00e9t nas\u00edn eyn\u00ed w\u00ed ziman\u00ed ye y\u00e9 ku xud\u00e9 jh\u00e9 raz\u00ed (Tewf\u00edq Wehb\u00ed Beg\u00e9) r\u00e9niv\u00eds jh\u00e9 re dan\u00ed, ziman\u00e9 hik\u00fameta kurd\u00ed ya yek\u00e9, hik\u00fameta sh\u00e9x Mehm\u00fad \u00fa komara Mehabad\u00e9 ye, pash\u00ed di sala 1959-\u00e9 di konferasna gisht\u00ed ya mamosteyan de li Sheqlawey\u00e9 tek\u00edd li ser bi ferm\u00ed naskirina w\u00ed hatib\u00fa kirin, pisht re serok\u00e9 xud\u00e9jh\u00e9raz\u00ed Barzaniy\u00e9 yek\u00e9 \u00fa Partiya Demokrat ya Kurdistan\u00e9 pisht\u00ed peymana adara 1970-\u00e9 pishtgiriya w\u00e9 p\u00e9ngav\u00e9 kir\u00ed, bi taybet\u00ed di war\u00e9 perwerdey\u00e9 de. Jhi ber hind\u00e9, gaveka n\u00edsht\u00edman\u00ed \u00fa caren\u00fassaz e ku desthilata kurd\u00ed w\u00e9 p\u00e9sh\u00edniya d\u00edrok\u00ed \u00fa kultur\u00ed \u00fa siyas\u00ed bi ferm\u00ed sax bike ve \u00fa bike biryareka siyas\u00ed.<\/p>\n<p>H\u00edc desthilateka siyas\u00ed, her cend xudan h\u00e9z \u00fa shiyan be, nikare bi zoriy\u00e9 zimanek\u00ed c\u00e9 bike yan bi zoriy\u00e9 zimanek\u00ed jhi nav bibe, belk\u00ed dikare w\u00ed ziman\u00e9 ko hikm\u00e9 waqi\u00ed durist kir\u00ed, bi ferm\u00ed binase \u00fa p\u00e9sh de bibe. Pash\u00ed d\u00e9 ziman xwe bi xwe, bi awayek\u00e9 xwerist\u00ed, bi peyiv \u00fa fraz\u00e9n zaravay\u00e9n din dewlemendtir bibe. Jhi bo w\u00e9 mebest\u00e9 jarna desthilata siyas\u00ed wej\u00e9 jhi jh\u00e9der\u00e9n p\u00edroz \u00fa kit\u00e9b\u00e9n ol\u00ed dib\u00edne, wek\u00ed di standardkirina herd\u00fa ziman\u00e9n ereb\u00ed \u00fa ibr\u00ed de, bi pishtgir\u00e9dan\u00e9 bi Quran\u00e9 \u00fa ziman\u00e9 Tewrat\u00e9 wej jh\u00e9 hat d\u00edtin. Detshilata siyas\u00ed jarna jh\u00ed wej\u00e9 jhi jh\u00e9der\u00e9n kultur\u00ed dib\u00edne, wek\u00ed di standardkirina herdu ziman\u00e9n faris\u00ed \u00fa turk\u00ed de wej jh\u00e9 hat d\u00edtin, wext\u00e9 bi ferm\u00ed biryar li ser ziman\u00e9 edeb\u00ed y\u00e9 hey\u00ed y\u00e9n bajhar\u00e9n mezin y\u00e9n wek\u00ed Sh\u00edraz \u00fa Tehran \u00fa Stenbul\u00e9 hat dan. Yan jh\u00ed li Fransaya ziman\u00e9 edeb\u00ed y\u00e9 Par\u00eds\u00e9, li \u00cdtalyay\u00e9 ziman\u00e9 kultur\u00ed y\u00e9 Flor\u00e9ns\u00e9 \u00fa li C\u00edn\u00e9 zaravaya beyj\u00edn\u00ed kirin bingeh\u00e9n ziman\u00e9 standard \u00fa jhi aliy\u00e9 siyas\u00ed ve bi ferm\u00ed hatin naskirin.<\/p>\n<p>Di war\u00e9 standardkirina ziman\u00e9 kurd\u00ed de, em wek\u00ed desteyeka niv\u00edskar \u00fa ed\u00edb \u00fa ekadem\u00edk \u00fa rojhnamevanan, db\u00ednin ku ya bashtir ew e ku desthilata siyas\u00ed li her\u00e9ma Kurdistan\u00e9 wej\u00e9 jhi tejrubeya duy\u00e9 bib\u00edne, bi manaya libercavgirtina jh\u00e9der\u00e9n kultur\u00ed li hers\u00e9 w\u00edlayet\u00e9n mezin y\u00e9n her\u00e9ma Kurdistan\u00e9 jhi koma car w\u00edlayetan, libercavgirtina w\u00e9 kt\u00e9bxaneya mezin ku jhi serdem\u00e9 m\u00edrgeha Baban ve shakar\u00e9n edeb\u00ed \u00fa kultur\u00ed \u00fa rojhnamevan\u00ed \u00fa wergerk\u00ed y\u00e9n jor bi jor jh\u00e9 c\u00e9 dibin. Heta niha jh\u00ed, di serdem\u00e9 paytexb\u00fana Hewl\u00e9r\u00e9 de jh\u00ed, di dewlemendb\u00fan \u00fa mezinb\u00fan \u00fa geshb\u00fan\u00e9 de ye.<\/p>\n<p>Ashkere ye ku di rewsha me ya netewey\u00ed de yek jhi eger\u00e9n parceparceb\u00fana netewey\u00ed, yek jhi lawaziy\u00e9n gotar \u00fa binyat\u00e9 nasyonal\u00edzma kurd\u00ed, neb\u00fana zimanek\u00e9 standard e ku bibe zimanhal\u00e9 remz\u00ed y\u00e9 kiyan\u00e9 kurd\u00ed, cunk\u00ed kiyan\u00e9 netewey\u00ed bi ten\u00e9 bi saz\u00ed \u00fa balafirgeh \u00fa leshkeran durist nabe \u00fa nah\u00e9t parastin, belk\u00ed ew bi xwendingeh \u00fa capxane \u00fa ziman\u00e9 hevbesh c\u00e9 dibe. Ya ku mirov\u00ed jhi giyandarek\u00e9 sade dike endamek\u00e9 p\u00e9gir\u00e9 netewey\u00e9 w\u00ed, ew xeyal \u00fa p\u00e9w\u00edst\u00edb\u00fana sembol\u00edk e ku di nav ziman\u00ed de durist dibe.<\/p>\n<p><strong>Lewma em p\u00e9shniyar dikin:<\/strong><\/p>\n<p>Yek: Bi qan\u00fanek\u00e9 biryar bih\u00e9t dan bi ferm\u00ed naskirina zaravaya kurmanjiya naverast, wek\u00ed kevir\u00e9 binyat\u00ed bo ziman\u00e9 standard\u00e9 xwendin \u00fa dan\u00fastandina di navbera saziy\u00e9n hik\u00fam\u00ed de. Hevdem, li gor eyn\u00ed biryar\u00e9, dikare bih\u00e9t kirin ku xwendinkar p\u00e9bend bin ku ew di program\u00ed (ziman\u00e9 kurd\u00ed) de hem\u00ed zaravay\u00e9n din y\u00e9n ziman\u00e9 xwe timam nas bikin, jhi bo r\u00e9xweshkirin\u00e9 li ber jh\u00e9k n\u00e9z\u00edkkirina zaravay\u00e9n din.<\/p>\n<p>Du: Bi yasayeka p\u00e9vek biryar bih\u00e9t dan li ser damezrandina enst\u00edtuyeka netewey\u00ed (yan jh\u00ed zan\u00edngeh \u00fa saziy\u00e9n zansit\u00ed p\u00e9 bih\u00e9n tekl\u00edf kirin) bo l\u00e9kol\u00ednliserkirin \u00fa saxkirin \u00fa ersh\u00edfkirina hem\u00ed zaravay\u00e9n ziman\u00e9 kurd\u00ed \u00fa p\u00e9shk\u00e9shkirina p\u00e9shniyar\u00e9n berdewam, jhi bo p\u00edkkirina ziman\u00e9 ferm\u00ed bi peyiv \u00fa fraz \u00fa term\u00e9n zaravay\u00e9n din.<\/p>\n<p>Em h\u00e9v\u00eddar in h\u00fan di dilsoziya me bigehin \u00fa v\u00e9 xem\u00e9 bi q\u00edmet werbigirin.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Digel r\u00e9z \u00fa silav\u00e9n me \/ 2008-04-15<\/p>\n<p>1. Aram Kakey Felah<\/p>\n<p>2. Aram Refet<\/p>\n<p>3. Ar\u00e9z Simko Hus\u00e9n<\/p>\n<p>4. Azar Berzinj\u00ed<\/p>\n<p>5. Azad Subh\u00ed<\/p>\n<p>6. Asos Herd\u00ed<\/p>\n<p>7. Ehmed P\u00edre<\/p>\n<p>8. Dr. Elb\u00e9rt \u00cdsa.<\/p>\n<p>9. Dr. Enwer Qadir Jaf<\/p>\n<p>10. Enwer\u00ed Resh\u00edd Ewla<\/p>\n<p>11. Bextiyar El\u00ed<\/p>\n<p>12. Bextiyar Ker\u00edm<\/p>\n<p>13. Taban Kemal El\u00ed<\/p>\n<p>14. Tar\u00edq Fatih<\/p>\n<p>15. Jemal Ebdul<\/p>\n<p>16. Coman Herd\u00ed<\/p>\n<p>17. Hus\u00e9n Arif<\/p>\n<p>18. Daray Meham\u00ed<\/p>\n<p>19. Dana Re\u00faf<\/p>\n<p>20. Dilshad Heme<\/p>\n<p>21. Raber Fayeq<\/p>\n<p>22. Dr. Ref\u00edq Sabir<\/p>\n<p>23. Re\u00faf B\u00e9gerd<\/p>\n<p>24. R\u00e9bwar S\u00e9weyl\u00ed<\/p>\n<p>25. R\u00e9b\u00edn Ehmed Herd\u00ed<\/p>\n<p>26. Dr. R\u00e9nwar R\u00e9b\u00edn (D. Pisht\u00edwan Ebdulla)<\/p>\n<p>27. Serbest Res\u00fal<\/p>\n<p>28. Selah Ehmed<\/p>\n<p>29. Dr. Shaho Se\u00edd<\/p>\n<p>30. Shiwan Ehmed<\/p>\n<p>31. Sh\u00e9rzad Hesen<\/p>\n<p>32. Sh\u00e9rko B\u00e9kes<\/p>\n<p>33. Sh\u00e9rko Kirmanj<\/p>\n<p>34. Ebid Arif<\/p>\n<p>35. Eta Mihemed<\/p>\n<p>36. Ednan Osman<\/p>\n<p>37. Dr. Fer\u00eddun Ebdul Beriznj\u00ed<\/p>\n<p>38. Fetah Zaxoy\u00ed<\/p>\n<p>39. Dr. Fud Heme Xursh\u00edd<\/p>\n<p>40. Karwan Kake S\u00far<\/p>\n<p>41. Kamyar Sab\u00edr (Xetab Sab\u00edr)<\/p>\n<p>42. Dr. Kemal M\u00edrawdel\u00ed<\/p>\n<p>43. Goran Ebdula<\/p>\n<p>44. Mihemed Heme Baq\u00ed<\/p>\n<p>45. Mihemed Qadir Yuni<\/p>\n<p>46. Dr. Mihemed Kemal<\/p>\n<p>47. Dr. Mihemed Re\u00faf Se\u00edd<\/p>\n<p>48. Mer\u00edwan Wirya Qan\u00ed<\/p>\n<p>49. Newzad Ehmed Eswed<\/p>\n<p>50. Hendir\u00e9n<\/p>\n<p>51. Helkewt Ebdula<\/p>\n<p>52. Dr. Hogir Mehm\u00fad Ferej<\/p>\n<p>53. H\u00edwa Qadir<\/p>\n<p>&#8211;~&#8211;~&#8211;~&#8211;~&#8211;~&#8211;~&#8211;~&#8211;~&#8211;~&#8211;~&#8211;~&#8211;~&#8211;~&#8211;~&#8211;~&#8211;~<br \/>\nCavkan\u00ed: Rojhnamey <a href=\"http:\/\/www.hawlati.com\">Hawillat\u00ed<\/a> , hejhimara 415, Yekshem 20\/04\/2008<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bir\u00e9z Serok\u00e9 Her\u00e9ma Kurdistan\u00e9 Bir\u00e9zan Serok u Endaman\u00e9n Parlemana Kurdistan\u00e9 Bir\u00e9zan Serok u Endaman\u00e9n Enj\u00famena Wez\u00edran\u00e9n Her\u00e9ma Kurdistan\u00e9 Bir\u00e9zan Wez\u00edr\u00e9n Perwerde, Xw\u00e9ndina Ba\u200cllaw Roshnb\u00edr\u00ed y\u00e9 Bir\u00e9zan<span class=\"excerpt-hellip\"> [\u2026]<\/span><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1409,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-96","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/96","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=96"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/96\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=96"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=96"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=96"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}