{"id":885,"date":"2018-09-17T11:43:36","date_gmt":"2018-09-17T11:43:36","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost\/wp\/wordpress\/?page_id=885"},"modified":"2018-10-12T07:50:36","modified_gmt":"2018-10-12T07:50:36","slug":"shuvinismi-sorani-u-efsanekani-i","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kurdishacademy.org\/?p=885","title":{"rendered":"Shuv\u00edn\u00edsm\u00ed Soran\u00ed u efsanekan\u00ed &#8211; I"},"content":{"rendered":"<div id=\"attachment_880\" style=\"width: 160px\" class=\"wp-caption alignright\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-880\" class=\" alignright size-full wp-image-880\" title=\"A.Hesanp\u00far\" src=\"http:\/\/localhost\/wp\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2010\/05\/amir_hassanpour_01.jpg\" alt=\"\" width=\"150\" height=\"143\" align=\"right\" border=\"1\" hspace=\"0\" vspace=\"0\" \/><p id=\"caption-attachment-880\" class=\"wp-caption-text\">A.Hesanp\u00far<\/p><\/div>\n<p class=\"rteleft\"><span dir=\"ltr\"><span style=\"font-size: small;\"><span style=\"font-family: Tahoma;\">Duktur Em\u00edr\u00ed Hesenp\u00far; Shuv\u00edn\u00edsm\u00ed Soran\u00ed u efsanekan\u00ed &#8211; besh\u00ed yek: seretakan<\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p>Le d\u00fa sall\u00ed rabird\u00fada asoy careserkirdin\u00ed k\u00e9shey ziman\u00ed resm\u00edy u standard\u00ed Kurd\u00ed l\u00e9lltir b\u00fawe. Legell eweshda k\u00e9shey Soran\u00ed u Kurmanj\u00ed shit\u00e9k\u00ed taze n\u00edye u le sallan\u00ed 1931-1932 u 1958-1961da ser\u00ed helldab\u00fa, r\u00e9doz\u00ednewe u r\u00e9nuw\u00e9n\u00edyekan, ci \u00e9ste u ci le rabird\u00fada, pisht est\u00far be l\u00e9koll\u00ednewe u l\u00e9kdanewe u jedel neb\u00fan u zortir wek birr\u00edyar\u00ed s\u00edyas\u00edy u \u00eddarey\u00ed derdebirrdir\u00e9n. Ewaney Soran\u00ed be ziman\u00ed resm\u00ed u standard daden\u00e9n le jedel depir\u00edng\u00e9newe u p\u00e9yan waye rast\u00edyan doz\u00edwetewe u deb\u00e9 ax\u00e9weran\u00ed gisht lehjekan guw\u00e9rrayell\u00edyan biken. Cend kes\u00e9k\u00edsh sfir ey jin\u00e9wdan u s\u00fakayet\u00edkirdin\u00edyan raxist\u00fawe u xer\u00edk\u00ed bangeshey q\u00ednledill\u00edn. Bellam lew bar u doxe nalebareda, boc\u00fanekan, ruwangekan u r\u00e9bazekan shiklldegirn u l\u00e9kjuw\u00e9 debinewe.<\/p>\n<p>\u00c9ste, d\u00fa ruwange yan d\u00fa s\u00edyaset\u00ed j\u00edyawaz u dijh be yek bed\u00eddekir\u00e9n. Ruwangey\u00e9k, k\u00e9shey fire lehjey\u00ed wek k\u00e9shey d\u00e9mokiras\u00ed u maf\u00ed ziman\u00edy caw l\u00e9 deka u daway beranber\u00edy lehjekan u azad\u00ed dekarh\u00e9nan\u00edyan deka, u birruway beweye ke d\u00e9mokirat\u00edkirdin\u00ed jh\u00edyan\u00ed ab\u00far\u00ed u s\u00edyas\u00ed u k\u00falt\u00far\u00ed beb\u00e9 d\u00e9mokirat\u00edkirdin\u00ed p\u00e9wend\u00ed zimanekan (Kurd\u00ed, &#8216;Ereb\u00ed, Sur\u00edyan\u00ed&#8230;) u lehjekan (Kurmanj\u00ed, Soran\u00ed, Hewram\u00ed&#8230;) p\u00e9knaye. Ruwangekey d\u00ed k\u00e9shey fire lehjey\u00ed dekate k\u00e9shey netewerronan u p\u00e9y\u00ed waye fire lehjey\u00ed sercawey cendberek\u00ed ye, u beraber\u00edy Kurmanj\u00ed u Soran\u00ed netewey Kurd let u kut deka, u yek\u00e9t\u00ed netewey\u00ed be b\u00e9 resm\u00ed kirdin\u00ed lehjey Soran\u00ed napar\u00e9zr\u00e9.<\/p>\n<p class=\"rteleft\">Darrishtin\u00ed baseke<\/p>\n<p class=\"rteleft\">Lew k\u00e9sheyeda, pirs\u00edyar\u00ed serek\u00ed ewe ye: le ziman\u00ed fire lehjey Kurd\u00edda, ke s\u00e9 ner\u00edt\u00ed edeb\u00edy serek\u00edy (He\u200cwram\u00ed, Kurmanj\u00ed u Soran\u00ed) u d\u00fa lehjey standard\u00ed heye, ziman\u00ed resm\u00edy &#8220;Hik\u00famet\u00ed her\u00e9m\u00ed Kurdistan&#8221; deb\u00e9 bekam lehje b\u00e9? Ta \u00e9ste d\u00fa wellam bew pirs\u00edyare dirawetewe : 1- Soran\u00ed ten\u00edya lehjey standarde u deb\u00e9 bib\u00e9te ziman\u00ed resm\u00ed, u 2- Kurd\u00ed, wek ziman\u00ed norw\u00edjh\u00ed, d\u00fa lehjey standard\u00ed heye u deb\u00e9 her d\u00fa lehje serek\u00edyeke resm\u00ed bikr\u00e9n.<\/p>\n<p class=\"rteleft\">Ew k\u00e9sheye dekir\u00e9 be g\u00edyan\u00ed rizgar\u00edxuwaz\u00ed u be s\u00edyaset\u00ed d\u00e9mokiras\u00ed careser bikr\u00e9. Bellam ne le hik\u00fametda ne le n\u00e9w korr u komell\u00ed nahik\u00famet\u00edda asoy\u00e9k\u00ed wa we bercaw nakew\u00e9. Ewesh naasay\u00ed n\u00edye. D\u00e9mokirat\u00ed kirdin\u00ed jh\u00edyan\u00ed ziman\u00edy ewendey d\u00e9mokirat\u00ed kirdin\u00ed jh\u00edyan\u00ed ab\u00far\u00ed u s\u00edyas\u00ed alloz u dijhware. Resm\u00ed kirdin d\u00edyardey\u00e9k\u00ed s\u00edyas\u00edye bew manaye ke kat\u00e9k lehjey\u00e9k resm\u00eddekir\u00e9 desellat dedir\u00e9 be ax\u00e9weran\u00ed ew lehjeye u le heman katda desellat le ax\u00e9wer\u00ed lehjey d\u00ed \u00ednkardekir\u00e9, dest\u00e9ndir\u00e9, yan kem dekir\u00e9tewe. Bo w\u00e9ne eger ten\u00edya Soran\u00ed resm\u00ed b\u00e9, u Kurmanj\u00ed-ax\u00e9w\u00e9k u Soran\u00ed-ax\u00e9w\u00e9k kar\u00edyan bikew\u00e9te \u00eddarey dewillet\u00ed (wek\u00fa dadga u pol\u00eds u nexoshxaney dewillet\u00ed), le p\u00e9wend\u00ed legell desellatda yeksan n\u00edn u Soran\u00ed-ax\u00e9weke bashtir detwan\u00e9 berjhewend\u00edy xoy bipar\u00e9z\u00ed.<\/p>\n<p class=\"rteleft\"><span style=\"color: #0000ff;\">Le komell\u00e9k\u00ed fire lehjey\u00edda resm\u00edkirdin,<\/span> ci \u00edlehjeey\u00e9k b\u00e9 yan d\u00fa lehje, dabeshikrdin\u00ed naberaberaney desellat\u00ed ziman\u00ed, s\u00edyas\u00edy u komellayet\u00edye, u le binc\u00edneda kar\u00e9k\u00ed nad\u00edmokirat\u00edyaneye. Naberaber\u00edy ziman\u00edy u lehjey\u00ed besh\u00e9ke le n\u00edzam\u00ed komellayet\u00ed ke pirre le natebay\u00ed u nakok\u00ed c\u00ednayet\u00ed, j\u00edns\u00e9t\u00ed, d\u00edn\u00ed, \u00e9tin\u00edk, regez\u00edy u htd. Ew naberaber\u00edyane l\u00e9k juw\u00e9 n\u00edn u be yekitrewe bestirawinetewe u p\u00e9kewe s\u00edst\u00edm\u00e9k p\u00e9kd\u00e9nin ke w\u00e9kirra deypar\u00e9zin. Naberaber\u00edy lehjey\u00ed\/ziman\u00edy berhe\u200cm\u00ed nakok\u00edye komellayet\u00edyekane bellam ew naberaber\u00edye be nobey xoy berhe\u200cmh\u00e9nerewey nakok\u00ed d\u00edkeye. Legell eweshda le komell\u00ed fir elehjey\u00edda lehjekan naberaberin, her le cuwarc\u00e9wey ew s\u00edst\u00e9meda dekir\u00e9 p\u00e9wend\u00edy ziman\u00ed, be taybet p\u00e9wend\u00ed lehjekan, wa dabirr\u00e9jhr\u00e9 u r\u00e9kbixr\u00e9 ke hellawardin\u00ed ziman\u00edy kemtir bikr\u00e9 u ax\u00e9weran\u00ed lehje narresm\u00edyekan maf\u00ed ziman\u00edy u mirov\u00edyan p\u00e9sh\u00e9lnekir\u00e9.[i] d\u00edyare le cuwarc\u00e9wey willat\u00e9k\u00ed fir ezimanda, p\u00e9w\u00edste ziman\u00e9k\u00ed hawbesh heb\u00e9 ke xellk\u00ed fir eziman bitwanin dekar\u00ed b\u00e9nin u p\u00e9y\u00ed biduw\u00e9n, we ewesh zortir ziman\u00ed resm\u00ed yan ziman\u00e9ke ke zorbey xellk p\u00e9y\u00ed deduw\u00e9n, bellam heb\u00fan\u00ed ziman\u00e9k\u00ed &#8220;hawbesh&#8221;\u00ed wa natebay\u00ed legell fir eziman\u00edy u fir elehjey\u00ed n\u00edye. Herweha, le radey nawinetewey\u00edda p\u00e9w\u00edste ziman\u00e9k\u00ed hawbesh heb\u00e9 ke gelan\u00ed din\u00edya bitwanin p\u00e9kewe biduw\u00e9n u le yekitr t\u00e9bigen.<\/p>\n<p class=\"rteleft\">lew basaney le d\u00fa sall\u00ed rabird\u00fada kirawin, layengiran\u00ed s\u00edyaset\u00ed &#8220;ten\u00edya Soran\u00ed&#8221;, bo selmandin\u00ed pirojhekeyan s\u00e9 gutar, \u00edst\u00eddilal, yan boc\u00fan\u00edyan h\u00e9nawetegorr\u00e9: 1- gutar\u00ed yek netewe\/\u00edyek ziman\/\u00edyek lehje (dell\u00e9n d\u00fa lehjey\u00ed netewe d\u00fakut deka), 2- gutar\u00ed zor\u00edy u kem\u00edy (dell\u00e9n Soran\u00ed-ax\u00e9w zorbey netewe p\u00e9kd\u00e9nin u lehjekeyan deb\u00e9 resm\u00edy b\u00e9) u, 3- gutar\u00ed p\u00e9shikewt\u00fay\u00ed u duwakewt\u00fay\u00ed (dell\u00e9n Soran\u00ed p\u00e9shikewt\u00fatire u deb\u00e9 resm\u00edy b\u00e9). Min lew zinj\u00edren\u00fasiraweda, ew boc\u00fanane sh\u00eddekemewe.<\/p>\n<p class=\"rteleft\">layengiran\u00ed pirojhey &#8220;ten\u00edya Soran\u00ed&#8221;[ii] kom\u00e9k yan destey\u00e9k\u00ed yek fkir u yek deng n\u00edn. Ew pirojheye pirojhey\u00e9k\u00ed s\u00edyas\u00edye u Soran\u00ed-ax\u00e9wan r\u00e9baz\u00ed s\u00edyas\u00ed jorawjor\u00edyan heye. Lewaneye Kurmanj\u00ed-ax\u00e9w\u00e9k layengir\u00ed ew pirojheye b\u00e9 u le heman katda Soran\u00ed-ax\u00e9w\u00e9k dijhayet\u00ed s\u00edyaset\u00ed &#8220;ten\u00edya Soran\u00ed&#8221; bika. Herweha, layengiran\u00ed pirojheke be yek boc\u00fan u t\u00e9geyshtinewe lew basaneda beshdar\u00ed naken. Min lew zinj\u00edre n\u00fausiraweda, ten\u00edya bas\u00ed r\u00e9baz\u00ed &#8220;shov\u00edn\u00edsm\u00ed ziman\u00ed&#8221; dekem. Ke bas\u00ed layengiran\u00ed &#8220;ten\u00edya Soran\u00ed&#8221; yan &#8220;soran\u00edxuwaz&#8221;an dekem mebestim tewaw\u00ed layengiran\u00ed ew pirojheye\u200c n\u00edye, u ten\u00edya boc\u00fan\u00ed shov\u00edn\u00edst\u00ed l\u00e9kdedemewe.<\/p>\n<p class=\"rteleft\">shov\u00edn\u00edsm\u00ed ziman\u00ed<\/p>\n<p class=\"rteleft\">&#8220;shov\u00edn\u00edsm&#8221; d\u00edyardey\u00e9k\u00ed s\u00edyas\u00edye u wek zarawey\u00e9k\u00ed s\u00edyas\u00ed dekarh\u00e9ndirawe[iii]. Bo w\u00e9nh,le zanst\u00edy s\u00edyaset da, shov\u00edn\u00edsm &#8220;wefadar\u00edy le radebeder be gir\u00fap\u00ed xoy\u00ed u s\u00fakayet\u00edkirdin\u00ed sherrifroshane be girup\u00ed naxoyye.&#8221;[iv] shov\u00edn\u00edsm\u00ed netewey\u00ed &#8220;birrwakirdin beweye ke netewe yan netewayet\u00edy xoy\u00ed le gisht bar\u00e9kewe le gisht netewe yan netewayet\u00edyekan\u00ed d\u00ed berztirh, ewesh t\u00e9rrwan\u00edn\u00e9ke ke xislletekey zallb\u00fan\u00ed xohe\u200cllk\u00e9shaneye be ser ewaney ke guwaye nizmtirn.&#8221;[v] shov\u00edn\u00edsm\u00ed ziman\u00ed boc\u00fan\u00e9k\u00ed s\u00edyas\u00edye ke ziman yan lehjey xoy p\u00e9 le ziman yan lehjekan\u00ed d\u00ed bashtir, jwantir, p\u00e9shikewt\u00fatir, dewillemendtir, resentir, yan r\u00e9kup\u00e9kitre. Shov\u00edn\u00edsm r\u00e9baz\u00e9k, boc\u00fan\u00e9k, fkir\u00e9k yan t\u00e9geyshtin\u00e9k\u00ed s\u00edyas\u00edye: taqekes shov\u00edn\u00edst le dayk nab\u00e9 u ten\u00edya le pirosey jh\u00edn le komellda, ke pirre le nakok\u00ed u naberaber\u00ed u \u00eddeolojh\u00ed jorawjor, weduway fkir\u00ed shov\u00edn\u00ed yan her b\u00edr\u00e9k\u00ed s\u00edyas\u00ed d\u00ed dekew\u00e9.<\/p>\n<p class=\"rteleft\">ew base be p\u00e9dac\u00fanewey\u00e9k\u00ed bepele be shov\u00edn\u00edsm\u00ed fars\u00edy u Turk\u00edy u &#8216;ereb\u00edy da dest p\u00e9dekem. Ziman\u00ed Kurd\u00ed le her cuwar willat amanj\u00ed ew shov\u00edn\u00edsme b\u00fawe u Kurd\u00ed zimanan be ezim\u00fan\u00ed xoyan deynasn bellam wahe\u200c\u00edye bawerr\u00edyan bewey neb\u00e9 ke shov\u00edn\u00edsm\u00ed Kurd\u00edsh le dijh\u00ed ziman\u00ed d\u00ed u le dijh\u00ed lehje Kurd\u00edyekan le aradaye. Ew s\u00e9 nim\u00fananey shov\u00edn\u00edsm\u00ed ziman\u00edy u netewey\u00ed d\u00edyardey s\u00edyas\u00edn u p\u00e9wend\u00edyan be Turk b\u00fan yan fars b\u00fan yan &#8216;ereb b\u00fanewe n\u00edye u lewaneyh, bo w\u00e9ne, Turk\u00e9k dijh\u00ed shov\u00edn\u00edsm\u00ed Turk\u00ed b\u00e9 (wek \u00edsma&#8217;\u00edl b\u00e9shikc\u00ed le Turk\u00edye) yan Turk\u00e9k allay shov\u00edn\u00edsm\u00ed fars hellbika (wek ehmed\u00ed kesirew\u00ed le \u00e9ran).<\/p>\n<p class=\"rteleft\">shof\u00edn\u00edsm\u00ed ziman\u00edy fars\u00ed, Turk\u00edy u &#8216;ereb\u00ed<\/p>\n<p class=\"rteleft\">ew s\u00e9 shov\u00edn\u00edsme be peydab\u00fan\u00ed nas\u00edonal\u00edsm\u00ed fars u Turk u &#8216;ereb le axiruoxir\u00ed sedey nozdeda\u200c ser\u00edyanhe\u200cll\u00e9na u le sedey b\u00edst da le p\u00e9shda le \u00e9ran u Turk\u00edye u duwaye le &#8216;\u00e9raq u s\u00far\u00edye b\u00fan be kulekey\u00e9k le pirojhey neteweronan u dewilletirronan\u200c.<\/p>\n<p class=\"rteleft\">serbaq\u00ed h\u00e9nd\u00e9k j\u00edyawaz\u00ed le n\u00e9wan ew s\u00e9 pirojhe nas\u00edonal\u00edst\u00edyeda, le dekarh\u00e9nan\u00ed ziman bo darrshtin\u00ed qewarey netewe u dewilletda zor le yekitr niz\u00edkin. Le her cuwarwillat, le pirosey datash\u00edn\u00ed netewey &#8220;\u00e9ran\u00ed&#8221;, &#8220;&#8216;\u00e9raq\u00ed&#8221;, &#8220;turk&#8221;, u &#8220;s\u00far\u00edyey\u00ed&#8221;da, ziman dewr\u00e9k\u00ed gir\u00edng\u00ed p\u00e9 esp\u00e9rdira. Ew willatane gisht\u00edyan fir eziman u fir enetewe u fir ek\u00falt\u00farin. S\u00edyaset\u00ed her cuwar dewillet eweb\u00fa ke be dasepandin\u00ed ziman\u00e9k\u00ed resm\u00ed u qedexekirdin\u00ed zimane naresm\u00edyekan netewey\u00e9k\u00ed yek ziman u yek kult\u00far u yek qeware dabirr\u00e9jhn. Hk\u00famet bo dasepandin\u00ed ziman\u00ed resm\u00ed, hem dezigay zebiruzeng\u00ed wek pol\u00eds, &#8216;esker, dadga, u z\u00edndan\u00ed werr\u00e9xist u he\u200cm amiraz\u00ed \u00eddeolojh\u00edy wek perwerde, rageyandin, huner, zanst u k\u00falt\u00far\u00ed dekarh\u00e9na. Amanj\u00ed dewillet, be taybet le \u00e9ran u Turk\u00edye u s\u00far\u00edye, eweb\u00fa\u200c ke ziman\u00ed resm\u00edy bib\u00e9te ziman\u00ed tewaw\u00ed ewaney be ziman\u00ed d\u00edke deax\u00e9win. Ziman\u00ed &#8216;erreb\u00ed u fars\u00ed u Turk\u00ed b\u00fan be amiraz\u00ed pirrojhey zimankujh\u00ed yan jh\u00e9nos\u00edd\u00ed ziman\u00ed.<\/p>\n<p class=\"rteleft\">bellam yekziman\u00edkirdin\u00ed xellk\u00e9k\u00ed fir eziman kar\u00e9k\u00ed hasan neb\u00fa u berberekan\u00ed\u00e9k\u00ed zor\u00ed werr\u00e9xist. Legell eweshda dekarh\u00e9nan\u00ed zebiruzeng amiraz\u00ed serek\u00ed yekziman\u00edkirdin b\u00fa, ew dewilletane be taybet \u00e9ran u Turk\u00edye t\u00e9koshan be h\u00e9rsh\u00ed \u00eddewlujh\u00edy u fkir\u00edyewh, ziman\u00ed Kurd\u00ed b\u00e9bayex biken u wek lehjey\u00e9k\u00ed weduwakewt\u00fa u bekarinehat\u00fa bo jh\u00edyan\u00ed k\u00falt\u00far\u00edy u roshinb\u00edr\u00edy welawey bin\u00e9n.<\/p>\n<p class=\"rteleft\">le Turk\u00edye u \u00e9ran (be taybet le hk\u00famet\u00ed rezashay pehlew\u00ed 1925-1941da) dekarh\u00e9nan\u00ed ziman\u00ed Kurd\u00ed le n\u00fas\u00edn u xuw\u00e9ndin u axaftin u tenanet guw\u00e9girtin le rad\u00edo u mos\u00edqay Kurd\u00ed le ruwangey qan\u00fanewe jurm\u00e9k b\u00fa le dijh\u00ed dewillet, ew\u00edsh jurm\u00ed gewrey p\u00e9sh\u00e9lkirdin\u00ed &#8220;tewaw\u00e9t\u00ed erz\u00ed&#8221; u &#8220;\u00edyekparcey\u00ed netewe&#8221;. Le medirese u zankokanda, yan deb\u00fa bas\u00ed Kurd\u00ed nekir\u00e9 yan wek lehjey\u00e9k\u00ed b\u00e9bayex\u00ed ziman\u00ed resm\u00ed le qellem bidr\u00e9.<\/p>\n<p class=\"rteleft\">bo w\u00e9ne, le sall\u00ed 1959 da, kat\u00e9k\u00ed nishr\u00edye \u0622mar &#8216;mum\u00ed bo hewell jar amar\u00ed ziman u lehjekan\u00ed \u00e9ran\u00ed billawkirdewe u raygeyand ke le \u00e9randa de ziman heye, cend mamostay\u00e9k\u00ed zimannas hest\u00edyan be metirs\u00ed kird u rayangeyand ke le \u00e9ran yek ziman z\u00edyatir n\u00edye u ew\u00edsh ziman\u00ed fars\u00edye. Bo w\u00e9ne, \u0635adq k\u00edya, mamostay ziman\u00ed pehlew\u00ed, le ut\u00fauw\u00e9jh\u00e9kda legell rojhnamey k\u00edhan ke le jh\u00e9rd\u00e9rr\u00ed &#8220;diray ran fq\u0637 yk zban ujud dard&#8221; billawbowe, kut\u00ed ke le sallan\u00ed rabir\u00fada, hewldirawe h\u00e9nd\u00e9k &#8220;gw\u00edsh \u00e9ran\u00ed&#8221; wek\u00fa Kurd\u00ed p\u00e9yan bin\u00fasir\u00e9 u edeb\u00edyat\u00edyan bop\u00e9kb\u00e9nin. K\u00edya kut\u00ed lew t\u00e9koshaneda,\u200c ke mebestekey serinx\u00fankirdin\u00ed desellat\u00ed ziman\u00ed fars\u00edye, derkewt\u00fawe ke ew lehjane twanay danan\u00ed ushey zanst\u00edy u d\u00edn\u00edy u k\u00falt\u00far\u00edyan n\u00edye u deb\u00e9 ew ushane le fars\u00ed yan ziman\u00ed d\u00edke werbigrin:<\/p>\n<p class=\"rteleft\">dir cnd sala x\u00edr kushsh shdeast ke birx\u00edya z gw\u00edshhayay ran\u00ed manind pishtu, biluc\u00ed, kird\u00ed shmal &#8216;raq dir nushtin be kar rud u \u0635urta dib\u00ed u rsm\u00ed p\u00edda kind.<\/p>\n<p class=\"rteleft\">ayn kushsh ke biray birandaxtin zban fars\u00edya njam m\u00edg\u00edrd nishan dade ast ke gw\u00edshhayay ran\u00ed twana \u00edsaxtin wajhehay &#8216;lm\u00ed u d\u00edn\u00ed u fir hng\u00ed ra ndarind u biray tkm\u00edl xud bayday ngune wajheha raa z fars\u00ed ya zban hay d\u00edgir &#8216;ar\u00edye kinnd ya be tql\u00edd fars\u00ed u tx\u00edr mxt\u0635r dir wajhehay \u0622n lxat tazeay bsazind&#8230;.<\/p>\n<p class=\"rteleft\">&#8230;a z b\u00edsha z hzar sal p\u00edsh timamay ran\u00edyan dir karhay &#8216;lm\u00ed u fir hng\u00ed xud yk zban bikar birdeand u m\u00ed birnd u \u0622n zban fars\u00edya st ke timam mltay ran dir \u0622n sh\u00edma st&#8230; Zban fars\u00ed ygane zban fir hng\u00ed u &#8216;lm\u00ed u m&#8217;nw\u00eday ran\u00edyana st u zban\u00edya st bs\u00edyar sade u \u0622san u z\u00edba u twana. Diray n zban hrif t&#8217;r\u00edf u m\u0630kir u mun\u062b u xin\u062b\u00ed, t\u062bn\u00edh, tx\u00edr payana sm u \u0636m\u00edr u \u0635ft u dir halthay mxtlf u \u0635rif p\u00edc\u00edde u dishwar f&#8217;l ujud ndard&#8230;[vi]<\/p>\n<p class=\"rteleft\">le dir\u00e9jhey ew qisaneda, k\u00edya duway ewey raygeyand ke Kurd\u00ed u bel\u00fac\u00ed ziman n\u00edn u &#8220;gw\u00edsh\u00ed&#8221; (lehjey\u200c) fars\u00edn, kut\u00ed &#8216;ereb\u00ed u Turk\u00ed u he\u200crmen\u00edsh ziman n\u00edn u deb\u00e9 wek lehjey fars\u00ed dabindir\u00e9n le ber ewey zorbey ushekan\u00edyan, be taybet ushey &#8220;m&#8217;nw\u00ed u fir hng\u00ed&#8221;\u00edyan le fars\u00ed wergirt\u00fawe. Bellam ew \u00edd\u00ed&#8217;aye (turk\u00ed u &#8216;ereb\u00ed u he\u200crmen\u00ed ushey xoyan\u00edyan n\u00edye) wek fakit helleye u datashrawe, u le heman katda gallte p\u00e9kirdine be zanst\u00ed zimannas\u00ed (uway daden\u00e9 ke ziman komell\u00e9k usheyh). Eger b\u00e9t\u00fa ewane ziman nebin u\u200c lehjey fars\u00ed bin, her bew p\u00e9waneye fars\u00ed deb\u00e9 lehjey\u00e9k\u00ed &#8216;ereb\u00ed b\u00e9 le ber ewey ke zorbey ushekan\u00ed, hem &#8220;m&#8217;nw\u00ed&#8221; hem &#8220;x\u00edr m&#8217;nw\u00ed&#8221;, le &#8216;ereb\u00ed werg\u00edrawin.[vii] duwayeshe, k\u00edya le &#8220;rad\u00edway ran&#8221; le berinamey &#8220;mirzhay danish&#8221;da ew qisaney d\u00fapate kirdewe u kut\u00ed dekarh\u00e9nan\u00ed lehjekan le qisekirdin\u00ed rojhane u karubar\u00ed mallbat u &#8220;mhl\u00ed&#8221; da &#8216;eyb\u00ed n\u00edye bellam hewldan bo danan\u00ed sh\u00ed&#8217;r u edeb\u00edyat u n\u00fasirawey zanst\u00ed bew lehjane deb\u00e9te hoy nakok\u00ed xistin le n\u00e9w neteweda, u&#8221;te&#8217;esub\u00ed &#8216;\u00e9lat\u00ed u qewim\u00ed&#8221; werr\u00e9dexa:<\/p>\n<p class=\"rteleft\">bin\u0638r min bikarbirdin gw\u00edsh ha dir giftgw\u00ed ruzane u zindg\u00ed xanwadg\u00ed u mhl\u00ed &#8216;\u00edb\u00ed ndard ul\u00ed kushsh dir pd\u00edd \u0622urdin sh&#8217;r u adib\u00edyat u nushte hay &#8216;lm\u00ed biray \u0622nha kar b\u00edhude aya st ke jza tlaf uqt u tfir qe dir m\u00edyan diste hay gunagun mlt u ayjad t&#8217;\u0635b hayay l\u00ed u qum\u00ed u b\u00edya \u0637la&#8217; mandina za dib\u00edyat fars\u00ed u fir hng khn mshtirkay ran\u00ed ke r\u00edxte fkir u kushsh n\u00edyakan hme maa st nt\u00edje ay nxwahd dasht.<\/p>\n<p class=\"rteleft\">k\u00edya l\u00e9reda bangeshe bo pirrojhe u s\u00edyaset\u00ed be le hjekirdin\u00ed (dialectization) ziman\u00ed xeyr\u00ed fars\u00ed deka. Ew s\u00edyasete jh\u00edyan\u00ed roshinb\u00edr\u00edy u jh\u00edyan\u00ed rojhberrojh\u00edy beguw\u00e9rey ziman dabeshdeka u leyekitr\u00edyan dadebirr\u00e9\u200c: ziman\u00ed fars\u00ed dekate ziman\u00ed &#8220;k\u00falt\u00far\u00ed berz&#8221;, wate ziman\u00ed roshinb\u00edr\u00edy bo xuw\u00e9ndin u n\u00fas\u00edn, zanst, huner, edeb\u00edyat, perwerdh, u rageyandin. Kurd\u00ed u zimanekan\u00ed d\u00edsh dekate &#8220;gw\u00edsh&#8221;\u00e9k ke ten\u00edya sh\u00edyaw\u00ed dekarh\u00e9nan le jh\u00edyan\u00ed rojhanen, ew\u00edsh her be sh\u00e9wey zarek\u00ed. Ewe pirrojhey\u00e9k\u00ed narroshinb\u00edr\u00edkirdin\u00ed zimane ke le heman katda pirrojhey &#8220;mhl\u00ed&#8221; kirdin\u00edshh: fars\u00ed ziman\u00ed neteweyye u zimanekan\u00ed d\u00ed &#8220;gw\u00edsh mhl\u00ed&#8221;n. Bellam \u200ck\u00edya be mhel\u00ed kirdin\u00edsh raz\u00ed n\u00edye u p\u00e9y\u00ed waye n\u00e9w\u00ed wek\u00fa &#8220;kurd\u00ed&#8221; nadiruste u bayex\u00ed &#8220;zanst\u00edyanh&#8221;\u200c\u00ed n\u00edye le berewey ke Kurd\u00ed lehjey jorawjor\u00ed heyh, u axawtin\u00edyan &#8216;\u00e9l be &#8216;\u00e9l u gund be gund j\u00edyawaze u natwanin le yekekitr\u00ed t\u00e9bigen:<\/p>\n<p class=\"rteleft\">&#8230;a \u0635\u0637lahat\u00ed manind lr\u00ed u kird\u00edya z n\u0638r zban shinas\u00edya rzsh\u00ed ndard u shaystea st kea zay n pis hr yka z gw\u00edshhay \u0622nha ra binam jdaganeay xwand u dir birrs\u00edhay &#8216;lm\u00ed fir \u00edbay n gune namha ra nxurd. Bayd danst ke hr yka zay n gw\u00edsh hay kird\u00ed u lr\u00ed&#8230; Dir daxl xuda zay l\u00ed beay li d\u00edgira z yk \u0622bad\u00ed be \u0622bad\u00ed d\u00edgir fir q ha \u00edp\u00edda m\u00edkind&#8230;[viii]<\/p>\n<p class=\"rteleft\">be kurt\u00ed, shov\u00edn\u00edsm\u00ed fars\u00edy \u00ednkar\u00ed fir eziman\u00ed b\u00fan\u00ed xellk\u00ed \u00e9ran deka u deyew\u00e9 be zoreml\u00ed b\u00edselm\u00e9n\u00e9 ke le \u00e9randa her yek ziman heye u ew\u00edsh fars\u00edye u zimanekan\u00ed d\u00ed lehjey fars\u00edn. Ew \u00edd\u00ed&#8217;aye h\u00edc p\u00e9wend\u00ed\u00e9k\u00ed be zimannas\u00edyewe n\u00edye u ten\u00edya xeyallat\u00ed nas\u00edonal\u00edst\u00e9k\u00ed tundut\u00edjhe ke deyew\u00e9 be yekziman\u00edkirdin\u00ed xellk\u00ed fir eziman\u00ed \u00e9ran netewey\u00e9k\u00ed yekgirt\u00fay fars\u00ed-ax\u00e9w dabtash\u00e9. Bellam fars\u00edsh wek\u00fa Kurd\u00ed u gisht ziman\u00ed d\u00ed, lehjey jorawjor\u00ed heye, ke gund be gund, mellbend be mellbend, sharbeshar u jar\u00ed wa heye gerrek be gerrek j\u00edyawaz\u00edyan heye.[ix] herweha gisht ziman\u00e9k\u00ed z\u00ednd\u00fa ushe dexuwaz\u00e9 u fars\u00ed xoy le ushexwastin da le r\u00e9z\u00ed herep\u00e9sheweye. Gisht ziman\u00e9k\u00edshe, ci Kurd\u00ed u bel\u00fac\u00ed u ci fars\u00ed u feransey\u00ed, dezigay usherronan\u00ed xoy heye u ushey nuw\u00e9 daden\u00e9. Tenanet ushey xuwazraw\u00edsh lew dezigay usherronaneda kakill u tuw\u00e9kill\u00ed xomall\u00ed peydadeka. Zimane edeb\u00edye gir\u00edngekan\u00ed din\u00edya le &#8216;ereb\u00ed u fars\u00ed u c\u00edn\u00edyewe le rojhhe\u200cllat ra bigre heta \u00edngl\u00eds\u00ed u r\u00fas\u00ed u elman\u00ed le rojhawa hem ushey\u00e9k\u00ed zur le ziman\u00ed d\u00ed dexuwazin u he\u200cm ushey nuw\u00e9 daderr\u00e9jhn. Ziman\u00e9k\u00ed ushe nexuwaz\u00e9 ziman\u00e9k\u00ed bekar u p\u00e9shikewt\u00fa n\u00edye. Legell eweshda ziman dewr\u00e9k\u00ed gir\u00edng le p\u00e9khatin\u00ed netewe u b\u00edr\u00ed netewey\u00ed da deg\u00e9rr\u00e9, taqeziman\u00edy qet neytwan\u00edwe yekgirt\u00fay\u00ed ax\u00e9weran bed\u00edb\u00e9n\u00e9 yan b\u00edpar\u00e9z\u00e9. Bo w\u00e9ne, \u00edngl\u00eds\u00ed-ax\u00e9wan\u00ed emir\u00edka le 1776da le \u00ednglstan juw\u00e9b\u00fanewe u willat\u00e9k\u00ed serbexo, &#8220;willate yekgirt\u00fawekan\u00ed emir\u00edka&#8221;\u00edyan, damezrand. Herweha, duway r\u00faxan\u00ed \u00edmpiratur\u00edy utir\u00edsh-mejar le 1918da, elman\u00ed zimanekan neb\u00fan be yek netewe u besh\u00e9k\u00edyan netewe-dewillet\u00ed utir\u00edsh\u00edyan p\u00e9kh\u00e9na u besh\u00e9k b\u00fan be netewey elman u beshekan\u00ed d\u00ed w\u00e9rray ax\u00e9wer\u00ed ziman\u00ed d\u00ed netewey sw\u00eds, u biljh\u00edk u lugzamburk\u00edyan damezrand. Le r\u0624jhhe\u200cllat, yek\u00e9t\u00ed ziman\u00ed fars\u00ed kilas\u00edk u edeb\u00edyate mezinekey qet neytwan\u00ed ax\u00e9weran\u00ed ew zimane le yek willat da kobikatewe u b\u00edyan ka be yek netewe. Ewrro fars\u00ed\u200c, le s\u00e9 willat\u00ed haws\u00e9 da be s\u00e9 naw\u00ed j\u00edyawaz u be s\u00e9 standard (fars\u00ed, der\u00ed, taj\u00edk\u00ed) ziman\u00ed resm\u00edy s\u00e9 netewe-dewillet\u00ed j\u00edyawaze. Ziman\u00ed &#8216;ereb\u00ed &#8220;alf\u0635h\u00ed&#8221;sh be tewaw\u00ed \u0635rif u nhu u r\u00e9n\u00fase yekgirt\u00fayyekey neytwan\u00ed yek\u00e9t\u00ed netewey &#8216;ereb u n\u00edshtimanekey bed\u00ed b\u00e9n\u00e9 u \u00e9ste be ser 21 netewe-dewillet da dabesh b\u00fawe u standard\u00ed jorawjor\u00ed l\u00e9 helldeqwill\u00e9.<\/p>\n<p class=\"rteleft\">shov\u00edn\u00edsm\u00ed fars\u00ed, ke \u0635adq k\u00edya yek\u00e9k le nuw\u00e9nerekan\u00e9t\u00ed, renge le shov\u00edn\u00edsm\u00ed Turk\u00edy ehwen tir b\u00e9\u200c bellam le bar\u00ed s\u00edyas\u00ed u fkir\u00edyewe le yek recellekin\u2013 shov\u00edn\u00edsm\u00ed netewey\u00ed. Le Turk\u00edye, zebiruzeng\u00ed dewillet le dijh\u00ed ziman\u00ed Kurd\u00ed le ewperr\u00ed xoy da b\u00fa u qisekirdin, ci le mewday xis\u00fas\u00edy wek\u00fa mall u ci le mewday gisht\u00edy wek\u00fa medirese u qawexane u k\u00facewkollan u \u00eddareda, qedexekira. Shov\u00edn\u00edsm\u00ed ziman\u00edy be piropaganda le amirraz\u00ed rageyandin u le mediresekanda hewl\u00edda ziman\u00ed Kurd\u00ed weha b\u00e9bayex o b\u00e9rr\u00e9zbika ke Kurd\u00ed-ax\u00e9wan shermezar\u00ed ziman u recellek\u00ed xoyan bin u zarokan p\u00e9yan &#8216;eyb b\u00e9 yan new\u00e9rin be ziman\u00ed xoyan biduw\u00e9n. Shov\u00edn\u00edstekan\u00ed Turk\u00edye, wek ewaney \u00e9ran, deyanew\u00edst b\u00edselm\u00e9nin ke Kurd\u00ed ziman n\u00edye u lehjey\u00e9k\u00ed shpirr\u00e9w\u00ed Turk\u00edye. Bo mawey z\u00edyatir le n\u00edu sede, ew efsaneyan d\u00fapate kirdewe ke Kurd\u00ed r\u00e9ziman\u00ed n\u00edye u ten\u00edya 8428 ushey heye ke 300 yan Kurd\u00edn u ewan\u00ed d\u00ed le ziman\u00ed jorawjor werg\u00edrawin. Deyankut lehjey\u00e9k\u00ed wa duwakewt\u00fa u shpirze natwan\u00ed n\u00fas\u00edn u edeb\u00edyat\u00ed heb\u00e9\u200c u ewendey heyet\u00ed &#8220;b\u00e9gane&#8221; boy sazkird\u00fan. [x]<\/p>\n<p class=\"rteleft\">ew shov\u00edn\u00edsme berd\u00ed binaxey s\u00edyaset\u00ed ziman\u00edy r\u00edjh\u00edm\u00ed kemall\u00edst\u00ed b\u00fa. Le kat\u00e9kda axawtin be Kurd\u00ed u he\u200crmen\u00ed u sur\u00edyan\u00ed u \u00edunan\u00ed u &#8216;ereb\u00ed serkut dekira, le ziman\u00ed Turk\u00edshda ushey xuwaz\u200craw le &#8216;ereb\u00ed u fars\u00ed dadeb\u00e9jhra u zimanekeyan pet\u00ed dekird. Bellam kat\u00e9k\u00ed ew pirrojhey pet\u00edkirdine serinekewt, &#8220;t\u00e9or\u00ed ziman\u00ed xoretaw&#8221;\u00edyan h\u00e9na gorr\u00e9 bo ewey pakane biken bo ew shikste. \u00edd\u00ed&#8217;ay ew &#8220;t\u00edor\u00edye&#8221; eweye ke gisht zimanekan le ushey Turk\u00ed &#8220;gw\u00ednesh&#8221; (xoretaw) werg\u00edrawin, kewab\u00fa dekira bill\u00e9y\u00ed herc\u00ed ushey xuwazrawe le binerret ra her Turk\u00edn. \u0635adq k\u00edyash ke neydetwan\u00ed ziman\u00ed fars\u00ed pet\u00ed bika, jarr\u00ed da ke herc\u00ed ushey &#8216;ereb\u00edye &#8220;qelb\u00ed&#8221; ushey fars\u00edye.<\/p>\n<p class=\"rteleft\">barudox\u00ed damezrandin\u00ed dewillet\u00ed &#8216;\u00e9raq u s\u00far\u00edye legell barudox\u00ed \u00e9ran u Turk\u00edye j\u00edyawazb\u00fa. Le \u00e9ran u \u00edmpiratur\u00ed &#8216;usman\u00ed, nas\u00edonal\u00edsm\u00ed fars u Turk le axir\u00ed sedey nozdewe peydabib\u00fan u desellat\u00ed dewillet\u00edyan bedesteweb\u00fa yan lew desellateda beshdar b\u00fan (le \u00e9ran le 1906 u le &#8216;usman\u00ed le 1908 bewlawe). P\u00e9sh sher\u00ed j\u00edhan\u00ed hewell, kat\u00e9k\u00ed nas\u00edonal\u00edste &#8216;erebekan be h\u00eduway r\u00faxan\u00ed dewillet\u00ed &#8216;usman\u00ed u serbexoy\u00ed n\u00edshtiman\u00ed &#8216;ereb\u00ed b\u00fan be xeyall\u00edyanda nedehat netewe u n\u00edshtimanekeyan letukut bikr\u00e9n u b\u00edst w\u00edek netewe u dewillet\u00ed l\u00e9 dabtashr\u00e9. Bellam be r\u00faxan\u00ed dewillet\u00ed &#8216;usman\u00ed, nas\u00edonal\u00edstekan xoyan b\u00fan be amiraz\u00ed pirojhey dabeshikrdin ke \u00edngl\u00eds u feranse berr\u00e9weyan debird. Legell eweshda d\u00fa dewillet\u00ed \u00ednt\u00eddab (\u00edngl\u00eds u ferranse) &#8216;\u00e9raq u\u200c s\u00far\u00edyeyan wek dewillet\u00ed &#8216;ereb\u00edy damezrand, ne nas\u00edunal\u00edsm\u00e9k\u00ed &#8216;\u00e9raq\u00ed legorr\u00e9 da b\u00fa ne nas\u00edonal\u00edsm\u00e9k\u00ed s\u00far\u00edyey\u00ed. Bellam le pirrosey darrijhtin\u00ed ew d\u00fa dewillete da, nas\u00edonal\u00edsm\u00ed &#8216;ereb\u00ed-&#8216;\u00e9raq\u00ed u &#8216;ereb\u00ed-s\u00far\u00edyey\u00ed datashra. Bo w\u00e9nea buxldun sa\u0637&#8217;a lh\u0635r\u00ed, ke xellk\u00ed yemen\u00e9 \u200cb\u00fa u hk\u00famet\u00ed \u00ednt\u00eddab h\u00e9naye bexdaye bo ewey bib\u00e9te &#8220;mud\u00edr\u00ed me&#8217;ar\u00edf\u00ed &#8216;amm\u00ed&#8221; &#8216;\u00e9raq\u00e9 (1921-1927), narezay\u00ed xoy derbirr\u00ed lewey ke hem xuw\u00e9ndewaran u he\u200cm &#8220;&#8216;amealnas&#8221; ushey &#8220;&#8216;rb&#8221; be manay &#8220;bidw\u00ed&#8221; u &#8220;flah&#8221; dekard\u00e9nin. Sa\u0637&#8217;a lh\u0635r\u00ed be mud\u00edran u mamostayan\u00ed rageyand ke dekarh\u00e9nan\u00ed ushey &#8216;ereb bew manaye dijh\u00ed perwerdey n\u00edshtimanperwerane u neteweyye u erk\u00ed mamostayan eweye ke f\u00e9r\u00ed xuw\u00e9ndikaran biken ke manay ushey &#8220;&#8216;ereb&#8221; c\u00edn\u00e9k le c\u00ednekan\u00ed xellk n\u00edye u bellke tewaw\u00ed endaman\u00ed ummeye u mamostayan xoyan nab\u00e9 helley wa biken u deb\u00e9 le ders u basda &#8220;n\u00e9w\u00ed ew ummete gewreyh&#8221; be dirust\u00ed dekarb\u00e9nin. Sa\u0637&#8217;a lh\u0635r\u00ed\u200c le &#8220;albilaxa l&#8217;am&#8221;\u00e9k da emir\u00ed kird ke mamosta u xuw\u00e9ndikar deb\u00e9 ushey &#8220;&#8216;ereb&#8221; be manay &#8220;netewey &#8216;ereb&#8221; dekar b\u00e9nin:<\/p>\n<p class=\"rteleft\">mina lm&#8217;luma n &#8216;amea lnas qda &#8216;taduwaa st&#8217;mal kilme \u00ab&#8217;rb\u00bb bm&#8217;n\u00ed \u00abbidw\u00ed\u00bb u \u00abflah\u00bb. Fk\u062b\u00edra\u064b ma yqulun m\u062bla\u064b \u00ab\u0630hba l\u00edya l&#8217;rb\u00bbaw \u00abkan &#8216;nda l&#8217;rb\u00bb bm&#8217;n\u00ed: \u00ab\u0630hba l\u00edya lbad\u00edye\u00bb \u0623u \u00abkan b\u00edna lbidu\u00bb&#8230;<\/p>\n<p class=\"rteleft\">lma kan h\u0630aa la&#8217;tibar mxalfa\u064b lma tqt\u0636\u00edye altirb\u00edyea lu\u0637n\u00edye u alqum\u00edye kila lmxalfe, u lma kan \u0623sm\u00edya lxayata lt\u00ed yjba n ysthdfhaa lm&#8217;lmun f\u00ed dirushm u a&#8217;malhm h\u00ed b\u062ba laxlaqa lfa\u0636le b\u0635ure &#8216;ame, u tqw\u00edea lsh&#8217;ura lu\u0637n\u00ed u alqum\u00ed b\u0635ure xa\u0635e, r\u0623\u00ednaa n nlft \u0623n\u0638ar jm\u00ed&#8217;a lmd\u00edr\u00edn u alm&#8217;lm\u00edna l\u00ed h\u0630aa la\u064fmira lmhm, u n\u0637lba l\u00edhm:<\/p>\n<p class=\"rteleft\">\u00aban yjthduwa f\u00edya zale h\u0630aa lx\u0637\u0623 bikl ma ld\u00edhm min qwe u nisha\u0637, u an yfhmwaa ltlam\u00ed\u0630 bikl dqe u a&#8217;tin\u0623 m&#8217;n\u00ed \u00abalflah\u00bb u \u00abalbidw\u00ed\u00bb u \u00abal&#8217;rb\u00ed\u00bb&#8230;w\u00edw \u0636hwa lhma n kilmea l&#8217;rb la tdil &#8216;l\u00ed \u0635nf min \u0635nufa lxlq, bil h\u00ed tdil &#8216;l\u00ed jm\u00ed&#8217;a fir ada l\u0623mh, u \u00ed&#8217;udwem &#8216;l\u00edya st&#8217;malha bh\u0630e al\u0635ure u \u00edjnbiwa \u0623nfshm mina lashtirak f\u00ed h\u0630e alxl\u0637e, u ast&#8217;mala sm h\u0630e alamea l&#8217;\u0638\u00edmea lt\u00ed yjba n tftxir f\u00edya lantsaba l\u00edha, bh\u0630aa lm&#8217;n\u00edya l&#8217;am\u00ed, swa\u0621 \u0623kan f\u00ed dirushm, \u0623u f\u00ed mhad\u062bathm\u00bb.[xi]<\/p>\n<p class=\"rteleft\">he\u200cr lew sallaneda ke sa\u0637&#8217;a lh\u0635r\u00ed\u200c be dest t\u00e9werdan\u00ed ziman\u00ed &#8216;erreb\u00ed deyew\u00edst hest\u00ed netewey\u00ed &#8216;ereb\u00ed-&#8216;\u00e9raq\u00ed dabtash\u00e9, r\u00e9gey le dest t\u00e9werdan\u00ed elfub\u00e9y\u00ed Kurd\u00ed degirt bo ewey ziman\u00ed Kurd\u00ed neb\u00e9te amiraz\u00ed netewerrunan\u00ed Kurd\u00ed. Bo w\u00e9ne, daway le tof\u00edq wehb\u00ed kird ke r\u00e9ziman\u00e9k\u00ed Kurd\u00ed bo medirese seretay\u00edyekan dabin\u00e9 bellam ew r\u00e9zimane deb\u00fa Kurd\u00ed le &#8216;erreb\u00ed d\u00farinekatewe. Wehb\u00ed p\u00e9y\u00ed wab\u00fa, elfub\u00e9y\u00ed &#8216;ereb\u00ed bo nus\u00edn\u00ed Kurd\u00ed kemuk\u00farr\u00ed heye u deb\u00e9 cak bikr\u00e9 u, bo ew mebeste, cend n\u00edshaney le herife &#8216;ereb\u00edyekan z\u00edyadikrd. Sa\u0637&#8217;a lh\u0635r\u00ed be tund\u00ed berberekan\u00ed ew berinamey kird u kut\u00ed &#8216;ereb\u00ed ziman\u00ed qur&#8217;ane u danan\u00ed n\u00edshane u z\u00edyadikrdin\u00ed nuxte le herif\u00ed &#8216;ereb\u00ed kufir e. Wehb\u00ed le wellamda kut\u00ed kat\u00e9k\u00ed qur&#8217;an\u00edyan n\u00fas\u00edyewe, herif\u00ed &#8216;ereb\u00ed \u00ed&#8217;rab u nuxtey neb\u00fa, u qur&#8217;ane destin\u00fase herekonekan ne \u00ed&#8217;rab\u00edyan heb\u00fa ne nuxth,\u200c u duway ewesh ke ew n\u00edshananeyan dana, ziman\u00ed fars\u00ed hem nuxtey l\u00e9 z\u00edyadikrd u he\u200cm n\u00edshanh.[xii]<\/p>\n<p class=\"rteleft\">ewey ta \u00e9ste g\u00e9rrawimetewe dillop\u00e9ke le der\u00edyay\u00e9k gutar, boc\u00fan, s\u00edyaset u kirdewey shov\u00edn\u00edsm\u00ed fars\u00edy u Turk\u00edy u &#8216;erreb\u00ed. Le sedey b\u00edst da, be taybet\u00ed duway sherr\u00ed j\u00edhan\u00ed yekem, gel\u00ed Kurd u zimanekey amanj\u00ed s\u00edyaset u kirdewey ew s\u00e9 shov\u00edn\u00edsmane b\u00fan\u200c u renge cawerr\u00e9 bikr\u00e9 ke qurban\u00edyekan\u00ed ew s\u00e9 pirrojhey zimankujh\u00edye xoyan weduway s\u00edyaset u kirdewey wa nekewin. Bellam le zor biwar\u00ed ziman u s\u00edyaset\u00ed ziman\u00edda, h\u00e9nd\u00e9k le suran\u00edxuwazekan bew r\u00e9y\u00ededa derron ke ew s\u00e9 shov\u00edn\u00edsme xosh\u00edyan kird\u00fah.<\/p>\n<p class=\"rteleft\">shov\u00edn\u00edsm\u00ed Soran\u00ed<\/p>\n<p class=\"rteleft\">&#8220;shov\u00edn\u00edsm\u00ed Soran\u00ed&#8221; lehje Kurd\u00edyekan helldeseng\u00e9n\u00e9, nrx\u00edyan bo daden\u00e9, plebend\u00edyan deka, u nezim\u00e9k\u00ed berz\u00edunizm\u00e9t\u00ed (h\u00edrarsh\u00ed) yan p\u00e9 sazdeka u waydaden\u00e9 ke ew plebend\u00edye sirusht\u00edy u p\u00e9w\u00edst u negorre u deb\u00e9 bipar\u00e9zr\u00e9. Le l\u00fatkey ew n\u00edzam\u00ed\u200c berz\u00edunizm\u00edyeda, Soran\u00ed le ser text\u00ed hk\u00famet dadendir\u00e9 heta lehjekan\u00ed d\u00ed xizmet\u00ed biken. Dell\u00e9n berzenish\u00edn\u00edy Soran\u00ed le bereweye ke le lehjekan\u00ed d\u00ed bashtir, p\u00e9shikewt\u00fatir, dewillemendtir, resentir u r\u00e9kup\u00e9kitre. Bellam le berewey ke h\u00edc berz\u00ed\u00e9k be b\u00e9 nizm\u00ed be xeyallda naye, birrwa be berz\u00edy Soran\u00ed regell bawerr\u00e9k\u00ed d\u00ed dekew\u00e9: nizmb\u00fan u duwakewt\u00fay\u00ed lehjekan\u00ed d\u00ed\u200c. Layengiran\u00ed &#8220;ten\u00edya Soran\u00ed&#8221; le d\u00fa sall\u00ed rabird\u00fada, ew boc\u00faneyan be rashikaw\u00ed derbirr\u00edwe, hem be ehwen\u00ed\u200c u he\u200cm be tundut\u00edjh\u00ed\u200c. L\u00e9reda, bo w\u00e9ne cend rstey\u00e9k lew\u200c boc\u00fane beb\u00e9 destt\u00e9werdan deg\u00e9rrmewe:<\/p>\n<p class=\"rteleft\">aya dekir\u00e9t her\u00e9m\u00ed Kurdistan biken be mollgey sh\u00e9wezarekan, xellk begisht\u00ed lew d\u00fa sh\u00e9wezare b\u00e9zare ke lerrageyandinekanda peyrew dekir\u00e9n, norey eweye her share u lad\u00e9y\u00edek besh\u00e9wezar\u00ed xoy bixuw\u00e9n\u00e9t! wek con nha ledever\u00ed bad\u00ednan hengaw\u00e9k\u00ed lew jore nrawe!!!! eme lekat\u00e9kda ew p\u00e9shin\u00edyarene ew taybetimend\u00edyey her\u00e9m le bercaw nag\u00edr\u00e9t! ke z\u00farbey zor\u00ed Soran\u00edb\u00e9jhe, lecuwar par\u00e9ziga yek par\u00e9zigay ke r\u00e9jheyek\u00ed kem\u00edsh dan\u00edshtwan\u00ed heye, be sh\u00e9wezar\u00ed behd\u00edn\u00ed qisan deken! em hejhm\u00fan\u00ed sh\u00e9wezar\u00ed Soran\u00edye way kird\u00fawe ke behd\u00edn\u00edb\u00e9jhan zor bash lesh\u00e9wezar\u00ed Soran\u00ed t\u00e9bigen u bipeyvin. Hawkat peyv\u00edn\u00ed behd\u00edn\u00edyekan t\u00e9kel\u00e9ke lesoran\u00ed u &#8216;ereb\u00ed ke way kird\u00fawe, Soran\u00edb\u00e9jhan lewan z\u00edyatir wek lekurdekan\u00ed bak\u00far u rojhawa bigen.[xiii]<\/p>\n<p class=\"rteleft\">ewe parragiraf\u00e9ke le n\u00fasirawey\u00e9k\u00ed hesht-no parragiraf\u00ed bellam her e\u200cu cend rsteye binemakan\u00ed shov\u00edn\u00edsm berashikaw\u00edy derdebirrin:<\/p>\n<p class=\"rteleft\">1- n\u00faser lehjey [sh\u00e9wezar\u00ed] xoy (soran\u00ed) wek ziman danawe u ewan\u00ed d\u00ed kirdote lehje u dell\u00e9 eger Kurmanj\u00ed [behd\u00edn\u00ed] le n\u00fas\u00edn u xuw\u00e9ndinda dekarb\u00e9 way l\u00e9d\u00e9 ke &#8220;he\u200cr share u lad\u00e9y\u00edek be sh\u00e9wezar\u00ed xoy bixuw\u00e9n\u00e9t.&#8221; le zanst\u00edyekan\u00ed zimanda lem\u00e9jhe ew ceshine s\u00edyaset\u00ed be le hjekirdine wek b\u00edyan\u00fay\u00e9k bo serkutkirdin\u00ed ziman\u00edy bas\u00ed l\u00e9kirawe u sh\u00edkirawetewe. Bo w\u00e9ne tove sk\u00fatinab-kangas, sharezay\u00e9k\u00ed maf\u00ed ziman,\u200c dell\u00e9:<\/p>\n<p class=\"rteleft\">gir\u00fap\u00e9k\u00ed ke desellat\u00ed ser\u00faz\u00edyad\u00ed heb\u00e9 detwan\u00e9 be gir\u00fap\u00e9k\u00ed d\u00ed bill\u00e9: &#8220;ewey ke \u00e9me qisey p\u00e9dekeyn zimane, bellam ewey \u00e9we qisey p\u00e9deken her lehjey ziman\u00ed \u00e9meye. Ziman\u00ed \u00e9me tewaw gesheykird\u00fawe, mod\u00e9rine, dewillemende, ment\u00edq\u00edye. Bellam lehjey to seretay\u00edy [pir\u00edm\u00edt\u00edv], geshenekird\u00fa, sunet\u00ed, ushehejhar\u200c, &#8216;atf\u00ed, na&#8217;eqllan\u00ed, bekarinehat\u00fa bo perwerde yan karg\u00e9rr\u00ed u edeb u fkirkirdinewe yan sharstan\u00edyete (sercawekan&#8230;).&#8221; ewe ew shiteye ke Turkan be Kurdan\u00ed dell\u00e9n: Kurd\u00ed lehjey\u00e9k\u00ed geshenekird\u00fay Turk\u00edye. Nuw\u00e9neran\u00ed dewillet\u00ed Turk\u00edye bo mawey\u00e9k\u00ed zor be Kurdan\u00edyan dekut Turk\u00ed k\u00e9w\u00ed, u be zimanekesh\u00edyan dekut lehjey\u00e9k\u00ed sh\u00e9waw\u00ed Turk\u00ed ke be ten\u00edyay\u00ed le shaxuk\u00e9wan g\u00farawe u he\u200crboye h\u00e9nd\u00edk ruxisar\u00ed taybet\u00ed heye ke le Turk\u00ed rasteq\u00edne u resenda peyda nab\u00e9 (sercawe&#8230;\u200c). Kurd\u00ed hellbete h\u00edc peywend\u00ed be Turk\u00edyewe n\u00edye, herwek ziman\u00ed lehstan\u00ed p\u00e9wend\u00ed be jhapon\u00edyewe n\u00edye. L\u00e9reda \u00e9mey\u00e9k dadetashr\u00e9 bellam duwaye dekir\u00e9te berz\u00edunizm\u00e9t\u00ed (h\u00edrarsh\u00ed): hierarchized \u00e9me wek\u00fa yek wayn, bellam \u00e9we, \u00e9mey\u00e9k\u00ed kemukurtin u he\u200cr le ber ewesh bo we\u00ed nabin caren\u00fas\u00ed xotan dab\u00edn biken. [xiv]<\/p>\n<p class=\"rteleft\">2- n\u00faser ten\u00edya bewe raz\u00ed n\u00edye ke lehjey xoy be ziman dabin\u00e9 u lehjekan\u00ed d\u00ed bixate pley\u00e9k\u00ed nizm. Dell\u00e9 eger b\u00e9t\u00fa ziman\u00ed Kurd\u00ed d\u00fa lehjey resm\u00edy heb\u00e9 her\u00e9m\u00ed Kurdistan deb\u00e9te &#8220;mollgey sh\u00e9wezarekan.&#8221; ke wab\u00fa Kurdistan be Soran\u00edyewe Kurdistane u eger b\u00e9t\u00fa Kurmanj\u00edsh w\u00e9rray Soran\u00ed resm\u00edy bikr\u00e9 Kurdistan deb\u00e9te &#8220;mollgey&#8221; lehjekan. &#8220;mollge&#8221; ushey\u00e9k\u00ed\u200c ab\u00far\u00ed ajhelldar\u00ed sunet\u00edy Kurdistane ke le ferhe\u200cngekanda awa manakirawetewe: &#8220;pecey heywan( &#8220;ferhe\u200cng\u00ed kisht u kall, berg\u00ed d\u00fahe\u200cm, l. 114), &#8220;j\u00e9gay moldan\u00ed ajhall&#8221; (ferhe\u200cng\u00ed xall), &#8220;m\u0623w\u00eda lmwash\u00ed l\u00edla u f\u00edya l\u0638hr&#8221; (ferhe\u200cng\u00ed Mehabad, l. 592), u &#8220;jaya stiraht gawan&#8221; (&#8216;bas jl\u00edl\u00edyan, fir hng bashur, thran,a ntsharat pirsman, 1385, l. 685). Dekarh\u00e9nan\u00ed &#8220;mollge&#8221; bo derbirr\u00edn\u00ed mebest\u00ed s\u00edyas\u00ed hewell jar le Kurdistan\u00ed xwar\u00fa le sallan\u00ed 1961-1991da le terk\u00edb\u00ed &#8220;mollgey jashan&#8221; da weserzaran kewt u \u00e9stesh layengir\u00e9k\u00ed r\u00e9baz\u00ed &#8220;ten\u00edya Soran\u00ed&#8221; bo lehje nasoran\u00edyekan dekar\u00edd\u00edn\u00e9.<\/p>\n<p class=\"rteleft\">3- her lew parragirafeda, n\u00faser dell\u00e9 le ber h\u00e9jh\u00e9mon\u00ed Soran\u00ed, &#8220;behd\u00edn\u00edb\u00e9jhan zor bash le sh\u00e9wezar\u00ed Soran\u00ed&#8221; t\u00e9degen u qisey p\u00e9deken. Ja p\u00e9y\u00ed waye ew t\u00e9geyshtine ber\u00edne le ber eweye ke &#8220;peyv\u00edn\u00ed behd\u00edn\u00edyekan t\u00e9kell\u00e9ke le Soran\u00ed u &#8216;ereb\u00ed&#8221;, weha\u200c ke Soran\u00ed-ax\u00e9wan le wan z\u00edyatir t\u00e9degen ta le &#8220;kurdekan\u00ed bak\u00far u rojhawa&#8221;. Binc\u00edney ew \u00edd\u00ed&#8217;aye birrwa be serwer\u00edy Soran\u00edye: gir\u00edng eweye ke Soran\u00ed-ax\u00e9wan le xellk\u00ed bad\u00ednan t\u00e9bigen, cunke xellk\u00ed bad\u00ednan le ber ewey Soran\u00ed ziman\u00ed rasteq\u00edney Kurd\u00edye u t\u00e9kellaw\u00ed &#8216;ereb\u00ed n\u00edye, le Soran\u00ed t\u00e9nagen u deb\u00e9 f\u00e9re Soran\u00ed bikr\u00e9n. Bekurt\u00ed, Kurmanj\u00ed plewpayyey lehjey\u00e9k\u00ed xobijh\u00edu u xobijhuw\u00e9n\u00ed n\u00edye u c\u00e9sht\u00ed mj\u00e9wr\u00ed ziman u lehjey d\u00edkeye. L\u00e9reda be p\u00e9w\u00edst\u00ed nazanim ew boc\u00fane le bar\u00ed s\u00edyas\u00edy u \u00eddeolojh\u00edyewe hellseng\u00e9nim. Ten\u00edya p\u00e9w\u00edste bill\u00e9m ke, bep\u00e9cewaney ew boc\u00fane, le ruwangey zimannas\u00edyewe, ziman le komell\u00e9k ushe p\u00e9kinehat\u00fawe. Ziman s\u00edst\u00edm\u00e9k\u00ed alloz\u00ed p\u00e9khat\u00fa le cend jh\u00e9r-s\u00edst\u00e9mane wek\u00fa s\u00edst\u00e9m\u00ed deng\u00ed, s\u00edst\u00e9m\u00ed morifolojh\u00ed, s\u00edst\u00e9m\u00ed ushey\u00ed, s\u00edst\u00e9m\u00ed rstey\u00ed, s\u00edst\u00e9m\u00ed manay\u00ed, s\u00edst\u00e9m\u00ed gutar\u00edy ke herkam lewanesh urdes\u00edst\u00e9m\u00ed xoyan heye u be yekewe bestiranetewe. Ja lew s\u00edst\u00e9me alloze da, eger ewe rast b\u00e9 ke Kurmanj\u00ed-ax\u00e9wan\u00ed bad\u00ednan bashtir le Soran\u00ed t\u00e9degen,[xv] le ber we\u00ed n\u00edye ke bad\u00edn\u00ed t\u00e9kellaw\u00edy Soran\u00ed u &#8216;ereb\u00edye. Eger &#8220;peyv\u00edn\u00ed behd\u00edn\u00edyekan&#8221; t\u00e9kellaw\u00ed &#8216;ereb\u00ed u suran\u00edye, peyv\u00edn\u00ed Soran\u00edsh t\u00e9kellaw\u00ed &#8216;ereb\u00edy u zor ziman u lehjey d\u00edkeye. Eger mebest ziman\u00ed n\u00fas\u00edne, Soran\u00ed be sh\u00e9wey\u00e9k\u00ed sererroyane pet\u00edkirawe u Kurmanj\u00edshe, hawkat le gell Soran\u00ed, be govar\u00ed wek\u00fa\u200c hawar u ronah\u00ed u rojhan\u00fa u st\u00e9r u capemen\u00ed d\u00edke (he\u200cm be elf\u00fab\u00e9y\u00ed &#8216;erreb\u00ed u he\u200cm be lat\u00edn\u00ed) bew r\u00e9y\u00ededa roysht\u00fawe. B\u00e9jge leweshe, zorbey ushey pet\u00edkiraw\u00ed lehjey\u00e9k dekir\u00e9 le lehjekeyd\u00edda dekarb\u00e9. Le ruwangey zimannas\u00edyewe ushexwastin le ziman\u00ed d\u00ed xisllet\u00ed ziman nagorr\u00e9 u, be p\u00e9cewane, ziman xisllet\u00ed ushey xuwazraw degorr\u00e9 u xomall\u00edy deka. Wergirtin\u00ed ushe le ziman\u00ed d\u00edke yek\u00e9k le pirosekan\u00ed z\u00ednd\u00fay\u00ed u z\u00ednd\u00famanewey zimane bellam shov\u00edn\u00edsm\u00ed ziman\u00edy wek mirdin\u00ed cawl\u00e9deka.<\/p>\n<p class=\"rteleft\">4- n\u00faser p\u00e9y\u00ed waye eger Kurmanj\u00ed bad\u00ednan le bar\u00ed con\u00e9t\u00edyewe be kar\u00ed h\u00edc naye \u200cle bar\u00ed cend\u00e9t\u00edyewesh h\u00edckareye: &#8220;taybetimend\u00e9t\u00ed her\u00e9m&#8230;[eweye] ke zorbey zor\u00ed Soran\u00edb\u00e9jhe, le cuwar par\u00e9ziga yek par\u00e9zigay ke r\u00e9jheyek\u00ed kem\u00edsh dan\u00edshtwan\u00ed heye, be sh\u00e9wezar\u00ed behd\u00edn\u00ed qisan deken.&#8221; kes\u00e9k\u00ed bad\u00ednan\u00ed ned\u00edb\u00e9 u lew qisane urdineb\u00e9tewe, renge p\u00e9y\u00ed wab\u00e9\u200c bad\u00ednan colkirawe. Dekir\u00e9 biprs\u00edn ewe raste ke bad\u00ednan &#8220;r\u00e9jheyek\u00ed kem\u00ed&#8221; dan\u00edsht\u00fa heye? ew r\u00e9jhe keme deb\u00e9 cende b\u00e9 ke awa bekem dadendir\u00e9? be kam serejhm\u00e9r\u00ed? be kam bellge? p\u00e9waney kem\u00edy u zor\u00edy c\u00edye, k\u00e9 daynawe u le kuw\u00e9we hat\u00fah, u j p\u00e9wend\u00ed\u00e9k\u00ed be maf\u00ed ziman\u00edyewe heye? ewende r\u00fane ke ta \u00e9ste hk\u00famet\u00ed her\u00e9m amar\u00ed lehjekan\u00ed konekirdotewe u d\u00edyare be b\u00e9 zan\u00edyar\u00ed wa xer\u00edtey\u00e9k\u00ed r\u00e9kup\u00e9k\u00ed zimanekan u lehjekan\u00edsh le berdest dan\u00edye.<\/p>\n<p class=\"rteleft\">ba ew pirs\u00edyare bikem: ew rqhe\u200cllstanh, ew b\u00e9rr\u00e9z\u00edkirdine u s\u00fakayet\u00edkirdine be lehjey d\u00edke le kuw\u00e9we d\u00e9 u bo kuw\u00e9 dec\u00e9? \u200c min lew ruwangeye (ruwangey yek ziman\/\u00edyek lehjey Soran\u00edxuwazekan\u200c) t\u00e9rranab\u00ednim ke fir elehjey\u00ed wek &#8220;baxcey sh\u00e9wezarekan&#8221; yan &#8220;gwillzar\u00ed sh\u00e9wezarekan&#8221; t\u00e9biga. Bellam kat\u00e9k\u00ed Soran\u00edxuwaz\u00e9k netwan\u00e9 be ziman\u00e9k\u00ed ta radey\u00e9k b\u00e9 layenane bill\u00e9, bo w\u00e9ne, &#8220;muzay\u00edk\u00ed sh\u00e9wezarekan&#8221; u le bat\u00edyan wejn\u00e9wdan dekew\u00e9 u dell\u00e9 &#8220;mollgey sh\u00e9wezarekan&#8221;, ew boc\u00fane ten\u00edya rqledill\u00ed u t\u00farrey\u00ed n\u00edye u he\u200clluw\u00e9st\u00e9k\u00ed s\u00edyas\u00edy u \u00eddeolojh\u00edyaneye. Wad\u00edyare shov\u00edn\u00edsm\u00ed Soran\u00ed natwan\u00e9 lew cuwarc\u00e9weye b\u00e9teder ke shov\u00edn\u00edsm\u00ed netewekan\u00ed d\u00ed dayanrrijht\u00fawe. Bo w\u00e9ne, kat\u00e9k\u00ed min p\u00e9shin\u00edyardekem ke le &#8220;hk\u00famet\u00ed her\u00e9m\u00ed Kurdistan&#8221; da dekir\u00e9 d\u00fa lehje resm\u00ed bin u bellge resm\u00edyekan wek\u00fa pasport u pare be herd\u00fa lehje bin\u00fasir\u00e9n, Soran\u00edxuwazekan wep\u00e9sh hakmekan\u00ed bexda dekewin u be sers\u00farrmanewe dell\u00e9n shit\u00ed wa herinab\u00e9 u be s\u00fakayet\u00edkirdinewe dell\u00e9n ewe kom\u00e9d\u00edye.<\/p>\n<p class=\"rteleft\">Sin\u00farekan\u00ed rexisaw\u00edy u nerrexisaw\u00ed<\/p>\n<p class=\"rteleft\">Renge ewe ashikrab\u00e9 ke le ruwangey etaturk u rezasha u hakman\u00ed bexda u zimannasekan\u00edyan netewe yeke u yek ziman\u00ed heye u zimanekey yek lehjey edeb\u00edy u standard\u00ed heye. Bellam ewey shov\u00edn\u00edstekan le xeyall\u00ed xoyanda be nerrexisaw\u00edy daden\u00e9n le m\u00e9jhe le jh\u00edyan\u00ed ziman\u00edy u s\u00edyas\u00edy gelan\u00ed din\u00edyada le qellemirrew\u00ed rexisaw\u00edda wed\u00edhatwe. \u00e9stekan\u00e9 parey kaxez\u00edy de r\u00fap\u00edy H\u00ednd\u00ed be hevde ziman,[xvi] parey c\u00edn\u00ed be p\u00e9nj ziman, parey sir\u00edlanka u sw\u00eds\u00ed herkam\u00edyan be cuwar ziman u nasnamey sw\u00eds\u00ed be p\u00e9nj ziman den\u00fasir\u00e9n. Herweha le parlman\u00ed kanada be d\u00fa ziman u le biljh\u00edk be s\u00e9 ziman qisandeken.[xvii]<\/p>\n<p class=\"rteleft\">Le kanada le sall\u00ed 1965da, kat\u00e9k\u00ed\u200c ferransey\u00ed kira be d\u00fahe\u200cm ziman\u00ed resm\u00ed, h\u00e9nd\u00e9k le \u00edngl\u00eds\u00ed-ax\u00e9wan p\u00e9yanwab\u00fa shit\u00ed wa nab\u00e9 u yek netewe natwan\u00e9 d\u00fa ziman\u00ed heb\u00e9. \u00e9sta, duway 45 sallan, \u00edngl\u00eds\u00ed-ax\u00e9w\u00e9k\u00ed b\u00edyew\u00e9 bib\u00e9te serok wez\u00edr yan bib\u00e9te raber\u00ed h\u00edzb\u00e9k\u00ed f\u00e9diral deb\u00e9 ewende feransey\u00ed bizan\u00e9 ke le axawtin\u00ed feransey\u00ed t\u00e9biga u bitwan\u00e9 mebest\u00ed xoy bew zimane derbibrr\u00e9. Kanada willat\u00e9k\u00ed serbexoye bellam serok\u00ed dewillet\u00ed kanada meleke w\u00edkitor\u00edyay bir\u00edtan\u00edyaye u kat\u00e9k\u00ed ke bo serdan d\u00e9te kanada, le witare resm\u00edyekan\u00edda be \u200che\u200crd\u00fa ziman\u00ed resm\u00edy deax\u00e9w\u00e9 &#8212; cend rste be \u00edngl\u00eds\u00ed u cend rste be ferransey\u00ed. Ewey ke zelkaw\u00ed namumk\u00edn\u00ed b\u00fa \u00e9ste bwete biwar\u00ed mumk\u00edn\u00ed\u200c. Wad\u00edyare Soran\u00edxuwazekan natwanin, ne le din\u00edyay fkirda ne le kirdeweda, lew jexizey ke shov\u00edn\u00edsm\u00ed ziman\u00edy bexda u ankara u taran boy k\u00e9shawin b\u00e9neder\u00e9.<\/p>\n<p class=\"rteleft\">Kurt\u00ed bikemewe, layengiran\u00ed pirrojhey &#8220;ten\u00edya Soran\u00ed&#8221; p\u00e9yan waye b\u00fan\u00ed netewe be zimanewe bestirawetewe u ziman\u00ed netewey\u00edsh ziman\u00e9k\u00ed taq-lehjeye u taqelehjekesh lehjey xoyane, u eger b\u00e9t\u00fa Kurd\u00ed d\u00fa lehjey standard yan resm\u00edy heb\u00e9 netewe le ber\u00edyek detiraz\u00e9 u zimanekey le ziman\u00e9t\u00ed dekew\u00e9. Ew boc\u00fane ne pisht est\u00fare be zanstekan\u00ed ziman (zimannas\u00ed, zimannas\u00edy komellayet\u00ed, komellnas\u00edy ziman&#8230;) u ne agay le ezim\u00fan\u00ed ziman\u00edy gelan\u00ed d\u00edke heye, u lebat\u00edyan s\u00edyaset u pirat\u00edk\u00ed ziman\u00edy nas\u00edonal-shov\u00edn\u00edsm\u00ed Turk u fars u &#8216;ereb recawdeka. Pirrojhey &#8220;ten\u00edya Soran\u00ed&#8221; pirrojhey\u00e9k\u00ed s\u00edyas\u00edye u min cawerr\u00e9y\u00ed ewe n\u00edm allahe\u200cllgirekan\u00ed weduway zanst\u00ed zimannas\u00ed bikewin. Tenanet p\u00e9w\u00edst n\u00edye l\u00e9yan biprsm con netewey noruw\u00e9jh\u00ed u he\u200crmen\u00ed u alban\u00ed herkam d\u00fa lehjey standard u netewey sw\u00eds\u00ed cuwar ziman\u00ed resm\u00ed u netewey biljh\u00edk\u00ed s\u00e9 ziman\u00ed resm\u00ed dekard\u00e9nin? Soran\u00edxuwazekan deyanew\u00e9 lehjey xoyan be ser lehjekan\u00ed d\u00edda dabsep\u00e9nin u, \u00e9ste ke dezanin xellk\u00ed bad\u00ednan birr\u00edyar\u00ed xoyan dawe, deyanew\u00e9 destewdaw\u00e9n\u00ed m\u00e9jh\u00fa bin u b\u00edselm\u00e9nin ke Soran\u00ed lehjey\u00e9k\u00ed p\u00e9shikewt\u00fawe u Kurmanj\u00ed duwakewt\u00fawe. Bellam kat\u00e9k\u00ed awrr le m\u00e9jh\u00fa dedenewe, dekewine din\u00edyay xeyallat u fakitekan weladen\u00e9n u efsanan sazdeken. Le beshekan\u00ed d\u00ed ew n\u00fasiraweda, bas\u00ed efsanekan\u00ed shov\u00edn\u00edsm\u00ed Soran\u00ed dekem. Bellam l\u00e9reda demew\u00e9 destirrak\u00e9shm bo bed\u00edl\u00ed ew shov\u00edn\u00edsme.<\/p>\n<p class=\"rteleft\">k\u00e9shey dabirran\u00ed netewe yan k\u00e9shey d\u00e9mokiras\u00ed?<\/p>\n<p class=\"rteleft\">Le sedey rabird\u00fada, ezim\u00fan\u00ed ziman\u00edy lew willataney gel\u00ed Kurd\u00ed l\u00e9dejh\u00ed ezim\u00fan\u00ed zimankujh\u00ed, shov\u00edn\u00edsm\u00ed ziman\u00ed, k\u00falt\u00farkujh\u00ed, kokujh\u00ed, jh\u00e9nos\u00edd, j\u00ednayet\u00ed sherr\u00ed, u j\u00ednayet\u00ed dijh\u00ed besher\u00edyet b\u00fawe. Mark l\u00e9v\u00edn, m\u00e9jh\u00fan\u00fas\u00e9k\u00ed jh\u00e9nos\u00edd, dell\u00e9 &#8216;enedoll\u00ed rojhhe\u200cllat (ke Kurdistan u he\u200crmenstan degir\u00e9tewe)le axir\u00ed sedey nozdewe ta \u00e9ste kirawete &#8220;mellbend\u00ed jh\u00e9nos\u00edd&#8221; (zone of genocide) u gelan\u00ed hermen\u00ed u ashurr\u00ed u Kurd\u00ed t\u00e9da tertutunakirawe. Dekir\u00e9 bill\u00e9y\u00edn ew mellbende, le heman katda mellbend\u00ed jh\u00e9nos\u00edd\u00ed ziman\u00edsh b\u00fawe. Jh\u00e9nos\u00edd ten\u00edya lenawbirdin\u00ed jestey\u00ed xellk n\u00edye u kushtin\u00ed ziman\u00edsh wek\u00fa forrm\u00e9k\u00ed jh\u00e9nos\u00edd nasirawe. Hellweshandinewey &#8220;mellbend\u00ed jh\u00e9nos\u00edd&#8221;, ke berhe\u200cm\u00ed nas\u00edonal\u00edsm\u00ed Turk u fars u &#8216;erebe, erk\u00ed sershan\u00ed azad\u00edxuwazan\u00ed tewaw\u00ed gelan\u00ed ew mellbendeyh, u welanan\u00ed shov\u00edn\u00edsm\u00ed ziman\u00edy hengaw\u00e9ke berew t\u00e9kdan\u00ed ew mellbende u d\u00edmokirat\u00edkirdin\u00ed jh\u00edyan\u00ed s\u00edyas\u00ed le nawceda.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Duktur Em\u00edr\u00ed Hesenp\u00far; Shuv\u00edn\u00edsm\u00ed Soran\u00ed u efsanekan\u00ed &#8211; besh\u00ed yek: seretakan Le d\u00fa sall\u00ed rabird\u00fada asoy careserkirdin\u00ed k\u00e9shey ziman\u00ed resm\u00edy u standard\u00ed Kurd\u00ed l\u00e9lltir b\u00fawe. Legell<span class=\"excerpt-hellip\"> [\u2026]<\/span><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2462,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-885","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/885","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=885"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/885\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2463,"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/885\/revisions\/2463"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2462"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=885"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=885"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=885"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}