{"id":876,"date":"2010-04-24T22:18:18","date_gmt":"2010-04-24T22:18:18","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost\/wp\/wordpress\/rewsha-perwerdehiya-kurdi-li-bashur-rojhavaye-kurdistane-u-li-suriyaye\/"},"modified":"2010-04-24T22:18:18","modified_gmt":"2010-04-24T22:18:18","slug":"rewsha-perwerdehiya-kurdi-li-bashur-rojhavaye-kurdistane-u-li-suriyaye","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/kurdishacademy.org\/?page_id=876","title":{"rendered":"Rewsha perwerdehiya kurd\u00ed li bash\u00far-rojhavay\u00e9 Kurdistan\u00e9 \u00fa li S\u00fariyay\u00e9"},"content":{"rendered":"<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\" alignright size-full wp-image-873\" hspace=\"0\" height=\"160\" border=\"1\" align=\"right\" width=\"120\" vspace=\"0\" alt=\"\" class=\"caption\" title=\"Can &Ecirc;z&icirc;dxelo\" src=\"http:\/\/localhost\/wp\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2010\/04\/jankal.jpg\" \/>\n<p>Jan &Eacute;z&iacute;dxelo, 18\/11\/2006<\/p>\n<p>Ziman bingeha b&uacute;neweriya gelan e. Jhi lewra jh&iacute;, parastina zim&eacute;n parastina gel e &uacute; azadkirina w&iacute; jh&iacute; gava her&iacute; mezin di r&eacute;ya azadkirina wel&eacute;t de ye. Jhi ber ku ten&eacute; ziman dikare nasnameya me ya netewey&iacute; bipar&eacute;ze, ew jhi ber&eacute; de &uacute; ta niha r&uacute;bir&uacute; bi cewsandin, qirkirin &uacute; pishaftin&eacute; re maye. Dijhmin &uacute; dag&iacute;rker&eacute;n kurd &uacute; Kurdistan&eacute;, bo ku kurdan jhi j&iacute;war&eacute; wan rah&eacute;l&iacute;nin, p&eacute;sh&iacute; dest bi w&eacute;rankirina ziman&eacute; wan kir &uacute; wek serenjamek&eacute; ne ten&eacute; bi xak &uacute; welat&eacute; xwe l&eacute; bi ziman&eacute; xwe jh&iacute; hatin dabesh kirin.&nbsp;<\/p>\n<p><!--more--><\/p>\n<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\" alignright size-full wp-image-873\" hspace=\"0\" height=\"160\" border=\"1\" align=\"right\" width=\"120\" vspace=\"0\" alt=\"\" class=\"caption\" title=\"Can &Ecirc;z&icirc;dxelo\" src=\"http:\/\/localhost\/wp\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2010\/04\/jankal.jpg\" \/>\n<p>Jan &Eacute;z&iacute;dxelo, 18\/11\/2006<\/p>\n<p>Ziman bingeha b&uacute;neweriya gelan e. Jhi lewra jh&iacute;, parastina zim&eacute;n parastina gel e &uacute; azadkirina w&iacute; jh&iacute; gava her&iacute; mezin di r&eacute;ya azadkirina wel&eacute;t de ye. Jhi ber ku ten&eacute; ziman dikare nasnameya me ya netewey&iacute; bipar&eacute;ze, ew jhi ber&eacute; de &uacute; ta niha r&uacute;bir&uacute; bi cewsandin, qirkirin &uacute; pishaftin&eacute; re maye. Dijhmin &uacute; dag&iacute;rker&eacute;n kurd &uacute; Kurdistan&eacute;, bo ku kurdan jhi j&iacute;war&eacute; wan rah&eacute;l&iacute;nin, p&eacute;sh&iacute; dest bi w&eacute;rankirina ziman&eacute; wan kir &uacute; wek serenjamek&eacute; ne ten&eacute; bi xak &uacute; welat&eacute; xwe l&eacute; bi ziman&eacute; xwe jh&iacute; hatin dabesh kirin.&nbsp;<\/p>\n<p><!--break--><\/p>\n<p>W&eacute;rankirina zim&eacute;n t&eacute; wateya h&eacute;sankirina hilk&eacute;shana reh&eacute;n netewetiy&eacute;. Jhi bil&iacute; w&eacute; jh&iacute;, qedexekirina zimanek&iacute; dibe sedema kavilkirina yek&iacute;tiya jivak&iacute; &uacute; ps&iacute;kolojh&iacute;k jhi w&iacute; gel&iacute; re. Jhi bo ku em karibin astengek&eacute; li p&eacute;shiya pirojhey&eacute;n erebkirin, fariskirin, tirkkirin &uacute; jhinetewxistin&eacute; deynin, div&eacute; gava me ya p&eacute;sh&iacute;n parastin, f&eacute;rkirin &uacute; perwerdehiya bi ziman&eacute; zikmak&iacute; be. Ten&eacute; ew gav w&eacute; bibe destp&eacute;ka hilweshandina bingeh&eacute;n &iacute;diyolojh&iacute;k &uacute; di heman dem&eacute; de w&eacute; bibe l&eacute;daneke mezin jhi komeleya raman&iacute; ya tuxmperest&iacute;, jhi dijhmin &uacute; dag&iacute;rker&eacute;n kurdan re.&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Rewsha perwerdehiy&eacute; ya gisht&iacute;:&nbsp;<\/strong><\/p>\n<p><strong>1- Rewsha f&eacute;rkirin &uacute; f&eacute;rb&uacute;n&eacute;:<\/strong><\/p>\n<p>Rewsha f&eacute;rkirin &uacute; f&eacute;rb&uacute;n&eacute; bi gisht&iacute; ne li ser hev e &uacute; di rewsheke aloz de derbas dibe. Bi gotineke ten&eacute; mirov dikare b&eacute;jhe ku ziman&eacute; kurd&iacute; li bash&uacute;r-rojhavay&eacute; wel&eacute;t negih&iacute;shtiye asta ziman&eacute; perwerdehiy&eacute;, ne ten&eacute; jhi ber asteng&iacute; &uacute; problem&eacute;n ku ew di f&eacute;rkirin&eacute; de dib&iacute;ne, l&eacute; jhi ber ku h&iacute;n ew baweriya durust bi ziman&eacute; d&eacute; tune ye. Jhi bil&iacute; ku ti saz&iacute; yan r&eacute;xistin&eacute;n taybet&iacute; &uacute; lip&eacute;sh n&iacute;n in ku bi v&iacute; bar&iacute; rabin, ne r&eacute;baz&eacute;n (metod&eacute;n) t&eacute;k&uacute;z &uacute; durust hene, ne jh&iacute; zimanzan &uacute; pispor&eacute;n calak hene ku r&eacute; li ber mamoste &uacute; xwendevanan vekin. Problema mezintir ew e ku ti v&iacute;n &uacute; daxwaziyeke gisht&iacute; &uacute; li asteke bilind ne li jem milet &uacute; ne jh&iacute; li jem r&eacute;xistin&eacute;n siyas&iacute; c&eacute;b&uacute;ye da ku bi xwe li f&eacute;rkirin &uacute; f&eacute;rb&uacute;n&eacute; bigerin. Ew tisht, di n&eacute;r&iacute;na min de, jhi d&uacute;rb&uacute;na milet&iacute; jhi cand &uacute; kultura xwe hatiye. Tev&iacute; ku ziman&eacute; me qedexe ye &uacute; f&eacute;rkirin yan jh&iacute; f&eacute;rb&uacute;na w&iacute; wek tawanek&eacute; jhi aliy&eacute; rejh&iacute;ma S&uacute;riyay&eacute; de t&eacute; bi nav kirin jh&iacute;, l&eacute; ti kes jh&iacute; n&iacute;n in ku bi rast&iacute; tishtek&iacute; di v&iacute; aliy&iacute; de c&eacute;kin. Ew jh&iacute; jhi ber ku ta niha bingeheke xurt nehatiye dan&iacute;n ku milet baweriya xwe p&eacute; bi ziman&eacute; xwe b&iacute;ne &uacute; bizanibe ku ew bi r&eacute;z &uacute; r&eacute;zik &uacute; yek jhi dewlemendtir&iacute;n &uacute; kevintir&iacute;n zimanan e. Ew jh&iacute; ten&eacute; bi r&eacute;ya hishyarb&uacute;n &uacute; xwenas&iacute;n&eacute; p&eacute;k t&eacute;.&nbsp;<\/p>\n<p>Div&eacute; em bizanibin ku ziman&eacute; ereb&iacute; ziman&eacute; her&iacute; bandoreke ney&iacute;n&iacute; li ser ziman&eacute; me l&iacute;stiye ye. Ew ziman e ku li piraniya dever&eacute;n Kurdistan&eacute; rojh&eacute; p&eacute;nj jaran bang p&eacute; dibe &uacute; di nav jivaka me de rojh&eacute; p&eacute;nj jaran di m&eacute;jh&iacute; de t&eacute; gerandin &uacute; her&iacute; k&eacute;m du jaran t&eacute; xwendin. Lewra ew ne ten&eacute; ziman&eacute; serdest e l&eacute; ziman&eacute; ol &uacute; ay&iacute;n&eacute; ye jh&iacute;; anku, mirova\/&eacute; kurd b&eacute; hishyar&iacute; (&iacute;ngliz&iacute;: unjonsjiously) peyv&eacute;n ereb&iacute; bi kar t&iacute;ne &uacute; durusttir, watedartir &uacute; jihgirt&iacute;tir dib&iacute;ne. Ziman&eacute; ereb&iacute; h&eacute;d&iacute;-h&eacute;d&iacute; &uacute; pisht&iacute; p&eacute;shketina tekn&iacute;k&iacute; xwe dixe nav jhiyana rojhane &uacute; xwe digih&iacute;ne her malek&eacute;. Enjam&eacute;n v&iacute; tisht&iacute; ci di aliy&eacute; mejh&iacute;-hishiyar&iacute; de &uacute; ci di aliy&eacute; ps&iacute;kolojh&iacute;k&iacute; de diyar &uacute; bercav in.&nbsp;<\/p>\n<p>Ne zimanzan &uacute; saziy&eacute;n ku kes&eacute;n pispor t&eacute; de jih bigirin ne jh&iacute; pirt&uacute;k &uacute; r&eacute;baz&eacute;n ziman&eacute; kurd&iacute; li bash&uacute;r&eacute;-rojhava peyda dibin. Lewra div&eacute; pir hewldan hebin da ku em di prosesa f&eacute;rkirin&eacute; de bingeh, d&iacute;rok, fireh&iacute; &uacute; xweshb&uacute;na zim&eacute;n bi shagirtan bidin nas kirin. Ev tisht jh&iacute; w&eacute; bibe sedema hezkirin &uacute; r&eacute;zgirtina shagirtan\/kesan jhi ziman&eacute; xwe re.&nbsp;<\/p>\n<p>Di derbar&eacute; f&eacute;rkirin&eacute; de, ti saz&iacute; yan jh&iacute; part&iacute; v&iacute; kar&iacute; bi awayek&iacute; berfireh nakin. L&eacute; di van dem&eacute;n dawiy&eacute; de hinek hewildan hene. Di v&eacute; pirs&eacute; de, bi taybet&iacute; partiy&eacute;n siyas&iacute;, ger bixwazin w&eacute; v&iacute; kar&iacute; hinek&iacute; p&eacute;sh bixin jhi ber ku p&eacute;sh&iacute; p&eacute;diviya milet&iacute; bi naskirineke gisht&iacute; jhi zim&eacute;n re heye. Bi her away&iacute; div&eacute; rewsha f&eacute;rkirin&eacute; di v&eacute; parcey&eacute; de b&eacute; guhertin. P&eacute;w&iacute;st e ci kes, r&eacute;xistin, saz&iacute;, komele &uacute; partiy&eacute;n li bash&uacute;r-rojhava hene d&iacute;war &uacute; s&iacute;nor&eacute;n tirs&eacute; derbas kin &uacute; dest bi xebateke rast&iacute; &uacute; berfireh bo f&eacute;rkirina ziman&eacute; kurd&iacute; bikin. Eger her kes xwe bide aliy&iacute; jh&iacute;, jhi xwe rewsh jhi v&eacute; bashtir nabe. Jhi ber w&eacute; jh&iacute;, div&eacute; b&eacute;t&eacute;kiliya di nav kes &uacute; dezgeh&eacute;n ku xebata f&eacute;rkirin&eacute; dikin de bi t&eacute;kiliy&eacute;n xurt b&eacute;ne guhertin &uacute; part&iacute; jh&iacute; bi awayek&iacute; calak beshdar&iacute; v&eacute; xebat&eacute; bibin.&nbsp;<\/p>\n<p>Pisht&iacute; bidaw&iacute;an&iacute;na her kursek&eacute; f&eacute;rb&uacute;n&eacute;, hinek jhi kes, kom, komele &uacute; partiyan bawernameyek&eacute; didin shagirtan, l&eacute; hin&eacute; din jh&iacute; w&iacute; tisht&iacute; p&eacute;w&iacute;st nab&iacute;nin. Herdu aliyan jh&iacute; n&eacute;r&iacute;n&eacute;n xwe y&eacute;n juda hene. Kes&eacute;n v&eacute; bawernamey&eacute; didin dib&eacute;jhin ew wek h&eacute;zek&eacute; dide shagirtan &uacute; ziman&eacute; d&eacute; bi wan sh&eacute;r&iacute;ntir dike; l&eacute; y&eacute;n nadin li ser w&eacute; baweriy&eacute; ne ku ev tisht w&eacute; bibe kelemek li p&eacute;shiya f&eacute;rb&uacute;na ziman&eacute; d&eacute; &uacute; gava shagirt f&eacute;r&iacute; t&iacute;p&eacute;n ziman&eacute; xwe b&uacute; bila hestek p&eacute; re c&eacute; nebe ku w&eacute;\/&iacute; tishtek&iacute; b&eacute;hempa bi j&iacute; aniye, bi taybet&iacute; jh&iacute; kes&eacute;n v&eacute; bawernamey&eacute; didin ne kesine akadem&iacute; ne. Di n&eacute;r&iacute;na min de jh&iacute;, n&eacute;r&iacute;na duyem&iacute;n akad&iacute;m&iacute;tir &uacute; zanist&iacute;tir e. Eger kesek ne akdem&iacute; be, cawa dikare bawernameyek&eacute; bide? Gelo jhi maf&eacute; w&eacute;\/&iacute; ye? Ew kesa\/&eacute; ku bawernamey&eacute; dist&iacute;ne, li ser k&iacute;jhan r&eacute;baz&eacute; (metod&eacute;) f&eacute;r&iacute; zim&eacute;n b&uacute;ye &uacute; shash&iacute;t&iacute; di w&eacute; r&eacute;baz&eacute; de hene yan na? Eger du kes li gor du r&eacute;baz&eacute;n jih&eacute; f&eacute;r bibin, w&eacute; cawa di r&eacute;zim&eacute;n de bi gisht&iacute; &uacute; di zarawey&eacute;n ziman&iacute; de bi taybet&iacute; bigihin hev? Ev pirs hem&iacute; b&eacute; bersiv dim&iacute;nin.&nbsp;<\/p>\n<p><strong>2- Astengiy&eacute;n r&eacute;vec&uacute;na (piroseya) f&eacute;rkirin&eacute;:<\/strong><\/p>\n<p>Astengiy&eacute;n sereke y&eacute;n ku li p&eacute;shiya bir&eacute;vec&uacute;na f&eacute;rkirin&eacute; radiwestin bercav in &uacute; her kesek ku di v&iacute; war&iacute; de kar dike dizane. Jhi wan, yek k&eacute;mb&uacute;na t&eacute;kiliyan, du dilsariya r&eacute;xistin&eacute;n siyas&iacute; ye. Jhi bil&iacute; w&eacute; jh&iacute;, her kes, r&eacute;xistin &uacute; part&iacute;, ci qas kar&eacute; wan k&eacute;m be jh&iacute;, li gor&iacute; xwe r&eacute;bazeke f&eacute;rkirin&eacute; dat&iacute;ne yan jh&iacute; her yek jhi wan pirt&uacute;ka kesek&iacute; nas bi kar t&iacute;ne. Ev tisht dibe sedema judahiya f&eacute;rkirin&eacute;. Tevl&iacute; ku shash&iacute;t&iacute; bi me gishan re derbas dibin, l&eacute; div&eacute; r&eacute;bazeke hevbesh were hilbijhartin &uacute; her kes li gor&iacute; w&eacute; bimeshe; eger na jh&iacute;, pirsgir&eacute;k w&eacute; bi dem&eacute; re k&uacute;rtir &uacute; aloztir bibe. Derbar&eacute; v&eacute; mesel&eacute;, p&eacute;shinyaza min ew e ku desteyek li seranser&iacute; bash&uacute;r&eacute;-rojhava saz bibe. Jhi xwe div&eacute; her aliyek jiy&eacute; xwe t&eacute; de bigire &uacute; ew deste w&eacute; karibe r&eacute;bazek&eacute;\/hin r&eacute;bazan yan amade bike yan jh&iacute; yek&eacute;\/hinekan jhi y&eacute;n hey&iacute; sererast bike &uacute; wek r&eacute;baza\/r&eacute;baz&eacute;n f&eacute;rkirin&eacute; bipejhir&iacute;ne.&nbsp;<\/p>\n<p>F&eacute;rkirina ziman&eacute; kurd&iacute; li bash&uacute;r-rojhavay&eacute; wel&eacute;t &uacute; li bajhar&eacute;n d&iacute; y&eacute;n S&uacute;riyay&eacute; wek Heleb &uacute; Sham&eacute; di rewsheke giran re derbas dibe; anku, kurs li malan t&eacute;n day&iacute;n &uacute; hem mamoste hem shagirt &uacute; hem jh&iacute; xwediy&eacute;n mal&eacute; di bin shert &uacute; merj&eacute;n tirs&eacute; de waneyan didin. Jhi xwe bandora v&eacute; yek&eacute; jh&iacute; li ser ps&iacute;kolojh&iacute;ka f&eacute;rker &uacute; shagirtan xuya ye. Di v&eacute; dawiy&eacute; de, anku pisht&iacute; 2005&prime;an, hin kes&eacute;n ku di bin ban&eacute; K. M. C-&eacute; de dixebitin, boy&iacute; astengiy&eacute;n li hember f&eacute;rb&uacute;na ziman&eacute; kurd&iacute; k&eacute;mtir bikin, kar bi rengek&iacute; n&uacute; bi r&eacute; ve birin, ew jh&iacute; f&eacute;rkirina xwendekaran di hundir&eacute; zan&iacute;ngehan de &uacute; amadekirin &uacute; belavkirina pel&eacute;n f&eacute;rkirina\/f&eacute;rb&uacute;na ziman&eacute; kurd&iacute; di nav xwendekaran de &uacute; kurdan bi gisht&iacute;. Her kes&iacute; nas kir ku bandora v&eacute; yek&eacute; pir er&eacute;n&iacute; b&uacute;\/ye. Jhi bil&iacute; w&eacute; jh&iacute;, ev sh&eacute;weya n&uacute; gelek pirsgir&eacute;k careser kirine, l&eacute; d&iacute;sa nikar&iacute;b&uacute;n pirsgir&eacute;k bi gisht&iacute; careser bikirana.&nbsp;<\/p>\n<p>Jhi bo ku em astengiyan derbas bikin, p&eacute;w&iacute;st e f&eacute;rkirin bi r&eacute; &uacute; r&eacute;bazine n&uacute; b&eacute;te kirin; anku, div&eacute; em hem&iacute; r&eacute;baz&eacute;n jhi ber&eacute; de &uacute; ta niha di f&eacute;rkirin&eacute; de hatine bi kar an&iacute;n di ber cavan re derbas bikin &uacute; r&eacute;bazek&eacute; li gor&iacute; rewsha ziman&eacute; kurd&iacute; jh&eacute; der&iacute;nin. Ew jh&iacute; jhi ber ku piraniya r&eacute;baz&eacute;n hatine dan&iacute;n yan jhi boy&iacute; f&eacute;rkirina ziman&eacute;n mir&iacute; (wek lat&iacute;n&iacute;) hatine c&eacute; kirin yan jh&iacute; jhi f&eacute;rkirina ziman&eacute; duyem Z2 (L2 \/Sejond Language) re hatine dan&iacute;n. L&eacute; bi gisht&iacute;, wek ku bi pirakt&iacute;k&iacute; derbas dibe, t&eacute; xuya kirin ku p&eacute;diviya shagirt an jh&iacute; xwendekaran bi tishtine bingeh&iacute;n heye, wek danzan&iacute;na d&iacute;rok &uacute; kevnahiya ziman&eacute; kurd&iacute;, xweshikah&iacute; &uacute; nermb&uacute;na w&iacute;, pirkirin &uacute; dagirtina genj&iacute;neya peyvan, dannaskirina sedem&eacute;n judah&iacute; &uacute; nav&eacute;n zarav &uacute; sh&eacute;wezaran &uacute; dannaskirin bi zarawey&eacute;n (t&eacute;rm&eacute;n) n&uacute;. Ev tisht hem&uacute; w&eacute; al&iacute;kariyeke mezin bi p&eacute;shxistin, belavkirin, f&eacute;rkirin &uacute; parastina ziman&eacute; kurd&iacute; re bike.&nbsp;<\/p>\n<p>Em dikarin bib&eacute;jhin ku pirsgir&eacute;ka sereke jhi nasnekirina taybetmendiy&eacute;n ziman&eacute; kurd&iacute; f&eacute;rkirina razber (abstrakt) e. Ziman&eacute; d&eacute; beriya ku b&eacute; xwendin di pir qonaxan re derbas dibe, yek jh&eacute;, &uacute; ya her&iacute; p&eacute;sh&iacute; bih&iacute;stin e; pishtre hewldana bil&eacute;vkirina dengan, bil&eacute;vkirina du dengan, hewldana derxistina k&iacute;tek&eacute;, du k&iacute;tan &uacute; ta digihe hevok &uacute; komekan. Eger em v&eacute; r&eacute;vec&uacute;na p&eacute;shketina ziman&eacute; d&eacute; di ber cavan re derbas nekin, em &eacute; nikaribin astengiyan jhi p&eacute;shiya ziman&eacute; xwe rakin. Ev jh&iacute; bash dide xuya kirin ku ziman&eacute; zikmak&iacute; jhi aliy&eacute; xudiy&eacute;n w&iacute; ve bi awayek&iacute; abstrakt nay&eacute; pejhirandin, l&eacute; eger t&eacute;kil&iacute; bi zimanek&iacute; biyan&iacute; re be ev pirsgir&eacute;k dernakeve.&nbsp;<\/p>\n<p><strong>3- Perwerdeh&iacute; l&eacute; f&eacute;rkirina t&iacute;pan:<\/strong><\/p>\n<p>P&eacute;sh&iacute;, perwerdehiya bi zimanek&iacute; t&eacute; wateya xwendina besh&eacute;n jurbijur bi w&iacute; ziman&iacute;; anku, gava em b&eacute;jhin perwerdehiya bi ziman&eacute; kurd&iacute;, div&eacute; em deynin p&eacute;sh cav&eacute;n xwe ku ev perwerdeh&iacute; besh&eacute;n cand, d&iacute;rok, kelep&uacute;r, folklor, w&eacute;jhe, jiyograf&iacute;, ziman &uacute; r&eacute;ziman &uacute; gelek tisht&eacute;n din y&eacute;n gir&eacute;day&iacute; w&iacute; gel&iacute; t&eacute; de hene. Ev tisht jh&iacute;, bi taybet&iacute; li bash&uacute;r&eacute;-rojhava, ne bi v&iacute; reng&iacute; ye. Li wir bi gisht&iacute; ten&eacute; f&eacute;rb&uacute;na t&iacute;pan heye, ta ziman jh&iacute; bi gisht&iacute; nay&eacute; f&eacute;rkirin, anku f&eacute;rkirina r&eacute;zim&eacute;n gelek hindik e.&nbsp;<\/p>\n<p>Lewra f&eacute;rb&uacute;n &uacute; f&eacute;rkirina ziman&eacute; kurd&iacute; li bash&uacute;r-rojhavay&eacute; Kurdistan&eacute;, &uacute; li S&uacute;riyay&eacute; bi gisht&iacute;, h&iacute;n jhi f&eacute;rkirina t&iacute;pan derbas neb&uacute;ye; anku, mirov nikare c&eacute;ra perwerdehiy&eacute; bibe. Eger em dixwazin ziman&eacute; xwe bipar&eacute;zin div&eacute; em f&eacute;rkirina w&iacute; hildin asta f&eacute;rb&uacute;na zim&eacute;n &uacute; r&eacute;zim&eacute;n &uacute; pishtre asta perwerdehiy&eacute;. Eger ti projhe &uacute; kar&eacute;n me y&eacute;n rasteq&iacute;n di v&iacute; war&iacute; de nebin, em &eacute; nikaribin li ser perwerdeh&iacute; &uacute; parastina ziman&eacute; xwe biaxivin. Ew jh&iacute; ne jhi reshb&iacute;niyek&eacute; t&eacute;, l&eacute; div&eacute; em rewsha ziman&eacute; xwe wek heye l&eacute; bin&eacute;rin. Perwerdehiya bi ziman&eacute; kurd&iacute; ta niha dibe dengvedanek jhi bang &uacute; konferans&eacute;n jurejur re. Eger rewsh bi v&iacute; reng&iacute; bidome, gelek h&eacute;viy&eacute;n gesh w&eacute; t&eacute;k bicin, jhi ber ku gelek kes &uacute; komik&eacute;n bic&uacute;k y&eacute;n ku bo f&eacute;rb&uacute;na zim&eacute;n saz dibin, di bin bandorine juda-juda de t&eacute;n vemirandin.&nbsp;<\/p>\n<p>Eger konferans, saz&iacute; yan jh&iacute; dezgeh kom&iacute;teyeke taybet bi amadekirina r&eacute;bazeke t&eacute;k&uacute;z &uacute; akadem&iacute;k saz bike, gelek kes w&eacute; destek&eacute; bidin &uacute;, li gor baweriya min, w&eacute; li piraniya dever&eacute;n wel&eacute;t were bi kar an&iacute;n. Jhi xwe ev yek jhi bar&eacute;n bingeh&iacute;n y&eacute;n konferans&eacute; ne. Di v&iacute; war&iacute; de div&eacute; em hinek&iacute; li ser gel&eacute;n ku ziman&eacute; xwe, pisht&iacute; li ber t&eacute;kc&uacute;n&eacute; b&uacute;n, vejhandiye rawestin &uacute; h&uacute;rnih&eacute;rtineke k&uacute;r jh&eacute; re c&eacute;kin, jhi wan zimanan: ibran&iacute;, katalon&iacute;, &hellip;hwd.&nbsp;<\/p>\n<p><strong>4- Pishaftin &uacute; xwepishaftin (as&iacute;milasiyon &uacute; otoas&iacute;milasiyon li bash&uacute;r&eacute;-rojhava:<\/strong><\/p>\n<p>Pishaftin an jh&iacute; as&iacute;milekirin di wateya xwe ya ferheng&iacute; de t&eacute; wateya &ldquo;piroseya ku tishtek&iacute;, komek&eacute; yan jh&iacute; gelek&iacute; di hundir tishtek&iacute;, komek&eacute; yan jh&iacute; gelek&iacute; de dipish&eacute;ve&rdquo;. Ev pirose ne ten&eacute; li car parcey&eacute;n wel&eacute;t t&eacute; bi kar an&iacute;n, l&eacute; li parcey&eacute;n bic&uacute;k &uacute; dever&eacute;n li Ermenistan &uacute; Gurjistan&eacute; jh&iacute;, &uacute; jhi bil&iacute; w&eacute; jh&iacute; li Kazaxistan, Azerbeyjan, Turkmenistan &uacute; kurd&eacute;n ku ber&eacute; li devera Kurdistana Sor dijhiyan jh&iacute;. Li her jihek&iacute; ku kurd l&eacute; dijh&iacute;n, stratejiya pishaftin&eacute; li ser wan dimeshe, bi taybet&iacute; li welat&eacute;n dag&iacute;rker ku kurd t&eacute; de d&uacute;r&iacute; jiyografiya Kurdistan&eacute; dijh&iacute;n wek kurd&eacute;n Anatoliya Nav&iacute;n &uacute; gelek dever&eacute;n din li Tirkiyey&eacute;, kurd&eacute;n feyl&iacute; li Bexda &uacute; dever&eacute;n din &eacute;n komb&uacute;n&eacute;n bic&uacute;k l&eacute; peyda dibin, kurd&eacute;n Xurasan&eacute; li &Iacute;ran&eacute;, kurd&eacute;n &Eacute;r&iacute;van &uacute; derdora gola S&iacute;van&eacute; &uacute; li S&uacute;riyay&eacute; jh&iacute; kurd&eacute;n Sham&eacute;, Horan, ciyay&eacute; Kurdan a ciyay&eacute;n bilind li Latqiy&eacute;, Idlib&eacute;, Hemay&eacute;, kurd&eacute;n Jisr&eacute;, Heleb&eacute; &uacute; Bab&eacute; &uacute; gelek dever&eacute;n din. Pishaftin an jh&iacute; as&iacute;milasiyon siyaseta her&iacute; qir&eacute;jh e ya ku li ser gel&eacute; kurd dimeshe. Ev pirose jh&iacute; ta ku bigihe armanj&eacute;n xwe di gelek qonaxan re derbas dibe. Qonaxa her&iacute; daw&iacute; jh&iacute; ew e ku ew gel xwe jhi xwe ya kevin dipar&eacute;ze &uacute; li dijh&iacute; xwe radiweste; anku, her tisht&iacute; ku taybetmendiy&eacute;n w&eacute;\/&iacute; ya ber&eacute; t&iacute;ne p&eacute; li dijh radibe. Di vir de dest bi qonaxeke n&uacute; dibe ew jh&iacute; nav l&eacute; b&uacute; oto-as&iacute;milasiyon an jh&iacute; xwepishaftin.&nbsp;<\/p>\n<p>Derbar&eacute; rewsha bash&uacute;r&eacute;-rojhava &uacute; dever&eacute;n dervey&iacute; w&eacute; ku kurd t&eacute; de dijh&iacute;n, herdu rewsh jh&iacute; hene. Li bash&uacute;r&eacute;-rojhava pishaftin bi r&eacute;yine pir n&uacute;jhen dimeshe; anku, dezgeh &uacute; saziy&eacute;n rejh&iacute;m&eacute; bi sh&eacute;weyine n&uacute; pishaftin&eacute; bi r&eacute; ve dibin, jhi dibistanan dest p&eacute; dike &uacute; ta bi erebkirina bajhar &uacute; bajharokan &uacute; bi awayek&iacute; fireh (her&iacute; dawiy&eacute; li ciyay&eacute; Kurm&eacute;nj). L&eacute; gava em hinek&iacute; t&eacute; de k&uacute;r bibin, em &eacute; bizanin ku t&eacute;kiliy&eacute;n kurdan bi s&eacute; bajharan ve t&eacute;n gir&eacute;dan, anku t&eacute;kiliy&eacute;n Jiz&iacute;r, Koban &uacute; Efr&iacute;n&eacute; bi Sham, Reqa &uacute; Heleb&eacute; ve gir&eacute;day&iacute; ne. Ev jh&iacute; t&eacute; w&eacute; watey&eacute; ku hukar &uacute; bandoreke rojhane ya ereb&iacute; li ser ziman&eacute; kurd&iacute; heye. Ev jh&iacute; r&eacute; li p&eacute;shiya pishaftin&eacute; vedike, anku serdestiya ziman&eacute; serdest xurttir dike. L&eacute; gava em bala xwe bidin dever&eacute;n din y&eacute;n dervey&iacute; Kurdistan&eacute;, yan jh&iacute; y&eacute;n ku jhi dever&eacute;n kurd&iacute; hatine bir&iacute;n, xwepishaftin an jh&iacute; oto-as&iacute;milasiyon gelek&iacute; xuya ye, bo nim&uacute;ne kurd&eacute;n ku nema ziman&eacute; xwe dizanin kurd&eacute;n Osmano li gund&eacute;n SELMA li Latiqiy&eacute; n&eacute;z&iacute;k&iacute; 26 gundan e, jh&eacute; Eqreb, Henj&uacute;r, Es&iacute;l&eacute;, &hellip; ( E. W. Zekeriya, Esha&rsquo;ir al-sham, Dar al-fikir, cap. 2 jild. 2, pel. 659, sal 1983) li Hemay&eacute; gelek gund&eacute;n kurdan hene, wek KIYAN&Iacute; ew jh&iacute; car gund in li bajhar&eacute; Hemay&eacute; bi xwe jh&iacute; gelek &eacute;l&eacute;n kurdan hene, her s&eacute; &eacute;l&eacute;n mezin: BERAZ&Iacute;, MIL&Iacute; &Uacute; MURAD in &uacute; y&eacute;n din jh&iacute; wek Zeh&iacute;m, Kojan, Sh&eacute;xo, Dolan&iacute;, Resho, Sof&iacute;, Kurd&iacute;, Bozan, Orfel&iacute;, Shemd&iacute;nan, His&eacute;no Qaso, Beko, Sh&eacute;xan&iacute;, &hellip; ev hem&uacute; jh&iacute; jhi maldar&eacute;n Hemay&eacute; ne. Li derdora Jisr&eacute;, li devera QESATIL n&eacute;z&iacute;k&iacute; 25 gundan hene, ew bi xwe car &eacute;l&eacute;n mezin l&eacute; hene jh&eacute; JINAWIRO, li Hims&eacute; kurd&eacute;n derdora Dir&eacute;k&iacute;sh &uacute; kela Husn&eacute; (ew ber&eacute; bi &ldquo;kela Kurdan&rdquo; dihate bi nav kirin). Li Idlib&eacute; gelek gund &uacute; &eacute;l&eacute;n kurdan hene &uacute; hem&uacute; jhi xudiy&eacute;n w&iacute; bajhar&iacute; b&uacute;n, wek &eacute;l&eacute;n Bermeda, Henano, Shehban axa &uacute; gelek &eacute;l&eacute;n din. Li bajhar&eacute;n mezin li Sham&eacute; li Taxa Kurdan &#8211; a ku s&iacute;nora w&eacute; jhi rojhhelat jhi navbera desht&eacute;n Berz&eacute; &uacute; Qab&uacute;n, jhi rojhava Eb&iacute; Jerish, jhi bakur Qasiyon &uacute; jhi bash&uacute;r cema Yez&iacute;d, (Izid&iacute;n Mela, Hey Al-Ekrad f&iacute; med&iacute;nit D&iacute;meshq, Aso. Jhi A. V. Kremer) &#8211; r&uacute;dinin, Ew hem&iacute; jhi sedsalan de li wan deveran e &uacute; bi awayek&iacute; gisht&iacute; hatine pishaftin, l&eacute; tisht&eacute; balk&eacute;sh ew e ku ti guhdan jhi aliy&eacute; r&eacute;xistinan ve jhi wan deveran re n&iacute;ne, anku ne kurs&eacute;n zim&eacute;n li wir c&eacute;dibin ne jh&iacute; ti calakiy&eacute;n dannaskirina ziman &uacute; canda kurd&iacute; li wir saz dibin. Bi gisht&iacute; mirov dikare b&eacute;jhe ku ev li dervey&iacute; hesab&eacute;n kurdan e.&nbsp;<\/p>\n<p>Ev nim&uacute;ney&eacute;n li jhor hatine diyarkirin hem&iacute; di qonaxa pishaftin &uacute; xwepishaftin&eacute; re derbas b&uacute;ne. L&eacute; kurd&eacute;n ku n&uacute; koc&iacute; Sham&eacute; kiriye, taxine n&uacute; jhi xwe re ava dikin, bo nim&uacute;ne taxa ZORAVA, ew hem&iacute; jh&iacute; bi kurdiyeke pak diaxivin. Gelo ta keng&iacute; ew &eacute; bi kurd&iacute; biaxivin? Li bajhar&eacute;n din wek Heleb&eacute; ku niha wek navenda her&iacute; calak jhi kar &uacute; xebat&eacute;n kurd&iacute; re t&eacute; d&iacute;tin, hinek jh&eacute; di qonaxa yek&eacute; re, hin&eacute; din jh&iacute; di qonaxa duyem&iacute;n re derbas dibin. Dever&eacute;n wek Siryan, Eshrefiy&eacute;, Sh&eacute;xmeqs&uacute;d, Bistan basha, Bih&eacute;d&iacute;n &uacute; dever&eacute;n din r&uacute;bir&uacute; bi pishaftin &uacute; xwepishaftin&eacute; re mane. Di v&iacute; war&iacute; de p&eacute;diviy&iacute; bi karek&iacute; fireh bo parastina ziman&eacute; kurd&iacute; heye, ew jh&iacute; div&eacute; bi hishiyarkirina gel &uacute; f&eacute;rkirina zrokan destp&eacute; bike.&nbsp;<\/p>\n<p>Li ser rewsha v&eacute; dawiy&eacute;, hin tisht&eacute;n balk&eacute;sh &uacute; dil&eacute;sh jh&iacute; hene. Yek jhi wan, hin hewildan jhi aliy&eacute; lurd&eacute;n ku bi awayek&iacute; r&eacute;xistin&iacute; n&eacute;z&iacute;k&iacute; ol &uacute; baweriya &iacute;slam&iacute; dibin ve derdikevin hol&eacute;. Ew hewldan jh&iacute; li ser bingeha ku t&iacute;p&eacute;n aram&iacute; (ereb&iacute;) t&iacute;p&eacute;n pirt&uacute;ka &iacute;slam&iacute; ya p&iacute;roz e, jhi lewra div&eacute; ew t&iacute;p b&eacute;ne bi kar an&iacute;n. Jhi milek&iacute; din ve &uacute; tisht&eacute; her&iacute; balk&eacute;sh ew e ku, xuyaye Tevgera Islah &uacute; Teqedum a ku li bash&uacute;r&eacute; Kurdistan&eacute;, dixwaze n&eacute;r&iacute;n&eacute;n xwe h&eacute;d&iacute;-h&eacute;d&iacute; derbas&iacute; nav kurd&eacute;n bash&uacute;r&eacute;-rojhava bike. Ev tevger pishtevaniya xwe jhi dijhmin&eacute;n kurdiy&eacute; digire &uacute; daxwaza w&eacute; jhikurd&iacute;xistina &eacute;z&iacute;diyan e &uacute; her&iacute; daw&iacute; daxwaza wan a belavkirina t&iacute;pine taybet heye, jh&eacute; re dib&eacute;jhin &ldquo;T&iacute;p&eacute;n Ziman&eacute; &Eacute;z&iacute;d&iacute;&rdquo;. Ew t&iacute;p jh&iacute; bi xwe n&eacute;z&iacute;k&iacute; av&eacute;stay&iacute; ne. Tevl&iacute; ku van herdu n&eacute;r&iacute;nan jiy&eacute; xwe negirtiye, l&eacute; eger em ten&eacute; bi axiftin &uacute; daxuyaniyan n&eacute;z&iacute;k&iacute; van herdu tishtan bibin, rewsh w&eacute; gelek&iacute; xerabtir bibe.&nbsp;<\/p>\n<p><strong>WEK ENJAMEK&Eacute;:<\/strong><\/p>\n<p>Rewsha ziman&eacute; kurd&iacute; li bash&uacute;r&eacute;-rojhava jhi parcey&eacute;n din ne bashtir e &uacute; p&eacute;div&iacute; bi kar &uacute; xebat&eacute;n n&uacute; heye, ew jh&iacute; bi xebat&eacute;n jih&eacute;-jih&eacute; p&eacute;k nay&eacute;. Lewra:<\/p>\n<p>Div&eacute; bang li hem&uacute; kes, kom&iacute;te, komele, saz&iacute; &uacute; partiy&eacute;n kurdan y&eacute;n li bash&uacute;r&eacute;-rojhava b&eacute; kirin ku ew dest bi karine hevbesh bikin &uacute; di heman dem&eacute; de div&eacute; jhi hem&uacute;yan b&eacute; xwestin ku di jiv&iacute;n &uacute; daxuyaniy&eacute;n xwe de ten&eacute; ziman&eacute; kurd&iacute; bikar b&iacute;nin. Pishtre, eger p&eacute;w&iacute;st be, jhi bo ziman&eacute; ereb&iacute; wergera w&eacute; b&eacute; kirin.&nbsp;<\/p>\n<p>Div&eacute; em pishaftin &uacute; xwepishaftin&eacute; wek metirsiya her&iacute; mezin li ser ziman&eacute; xwe bib&iacute;nin, jhi ber ku ziman&eacute; me h&iacute;n jhi qonaxa metirsiy&eacute; derneketiye.&nbsp;<\/p>\n<p>Em karibin kom&iacute;teyeke taybet bi shopandina pirsgir&eacute;k &uacute; away&eacute; bir&eacute;vec&uacute;na siyaseta pishaftin&eacute; saz bikin, bo nim&uacute;ne kes&eacute;n van herdu n&eacute;r&iacute;nan bi r&eacute; ve dibin. Ew kom&iacute;te w&eacute; bikaribe eger &uacute; sedem&eacute;n juda y&eacute;n ku gel berve pishaftin&eacute; dibin jh&iacute; nas bike.&nbsp;<\/p>\n<p>Guft&uacute;goyeke dir&eacute;jh &uacute; akadem&iacute;k li ser rewsha f&eacute;rkirin &uacute; f&eacute;rb&uacute;na ziman&eacute; kurd&iacute; &uacute; astengiy&eacute;n li p&eacute;shiya p&eacute;shketina v&eacute; pirosey&eacute; li bash&uacute;r-rojhava b&eacute; kirin.&nbsp;<\/p>\n<p>P&eacute;w&iacute;st e em bi hev re astengek&eacute; li p&eacute;shiya pishaftin &uacute; xwepishaftina kurd&eacute;n bajhar&eacute;n mezin (kurd&eacute;n Heleb&eacute; &uacute; Sham&eacute;), her weha kurd&eacute;n ku li dever&eacute;n din li S&uacute;riyay&eacute; dijh&iacute;n deynin.&nbsp;<\/p>\n<p>P&eacute;w&iacute;st e xebateke mezin b&eacute; kirin da akademiyeke ziman&eacute; kurd&iacute; b&eacute; ava kirin. Jhi bar&eacute;n v&eacute; akademiy&eacute;: amadekirina l&eacute;kol&iacute;n&eacute;n li ser ziman&eacute; kurd&iacute; &uacute; sh&eacute;wezar&eacute;n w&iacute; (bi hem&uacute; sh&eacute;wezaran), amadekirina kurs&eacute;n zim&eacute;n jhi her sh&eacute;wezarek&eacute; re &uacute; ya her&iacute; giring jh&iacute;, sh&eacute;wezaran berve yekkirina t&iacute;p, r&eacute;ziman &uacute; zaraweyan (t&eacute;rman) ve bibe. Ev l&eacute;kol&iacute;n &uacute; vekol&iacute;n div&eacute; her&iacute; k&eacute;m bi ziman&eacute;n kurd&iacute;, &iacute;ngil&iacute;z&iacute;, frans&iacute; &uacute; alman&iacute; bin.&nbsp;<\/p>\n<p>T&eacute; xwestin ku em bi hev re &uacute; bi al&iacute;kariya pispor&eacute;n zim&eacute;n, ci kurd bin ci jh&iacute; kes&eacute;n biyan&iacute; bin, ziman&eacute; xwe berve ziman&eacute; perwerdehiy&eacute; ve bibin.&nbsp;<\/p>\n<p>Tisht&eacute; d&iacute; jh&iacute; p&eacute;diviya me bi serjhimareke gisht&iacute; jhi rewsha ziman&eacute; kurd&iacute; re heye, bi taybet&iacute; jhi wan kesan re ku li dervey&iacute; jiyografiya wel&eacute;t dijh&iacute;n &uacute; d&uacute;r&iacute; ziman&eacute; xwe ketine.&nbsp;<\/p>\n<p>&mdash;&mdash;&mdash;&mdash;&mdash;&mdash;&mdash;&mdash;&mdash;&nbsp;<\/p>\n<p>T&eacute;b&iacute;n&iacute;: Bo agah&iacute; &uacute; t&eacute;b&iacute;niy&eacute;n kes&eacute;n ku rawestan nekirine kar&eacute; xwe, SPAS.&nbsp;<\/p>\n<p>Min ev niv&iacute;s bo &ldquo;Konferansa Ziman&eacute; Kurd&iacute;&rdquo; ya ku di 2006-an de li Amed&eacute; bi r&eacute; ve c&uacute;ye, amade kir &uacute; li wir xwend. L&eacute; pishtre bo belavkirin&eacute;, min hin tisht sererast kirin, hin agah&iacute; jh&iacute; fireh kirin.&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Jan &Eacute;z&iacute;dxelo, 18\/11\/2006 Ziman bingeha b&uacute;neweriya gelan e. Jhi lewra jh&iacute;, parastina zim&eacute;n parastina gel e &uacute; azadkirina w&iacute; jh&iacute; gava her&iacute; mezin di r&eacute;ya azadkirina<span class=\"excerpt-hellip\"> [\u2026]<\/span><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":873,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"categories":[],"tags":[],"class_list":["post-876","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/876","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=876"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/876\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=876"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=876"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=876"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}