{"id":810,"date":"2009-07-28T20:05:40","date_gmt":"2009-07-28T20:05:40","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost\/wp\/wordpress\/mejhuya-danina-alfabeya-zimane-kurdi\/"},"modified":"2009-07-28T20:05:40","modified_gmt":"2009-07-28T20:05:40","slug":"mejhuya-danina-alfabeya-zimane-kurdi","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/kurdishacademy.org\/?page_id=810","title":{"rendered":"M\u00e9jh\u00faya dan\u00edna alfabeya ziman\u00e9 Kurd\u00ed"},"content":{"rendered":"<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\" alignright size-full wp-image-809\" width=\"200\" height=\"130\" vspace=\"4\" hspace=\"4\" border=\"1\" align=\"right\" title=\"Marif Xeznedar\" class=\"caption\" alt=\"\" src=\"http:\/\/localhost\/wp\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2009\/07\/marif-xeznedar.jpg\" \/>Vaguhastin: Halloj&iacute; Lar&eacute;<\/p>\n<p>Bi dir&eacute;jhiya m&eacute;jh&uacute;y&eacute;, pisht&iacute; belavb&uacute;na d&iacute;n&eacute; &iacute;slam&eacute; &uacute; heta destp&eacute;ka sed sala b&iacute;st&eacute; di Kurdistan&eacute; de, niv&iacute;s&iacute;na Kurd&iacute; li ser bingeha alfabeya Ereb&iacute; b&uacute;ye &uacute; pash&eacute; hewl hatiye dan jhi bo dan&iacute;na alfabeya Kurd&iacute; alfabeya netewey&eacute;n d&iacute; b&eacute; bi kar an&iacute;n. Em d&eacute; li jh&eacute;r qala hewl&eacute;n ku serneketin &uacute; nekar&iacute;n alfabeyeke standard jhi bo ziman&eacute; Kurd&iacute; c&eacute;kin bikin.&nbsp;<\/p>\n<p><!--more--><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\" alignright size-full wp-image-809\" width=\"200\" height=\"130\" vspace=\"4\" hspace=\"4\" border=\"1\" align=\"right\" title=\"Marif Xeznedar\" class=\"caption\" alt=\"\" src=\"http:\/\/localhost\/wp\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2009\/07\/marif-xeznedar.jpg\" \/>Vaguhastin: Halloj&iacute; Lar&eacute;<\/p>\n<p>Bi dir&eacute;jhiya m&eacute;jh&uacute;y&eacute;, pisht&iacute; belavb&uacute;na d&iacute;n&eacute; &iacute;slam&eacute; &uacute; heta destp&eacute;ka sed sala b&iacute;st&eacute; di Kurdistan&eacute; de, niv&iacute;s&iacute;na Kurd&iacute; li ser bingeha alfabeya Ereb&iacute; b&uacute;ye &uacute; pash&eacute; hewl hatiye dan jhi bo dan&iacute;na alfabeya Kurd&iacute; alfabeya netewey&eacute;n d&iacute; b&eacute; bi kar an&iacute;n. Em d&eacute; li jh&eacute;r qala hewl&eacute;n ku serneketin &uacute; nekar&iacute;n alfabeyeke standard jhi bo ziman&eacute; Kurd&iacute; c&eacute;kin bikin.&nbsp;<\/p>\n<p><!--break--><\/p>\n<p>1. Hewla Komeleya H&eacute;v&iacute; li Stenbol&eacute; (1910)<\/p>\n<p>Li sala 1913-&eacute; Komeleya H&eacute;v&iacute; ya Xwendkar&eacute;n Kurd li Stenbol&eacute; li ser r&uacute;pel&eacute;n kovara Rojha Kurd (jhimareya 2-&eacute; ya 1913-&eacute;) projheyek jhi bo alfabeya Kurd&iacute; p&eacute;shniyar kir. Ev alfabe li ser bingeha <a href=\"http:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Arabic_alphabet\">alfabeya<\/a><a href=\"http:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Arabic_alphabet\"> Ereb&iacute;<\/a> hatib&uacute; dan&iacute;n &uacute; deng&eacute;n yan&eacute; t&iacute;p&eacute;n dengd&eacute;r &eacute;n ku ber&eacute; neb&uacute;n hatin dan&iacute;n. Pash&eacute; bi bash zan&iacute;b&uacute;n t&iacute;p&eacute;n Ereb&iacute; bi hev re ney&eacute;n niv&iacute;s&iacute;n yan&eacute; wek&iacute; niv&iacute;s&iacute;na lat&iacute;n&iacute; ku t&iacute;p bi hev re nay&eacute;n niv&iacute;s&iacute;n &uacute; xuya ye bo niv&iacute;s&iacute;na dest &uacute; cap b&uacute; yan&eacute; di herdu rewshan de t&iacute;p bi hev re ney&eacute;n niv&iacute;s&iacute;n. Ev p&eacute;shniyar bi ser neket, z&eacute;detir jhi ber w&eacute; cend&eacute; ku gelek problem di alfabeya Ereb&iacute; de heb&uacute;n &uacute; t&eacute;ra ziman&eacute; Kurd&iacute; nedikir. V&iacute; kar&iacute; mesele z&eacute;detir tevlihev dikir.&nbsp;<\/p>\n<p>2. Alfabeya Kurd&iacute; ya bi <a href=\"http:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Armenian_alphabet\">t&iacute;p&eacute;n Ermen&iacute;<\/a><\/p>\n<p>Li sala 1920-&eacute; li bajhar&eacute; Tifl&iacute;sa paytexta Gurjistan&eacute;, Lazo Kazaryan&iacute; li ser bingeha alfabeya ermen&iacute; alfabeyek bo ziman&eacute; Kurd&iacute; dan&iacute;. Di destp&eacute;k&eacute; de li dibistan&eacute;n Kurd&iacute; &eacute;n li Tifl&iacute;s&eacute; ders&eacute;n ku Lazoy&iacute; bi xwe jhi zarok&eacute;n Kurd re darishtib&uacute;n hatine gotin. Lazoy&iacute; herweha jhi bo v&eacute; amanj&eacute; pirt&uacute;keke bi nav&eacute; Shems cap kirib&uacute; ku w&iacute; bi xwe dan&iacute;b&uacute; &uacute; li ser ders digot.&nbsp;<\/p>\n<p>3. Du pirt&uacute;k&eacute;n d&iacute;n&iacute; &eacute;n &eacute;zdiyan &eacute;n bi nav&eacute; Jelwe &uacute; &quot;Mis&#8217;hefa Resh&quot; li ber dest in &uacute; bi alfabeyeke taybet hatine niv&iacute;s&iacute;n. B&eacute; shik, amanj jh&eacute; ew b&uacute;ye ku tekst bi neh&eacute;n&iacute; bim&iacute;nin &uacute; ten&eacute; c&iacute;n&eacute;n ser &eacute;n &eacute;zd&iacute; yan y&eacute;n wek m&iacute;r &uacute; sh&eacute;x bikaribin pirt&uacute;kan bixw&iacute;nin. Kil&iacute;l&eacute; xwendina tekst&eacute;n herdu pirt&uacute;kan jhi aliy&eacute; rojhhilatnas &uacute; Kurdnas&eacute;n Ewropay&eacute; ve hatiye d&iacute;tin.&nbsp;<\/p>\n<p>4. Hem&uacute; Kurdnas&eacute;n ku tekst&eacute;n edeb&iacute; &eacute;n mill&iacute; berhev kirine, her yek jhi wan li gor shirovey&eacute;n xwe alfabeyeke lat&iacute;n&iacute; daniye. Bi ci away&iacute;, ten&eacute; an bi kom, ev alfabey&eacute;n han&eacute; neb&uacute;ne alfabeya resm&iacute; ya standard a ziman&eacute; Kurd&iacute;.&nbsp;<\/p>\n<p>5. Kurd&eacute;n jih&uacute; &eacute;n li &Iacute;sra&iacute;l&eacute; jhi bo dan&iacute;na alfabeyeke li ser esasa <a href=\"http:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Hebrew_alphabet\">t&iacute;p&eacute;n &Iacute;br&iacute;<\/a> hindek hewl dane &uacute; p&eacute; tekst&eacute;n Kurd&iacute; &eacute;n mill&iacute; niv&iacute;s&iacute;ne &uacute; belav kirine. Kes&eacute;n ku Kurd&iacute; dizanin &uacute; sharezayiya wan li ser alfabeya &iacute;br&iacute; heye s&uacute;d jhi v&eacute; alfabey&eacute; wergirtiye. Ev kar z&eacute;detir jhi aliy&eacute; jih&uacute;y&eacute;n Kurd&eacute;n &Iacute;ran&eacute; ve hatiye kirin.&nbsp;<\/p>\n<p>6. Di dir&eacute;jhiya m&eacute;jh&uacute;y&eacute; de hindek tekst&eacute;n Kurd&iacute; &eacute;n bi alfabeya siryan&iacute; jh&iacute; hatine niv&iacute;s&iacute;n.&nbsp;<\/p>\n<p><strong>M&eacute;jh&uacute;y&eacute; alfabeya standard ya ziman&eacute; Kurd&iacute;<\/strong><\/p>\n<p>Di serdema me ya nuha de s&eacute; jor&eacute;n alfabeyan di ziman&eacute; Kurd&iacute; de t&eacute;n bi kar an&iacute;n.&nbsp;<\/p>\n<p>A. Alfabeya ku li ser bingeha <a href=\"http:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Arabic_alphabet\">t&iacute;p&eacute;n Ereb&iacute;<\/a>:<\/p>\n<p>Ev alfabe jhi serdema belavb&uacute;na d&iacute;n&eacute; &iacute;slam&eacute; heta nuha tim&uacute;da&iacute;m dom dike. Di cend qonaxan de jhi bo ku t&iacute;p&eacute;n w&eacute; digel deng&eacute;n ziman&eacute; Kurd&iacute; bigunjin, guher&iacute;n t&eacute; de hatiye c&eacute;kirin.&nbsp;<\/p>\n<p>1. Gava yek&eacute; her jhi m&eacute;jh ve t&iacute;p&eacute;n p (\u067e), c (\u0686), jh (\u0698), v (\u06a4) &uacute; g (\u06af) xistine ser alfabeya ziman&eacute; Ereb&iacute; cimk&iacute; di ziman&eacute; Ereb&iacute; de t&iacute;pek jhi bo van dengan n&iacute;ne. Sha&iacute;r&eacute;n Kurd &eacute;n klas&iacute;k&iacute; ev deng bi kar an&iacute;ne. Herweha Kurdnasan jh&iacute; di tomarkirina tekst&eacute;n Kurd&iacute; de ev t&iacute;p bi kar an&iacute;ne.&nbsp;<\/p>\n<p>2. <a href=\"\/?q=node\/589\">Y&uacute;sif Ziyaed&iacute;n Pashay&eacute; Xalid&iacute;<\/a> di sala 1892-&eacute; de di pirt&uacute;ka &raquo;El-hediyye el-hem&iacute;diyye f&iacute; el-luxe el-kurdiyye&laquo; de bi w&eacute; yek&eacute; hesiyaye ku hers&eacute; hereket&eacute;n ziman&eacute; Ereb&iacute;, liser (bi Ereb&iacute; fethe), bor (bi Ereb&iacute; zemme) &uacute; jh&eacute;r (bi Ereb&iacute; kesre), di ziman&eacute; Kurd&iacute; de hene &uacute; p&eacute;shniyaz dike (e \u0647-, u \u0648-, y \u064a-) jh&eacute; re b&eacute;n dan&iacute;n. Herwiha bi du dengd&eacute;r&eacute;n din jh&iacute; hesiyaye, ew jh&iacute; wa-wa vekir&iacute; (o \u0624-) &uacute; y&eacute;-ya vekir&iacute; (&eacute; \u064a\u064e-) ne. Ew p&eacute;shniyar z&uacute; bi z&uacute; neketin pirat&iacute;k&eacute;. Bo m&iacute;nak, di sala 1922-&eacute; de dema ku d&iacute;wana Mehw&iacute; hate cap kirin, di d&iacute;wan&eacute; de ew s&eacute; hereket nehatib&uacute;n bi kar an&iacute;n.&nbsp;3. Di sal&eacute;n siyan y&eacute;n sedsala b&iacute;st&eacute; de di niv&iacute;s&eacute; de b&eacute; destkar&iacute;kirin di t&iacute;p&eacute;n Ereb&iacute; de, ev dengd&eacute;r peyda b&uacute;n; e (\u0647),u (\u0648),&iacute; (\u06cc) ,&uacute; (\u0648\u0648). Herweha di sala 1926-&eacute; de Ehmed&iacute; Ez&iacute;z Axa di pirt&uacute;ka xwe ya bi nav&eacute; &raquo;Elfabey&iacute; Kurd&iacute;&laquo; de p&eacute;shniyar dike t&iacute;p jhi bo hindek dengd&eacute;ran b&eacute;n dan&iacute;n, jhi wana (u=\u0648) &uacute; (i=\u064a) &uacute; herweha bo r (\u0631) &uacute; l (\u0644) jh&iacute; &uacute; li ser v&eacute; yek&eacute; dib&eacute;jhe: t&iacute;pa r li ser &ldquo;ser&rdquo; sivik e &uacute; li &ldquo;gerr&rdquo; (\/rr\/ \u0695) qurs e. Lam \/L\/ li &ldquo;kelawe&rdquo; sivik e &uacute; li &ldquo;pillaw&rdquo; (\/ll\/ \u06b5) qurs e. Di vir de daner ten&eacute; p&eacute;shniyar dike &uacute; ew bi xwe di niv&iacute;s&eacute; de t&iacute;p jhi bo van dengan danayne.&nbsp;<\/p>\n<p>4. Di sala 1923-&eacute; de wezareta mearif&eacute; daxwaz jhi Tof&iacute;q Wehb&iacute; kir ku dest&uacute;ra ziman&eacute; Kurd&iacute; biniv&iacute;se. &Uacute; li sal&eacute;n 1929-1930-an bi du beshan hate belav kirin. Her di w&eacute; serdem&eacute; de Se&iacute;d Sid&iacute;q &raquo;Muxteser&iacute; serf u nehw&iacute; Kurd&iacute;&laquo; dan&iacute;. (Bexda 1928). Van hem&uacute;yan giringiyeke mezin daye alfabeya (kurd&iacute;-aram&iacute;) nemaze t&iacute;p&eacute;n ku deng&eacute; wan heb&uacute;n l&eacute; t&iacute;p jh&eacute; re nehatib&uacute;n dan&iacute;n. P&eacute;w&iacute;st b&uacute; t&iacute;p jhi wan re b&eacute;n c&eacute;kirin.&nbsp;<\/p>\n<p>5. Li sala 1930-&eacute; Marif Jiyawuk &raquo;Berg&iacute; &iacute;mlay&iacute; Kurd&iacute;&laquo; belav kir &uacute; t&eacute; de herf jhi bo hers&eacute; hereket&eacute;n Ereb&iacute; dan&iacute;n &uacute; yekeke d&iacute; jh&iacute; xiste ser &uacute; nav&eacute; w&eacute; kir medde. Hem&uacute; hewl&eacute;n ku hatin dan li aliy&eacute; prakt&iacute;k&iacute; ve di pirt&uacute;k &uacute; hindek kovar&eacute;n wek Gelaw&eacute;jh &uacute; Deng&eacute; G&eacute;t&iacute; Taze &uacute; y&eacute;n d&iacute; de gihan enjam&eacute;.&nbsp;<\/p>\n<p>Gava daw&iacute;n ya guher&iacute;na alfabeya n&uacute; ya Kurd&iacute; li ser bingeha t&iacute;p&eacute;n Ereb&iacute; dikeve pisht&iacute; sher&eacute; duy&eacute; y&eacute; j&iacute;han&eacute;. Di w&eacute; mawey&eacute; de jhi bil&iacute; deng&eacute; &ldquo;i&rdquo; ku di &iacute;mlaya Kurd&iacute; bi t&iacute;p&eacute; Ereb&iacute; nay&eacute; niv&iacute;s&iacute;n l&eacute; di alfabeya lat&iacute;n&iacute; jh&eacute; re t&iacute;pek hatiye dan&iacute;n, herc&iacute; p&eacute;w&iacute;st b&uacute; di alfabeya Ereb&iacute; de b&eacute; kirin daku bi temam&iacute; di gel ziman&eacute; Kurd&iacute; bigunje, gihan enjam&eacute;. Bo nim&uacute;ne bi t&iacute;p&eacute;n Ereb&iacute; &ldquo;krdn&rdquo; t&eacute; niv&iacute;sandin l&eacute; bi lat&iacute;n&iacute; &ldquo;kirdin&rdquo; t&eacute; niv&iacute;s&iacute;n.&nbsp;<\/p>\n<p>Pash&iacute; jhi bo deng&eacute;n &ldquo;r&rdquo; &uacute; &ldquo;l&rdquo; ya qelew t&iacute;p&eacute;n \/ll\/ \u06b5 \/rr\/ \u0695 hatin dan&iacute;n &uacute; jhi dengd&eacute;ran jh&iacute; &raquo;&uacute;,o,u,&eacute;&laquo; (\u06ce- \u0648 -\u06c6 &#8211; \u0648\u0648) hatin nav alfabeya ziman&eacute; Kurd&iacute;. Bi v&iacute; away&iacute; alfabeya n&uacute; ya Kurdistana Iraq&eacute; &uacute; &Iacute;ran&eacute; li ser bingeha t&iacute;p&eacute;n Ereb&iacute; gehishte pileyek&eacute; ku ne hewje ye destkar&iacute; t&eacute; de b&eacute; kirin. Gelek roshinb&iacute;r &uacute; xwendkar&eacute;n Kurd beshdar&iacute; di v&iacute; kar&iacute; de kiriye. Li p&eacute;sh hem&uacute;yan jh&iacute; jih&eacute; dest&eacute; <a href=\"\/?q=node\/88\">Tewf&iacute;q Wehb&iacute;<\/a> di v&iacute; kar&iacute; de ashkere &uacute; xuya ye.&nbsp;<\/p>\n<p>B. Alfabeya ku li ser bingeha t&iacute;p&eacute;n lat&iacute;n&iacute; hatiye dan&iacute;n<\/p>\n<p>Pisht&iacute; sher&eacute; yek&eacute; ya j&iacute;han&eacute; li Iraq, Ermenistan &uacute; Suriyey&eacute; hewl hate dan ku li ser bingeha alfabeya lat&iacute;n&iacute; alfabeyeke standard ya ziman&eacute; Kurd&iacute; b&eacute; dan&iacute;n. Kes&eacute;n ku bi v&iacute; kar&iacute; rab&uacute;b&uacute;n hay jhi hev neb&uacute; l&eacute; digel w&eacute; cend&eacute; jh&iacute; di gelek hewl &uacute; karan de tes&iacute;r li ser hev dikir. Eger jidah&iacute; di navbera wan de b&uacute;be jh&iacute;, ew jhi ber zaravey&eacute;n jida &eacute;n ziman&eacute; Kurd&iacute; b&uacute;ye nemaze kurmanjiya jh&eacute;r&iacute;n &uacute; kurmanjiya jhor&iacute;n. Ya li Iraq&eacute; jhi bo kurmanjiya jh&eacute;r&iacute;n b&uacute; ya li Ermenistan &uacute; Suriyey&eacute; jh&iacute; jhi bo kurmanjiya jhor&iacute;n b&uacute;ye.&nbsp;<\/p>\n<p>1. Lat&iacute;niya Kurdistana Iraq&eacute;<\/p>\n<p>Li Bexday&eacute; zanay&eacute; &iacute;ngil&iacute;z Soaney&iacute; li sala 1919-&eacute; pirt&uacute;ka &raquo;Seretay&iacute; dest&uacute;r&iacute; ziman&eacute; Kurd&iacute;&laquo; belav kir ku li ser bingeha zaravey&eacute; kurmanjiya jh&eacute;r&iacute;n y&eacute; ziman&eacute; Kurd&iacute; b&uacute;. Saoney&iacute; di v&eacute; pirt&uacute;k&eacute; de hewl daye deng&eacute;n ziman&eacute; Kurd&iacute; li gor t&iacute;p&eacute;n lat&iacute;n&iacute; biniv&iacute;se. Pisht&iacute; v&eacute; pirt&uacute;k&eacute; wek lasay&iacute;kirina (teql&iacute;dkirina) projheya Soaney&iacute; hindek kiryar&eacute;n d&iacute; hatin d&iacute;tin. Li sala 1920-&eacute; Mihemed Zek&iacute; &uacute; M&iacute;rza Mihemed Bashqe li Bexday&eacute; &raquo;Ewelem&iacute;n qiraet&iacute; Kurd&iacute;&laquo; belav kir.&nbsp;<\/p>\n<p>Pirt&uacute;ka Tewf&iacute;q Wehb&iacute; ya bi nav&eacute; &raquo;Xw&eacute;ndewar&iacute; baw&laquo; li Bexday&eacute; li sala 1933-&eacute; hatiye belav kirin, zinj&iacute;reyeke gotaran di kovara &raquo;Deng&iacute; G&eacute;t&iacute; (j&iacute;han, dinya) Taze&laquo; (1943-1944) bi nav&eacute; &raquo;Dest&uacute;r&iacute; ziman&iacute; Kurd&iacute;&laquo; hatiya belav kirin. Ev hewl&eacute;n ku hatine dan jhi bo j&iacute;girkirina t&iacute;p&eacute;n lat&iacute;n&iacute; di nav Kurd&eacute;n Iraq&eacute; de meshq b&uacute;n. Tewf&iacute;q Wehb&iacute; di kar&eacute;n xwe y&eacute;n derbar&eacute; alfabeya Kurd&iacute; de peyrew&eacute; hindek jhi kar&eacute;n Soaney&iacute; kirib&uacute;. Wek nim&uacute;ne, jhi bo deng&eacute;n \/gh\/ (\u063a), \/sh\/ (\u0634), \/j\/ (\u0686) dan&iacute;b&uacute;n, jhi bo \/ll\/ \u06b5 \/rr\/ \u0695 ya qelew &ldquo;lh&rdquo; &uacute; &ldquo;rh&rdquo; dan&iacute;b&uacute;n &uacute; herweha bo &ldquo;&iacute;&rdquo; (\u06cc\u06cc) ya qul &ldquo;iy&rdquo; dan&iacute; b&uacute;.&nbsp;<\/p>\n<p>Z&eacute;detir jhi ber sedem&eacute;n siyas&iacute; li dewleta Iraq&eacute; &uacute; sedema d&iacute;n&iacute; li navenda h&eacute;z&eacute;n d&iacute;n&iacute; ev kar bi ser neket nemaze nijhadperest&eacute;n Ereb &eacute;n Iraq&eacute; ne ku ten&eacute; li dijh&iacute; t&iacute;p&eacute;n lat&iacute;n&iacute; b&uacute;n belk&iacute; li dijh&iacute; deng&eacute;n ku di ziman&eacute; Ereb&iacute; de neb&uacute;n jh&iacute; radewestiyan wek deng&eacute;n p (\u067e) &uacute; c (\u0686). &Uacute; jhi ber v&eacute; yek&eacute; Tof&iacute;q Wehb&iacute; tawanbar dikir ku destkariy&eacute; di t&iacute;p&eacute;n ziman&eacute; Ereb&iacute; de dike.&nbsp;<\/p>\n<p>2. Lat&iacute;niya Kurd&eacute;n Ermenistan&eacute;<\/p>\n<p>Di sala 1929-&eacute; de &Iacute;shaq M&uacute;rg&uacute;lov &uacute; Ereb Shemo li ser bingeha lat&iacute;n&iacute; alfabeyek jhi Kurd&eacute;n Ermenistan&eacute; re dan&iacute; &uacute; pash&iacute; bi resm&iacute; ev alfabe hate qeb&uacute;l kirin &uacute; p&eacute; pirt&uacute;k&eacute;n zanist&iacute; &uacute; huner&iacute; &uacute; pirt&uacute;k&eacute;n dibistan&eacute; hatin cap kirin. Herweha bi w&eacute; alfabey&eacute; demeke dir&eacute;jh &raquo;Riya Taze&laquo; hate cap kirin. Eva han&eacute; heta sala 1945-&eacute; li Qefqasyay&eacute; R&uacute;syay&eacute; dom kir. Di w&eacute; dem&eacute; de alfabe li ser bingeha alfabeya r&uacute;s&iacute; (silav&iacute;,s&iacute;r&iacute;l&iacute;) hate dan&iacute;n.&nbsp;<\/p>\n<p>Meseleya alfabeya n&uacute; ya Tirk&iacute; tes&iacute;reke mezin li ser roshinb&iacute;r&eacute;n Kurd kir. Li sala 1932-&eacute; li S&uacute;riyey&eacute; Herekol Ez&iacute;zan&iacute; (<a href=\"http:\/\/localhost\/wp\/wordpress\/jeladet-bedir-xan-1893-1951-3\/\">Jeladet Bedirxan&iacute;<\/a>) li ser bingeha lat&iacute;n&iacute; alfabeyeke Kurd&iacute; dan&iacute; &uacute; di pirt&uacute;ka &raquo;R&eacute;zimana elfabeya Kurd&iacute;&laquo; de (Sham,1932) hate belav kirin. B&eacute; guman daner&eacute; v&eacute; alfabey&eacute; alfabeya xwe jhi bo zaravey&eacute; kurmanjiya jhor&iacute;n daniye. V&eacute; alfabey&eacute; heta dawiya sher&eacute; duy&eacute; y&eacute; j&iacute;han&eacute; di belavkirina roshinb&iacute;riya Kurd&iacute; bi r&eacute;ya pirt&uacute;k &uacute; kovaran de roleke giring l&iacute;stiye. L&eacute; pash&iacute; ne ku ziman&eacute; Kurd&iacute; belk&iacute; heb&uacute;na Kurdan jh&iacute; li S&uacute;riyey&eacute; hate qedexe kirin.&nbsp;<\/p>\n<p>J. Alfabeya ku li ser bingeha <a href=\"http:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Russian_alphabet\">alfabeya R&uacute;s&iacute;<\/a> hatiye dan&iacute;n<\/p>\n<p>Pisht&iacute; sher&eacute; duy&eacute; y&eacute; j&iacute;han&eacute;, hem&uacute; netewey&eacute;n R&uacute;syay&eacute; &uacute; di nav wan de jh&iacute; Kurdan dest jhi alfabeya lat&iacute;n&iacute; berda &uacute; li ser bingeha alfabeya r&uacute;s&iacute; alfabeyeke n&uacute; jhi wan re hate dan&iacute;n. V&iacute; kar&iacute; hem&uacute; netewey&eacute;n Qefqasya &uacute; Asyay&eacute; Naverast&eacute; girt nava xwe nemaze netewey&eacute;n misilman. Jhi bo Kurdan belgey&eacute; guher&iacute;na lat&iacute;n&iacute; bi r&uacute;s&iacute; ew b&uacute; zarok&eacute;n Kurd bi r&uacute;s&iacute; &uacute; Kurd&iacute; &uacute; ermen&iacute; dixw&iacute;nin yan&eacute; p&eacute;w&iacute;st e f&eacute;r&iacute; s&eacute; alfabeyan bibin, eger ziman&eacute; Kurd&iacute; y&eacute; xwe bi alfabeya r&uacute;s&iacute; biniv&iacute;se manay&eacute; w&eacute; ew e ku f&eacute;r&iacute; du alfabeyan dibe, r&uacute;s&iacute; &uacute; ermen&iacute; &uacute; jhi bo ziman&eacute;n Kurd&iacute;, r&uacute;s&iacute; &uacute; ermen&iacute; bi kar t&iacute;ne. Hercende di v&iacute; kar&iacute; de qazanj&eacute; Kurd&eacute;n li wir heye l&eacute; jhi bo Kurd&eacute;n derve ziyaneke mezin b&uacute;.&nbsp;<\/p>\n<p>Bi v&iacute; away&iacute; nuha s&eacute; alfabey&eacute;n Kurd&iacute; hene: li Iraq &uacute; &Iacute;ran&eacute; li ser bingeha alfabeya Ereb&iacute; hatiye dan&iacute;n, li S&uacute;riye &uacute; Tirkiyey&eacute; jh&iacute; alfabeya lat&iacute;n&iacute; t&eacute; bi kar an&iacute;n. Herweha dezgeh&eacute;n zanistiy&eacute; &eacute;n li hem&uacute; Ewropay&eacute; alfabeya lat&iacute;n&iacute; bi kar t&iacute;nin. Kurd&eacute;n Ermenistan&eacute; alfabey&eacute; r&uacute;s&iacute; bi kar t&iacute;nin.&nbsp;<\/p>\n<p>Ev diyarde hercende bash &uacute; sirusht&iacute; n&iacute;ne l&eacute; ew ne xirab e jh&iacute;. Pasherojh d&eacute; w&eacute; biryar&eacute; bide ka k&iacute;jhan alfabe d&eacute; b&eacute; hilbijhartin. Eger problem jhi aliy&eacute; zanistiy&eacute; ve b&eacute; temashe kirin, lat&iacute;n&iacute; jhi hem&uacute;yan bashtir e.&nbsp;<\/p>\n<p>Werger jhi Kurdiya soran&iacute;: Hallaj Laro<\/p>\n<p><em><strong>Jh&eacute;der<\/strong><\/em>: Marif Xeznedar, M&eacute;jh&uacute;y edeb&iacute; Kurd&iacute; (berg&eacute; yek&eacute;): Jhi destp&eacute;k&eacute; heta sed sala cardeh&eacute;, Weshanxaneya Aras&eacute;, 2001.&nbsp;<\/p>\n<p>T&eacute;b&iacute;n&iacute;:<\/p>\n<p>Jhi bo ku niv&iacute;sara ku min li jhor wergerandiye bashtir &uacute; h&eacute;santir b&eacute; fehm kirin, ez dixwazim li vir b&eacute;y&iacute; ku t&eacute;kevin nav kitekit&eacute;n mijhar&eacute;, cend zanyariyan derbar&eacute; alfabeya soran&iacute; (ereb&iacute;, aram&iacute;) p&eacute;shber&iacute; xwendevanan bikim.&nbsp;<\/p>\n<p>Alfabeya Kurd&iacute; (Ereb&iacute;-Aram&iacute;)<\/p>\n<p>(Hemze) \u0626\u0640\u060c \u0627 \/a\/ \u060c \/b\/ \u0628\u060c \/p\/ \u067e\u060c \/t\/ \u062a\u060c \/j\/ \u062c\u060c \/c\/ \u0686\u060c \u060c \/x\/ \u062e\u060c \/d\/ \u062f\u060c \/r\/ \u0631\u060c \u060c \/z\/ \u0632\u060c \/jh\/ \u0698\u060c \/s\/ \u0633\u060c \/Sh\/ \u0634\u060c \/f\/ \u0641\u060c \/v\/ \u06a4\u060c \/q\/ \u0642\u060c \/k\/ \u06a9\u060c \/g\/ \u06af\u060c \/l\/ \u0644\u060c \/m\/ \u0645\u060c \/n\/ \u0646\u060c \/h\/ \u0647\u0640\u060c \/e\/ \u0647&zwnj;\u060c \/u\/ \u0648\u060c \/o\/ \u06c6\u060c \/&uacute;\/ \u0648\u0648\u060c \/&iacute;\/ ,\u06cc\u060c \u06cc\u06cc \/&eacute;\/ \u06ce\u060c<\/p>\n<p>Herweha ev t&iacute;p&eacute;n jh&eacute;r jh&iacute; hene l&eacute; ev t&iacute;p di alfabeya lat&iacute;n&iacute; de n&iacute;nin:<\/p>\n<p>[<strong><span style=\"font-family: Tahoma; \"><span style=\"font-size: medium; \">\u062d<\/span><\/span><\/strong>] Sh&uacute;na v&eacute; t&iacute;p&eacute; di lat&iacute;n&iacute; de h t&eacute; niv&iacute;s&iacute;n l&eacute; tam ne ew deng e. Wexta niv&iacute;sarek jhi alfabeya aram&iacute; t&eacute; veguhastin ser alfabeya lat&iacute;n&iacute; sh&uacute;na v&eacute; deng&eacute; pita h t&eacute; niv&iacute;s&iacute;n l&eacute; di rastiy&eacute; de dengeke jhi h&rsquo;y&eacute; jida ye.&nbsp;<\/p>\n<p><span style=\"font-size: medium; \"><span style=\"font-family: Tahoma; \"><strong>[\u0695]<\/strong><\/span><\/span> Ev r&rsquo;ya qelew e. Hin niv&iacute;skar v&iacute; deng&iacute; wek &ldquo;rr&rdquo; diniv&iacute;s&iacute;nin.&nbsp;<\/p>\n<p><span style=\"font-size: medium; \"><span style=\"font-family: Tahoma; \"><strong>[\u0639]<\/strong><\/span><\/span> Sh&uacute;na v&eacute; t&iacute;p&eacute; di lat&iacute;n&iacute; de t&iacute;p nehatiye dan&iacute;n. Gelek kes di niv&iacute;s&eacute; de bi kar na&iacute;nin l&eacute; hin kes jh&iacute; v&eacute; t&iacute;p&eacute; wek &rdquo; &lsquo; &rdquo; diniv&iacute;sin. Bo nim&uacute;ne hin kes diniv&iacute;sin &ldquo;be&rsquo;s,&rsquo;El&iacute;,&rdquo; hin kes jh&iacute; diniv&iacute;sin &ldquo;beas, El&iacute;&rdquo;<\/p>\n<p><strong><span style=\"font-size: medium; \"><span style=\"font-family: Tahoma; \">[\u063a]<\/span><\/span><\/strong> Sh&uacute;na v&eacute; t&iacute;p&eacute; jh&iacute; di lat&iacute;n&iacute; de piran&iacute; pita x t&eacute; bi kar an&iacute;n l&eacute; di rastiy&eacute; de bi temam&iacute; sh&uacute;na w&eacute; t&iacute;p&eacute; nagire.&nbsp;<\/p>\n<p><strong><span style=\"font-family: Tahoma; \"><span style=\"font-size: medium; \">[\u06b5]<\/span><\/span><\/strong> Ev l&rsquo;ya qelew e. Hin niv&iacute;skar v&iacute; deng&iacute; wek &ldquo;ll&rdquo; diniv&iacute;s&iacute;nin.&nbsp;<\/p>\n<p><strong><span style=\"font-family: Tahoma; \"><span style=\"font-size: medium; \">[\u0626\u0640]<\/span><\/span><\/strong> hemze: Di ziman&eacute; Ereb&iacute; &uacute; fars&iacute; de li cend jih&eacute;n jorbijor t&eacute; bi kar an&iacute;n wek&iacute;:((\u0623 \u064c\u0625 \u0644\u0623 \u0644\u0625 \u0624 \u0621 \u0626\u0640)). L&eacute; di ziman&eacute; Kurd&iacute; de ten&eacute; away&eacute; (\u0626\u0640) t&eacute; bi kar an&iacute;n. Hindek zimanzan hemzey&eacute; wek dengd&eacute;r bi nav dikin &uacute; hindek jh&iacute; li dijh&iacute; v&eacute; n&eacute;r&iacute;n&eacute; ne. Amanja bikaran&iacute;na w&eacute; jh&iacute; ew e ku bikeve p&eacute;shiya w&eacute; dengd&eacute;ra ku peyvek&eacute; destp&eacute; dike. Bo nim&uacute;ne: \u0627\u0632\u0627\u062f =\u0626\u0627\u0632\u0627\u062f (azad); \u0648\u0631\u0648\u0648\u067e\u0627 = \u0626\u0648\u0631\u0648\u0648\u067e\u0627 (ur&uacute;pa)&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;Halloj&iacute; Lar&eacute;<\/p>\n<p>Cavkan&iacute;, mallperra <a href=\"http:\/\/www.kulturname.com\/?p=1859\">kulturname.com<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Vaguhastin: Halloj&iacute; Lar&eacute; Bi dir&eacute;jhiya m&eacute;jh&uacute;y&eacute;, pisht&iacute; belavb&uacute;na d&iacute;n&eacute; &iacute;slam&eacute; &uacute; heta destp&eacute;ka sed sala b&iacute;st&eacute; di Kurdistan&eacute; de, niv&iacute;s&iacute;na Kurd&iacute; li ser bingeha alfabeya Ereb&iacute;<span class=\"excerpt-hellip\"> [\u2026]<\/span><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":809,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"categories":[],"tags":[],"class_list":["post-810","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/810","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=810"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/810\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=810"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=810"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=810"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}