{"id":724,"date":"2009-04-23T16:11:47","date_gmt":"2009-04-23T16:11:47","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost\/wp\/wordpress\/piyawek-u-zimanek\/"},"modified":"2009-04-23T16:11:47","modified_gmt":"2009-04-23T16:11:47","slug":"piyawek-u-zimanek","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/kurdishacademy.org\/?page_id=724","title":{"rendered":"P\u00edyaw\u00e9k u ziman\u00e9k"},"content":{"rendered":"<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\" alignright size-full wp-image-208\" hspace=\"5\" height=\"184\" width=\"100\" vspace=\"5\" border=\"1\" align=\"right\" alt=\"\" src=\"http:\/\/localhost\/wp\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2009\/07\/jeladet_bedirxan.jpg\" \/>N&uacute;ser: M&iacute;r Jeladet &#8216;Al&iacute; Bedir Xan<br \/>\nWerg&eacute;rran&iacute;: &#8216;El&iacute; Sh&eacute;xo &#8211; Kurdewan Faruq<\/p>\n<p>Kat&eacute;k ke p&iacute;yaw&eacute;k&iacute; z&iacute;rek u beh&eacute;z peydadeb&eacute;t, detwan&eacute;t be ten&iacute;ya ziman&eacute;k&iacute; parce parce sazbikat, ewkat dur n&iacute;ye ziman&eacute;k&iacute; mird&uacute;y&iacute;sh z&iacute;nd&uacute; bikatewe.<\/p>\n<p>&Eacute;me &eacute;sta bas&iacute; p&iacute;yaw&eacute;k&iacute; lewsh&eacute;weye dekeyn ke peydab&uacute;we u ziman&eacute;k&iacute; mird&uacute;sh&iacute; taze kird&uacute;wetewe u ew zimanesh&iacute; xist&uacute;wete naw zimane zind&uacute;wekanewe, naw ew zimananey ke mirov qisey p&eacute;deken u mebest&iacute; xoyan&iacute; p&eacute; derdebirrin.<\/p>\n<p><!--more--><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\" alignright size-full wp-image-208\" hspace=\"5\" height=\"184\" width=\"100\" vspace=\"5\" border=\"1\" align=\"right\" alt=\"\" src=\"http:\/\/localhost\/wp\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2009\/07\/jeladet_bedirxan.jpg\" \/>N&uacute;ser: M&iacute;r Jeladet &#8216;Al&iacute; Bedir Xan<br \/>\nWerg&eacute;rran&iacute;: &#8216;El&iacute; Sh&eacute;xo &#8211; Kurdewan Faruq<\/p>\n<p>Kat&eacute;k ke p&iacute;yaw&eacute;k&iacute; z&iacute;rek u beh&eacute;z peydadeb&eacute;t, detwan&eacute;t be ten&iacute;ya ziman&eacute;k&iacute; parce parce sazbikat, ewkat dur n&iacute;ye ziman&eacute;k&iacute; mird&uacute;y&iacute;sh z&iacute;nd&uacute; bikatewe.<\/p>\n<p>&Eacute;me &eacute;sta bas&iacute; p&iacute;yaw&eacute;k&iacute; lewsh&eacute;weye dekeyn ke peydab&uacute;we u ziman&eacute;k&iacute; mird&uacute;sh&iacute; taze kird&uacute;wetewe u ew zimanesh&iacute; xist&uacute;wete naw zimane zind&uacute;wekanewe, naw ew zimananey ke mirov qisey p&eacute;deken u mebest&iacute; xoyan&iacute; p&eacute; derdebirrin.<\/p>\n<p><!--break--><\/p>\n<p>&Eacute;me wutiman zimane z&iacute;nd&uacute;wekan u zimane mirdwekan, b&eacute;guman leb&uacute;war&iacute; jh&iacute;yanda ziman&iacute;sh weku mirov u weku her z&iacute;ndewer&eacute;k zawz&eacute; dekat, dejh&iacute; u demir&eacute;t.<\/p>\n<p>Hend&eacute;k le zimane mird&uacute;wekan hen bizir debin u duway xoyan h&iacute;c shit&eacute;k bej&eacute;nah&eacute;llin, ne n&uacute;s&iacute;n&eacute;k, ne pert&uacute;k&eacute;k, hend&eacute;k&iacute;sh leduway xoyan pashmawey gewre u kit&eacute;b&iacute; h&eacute;jha bej&eacute;deh&eacute;llin, ew kit&eacute;banesh ta &eacute;sta dexuw&eacute;nir&eacute;newe, bellam ew zimanane bo xoyan mird&uacute;n, le berewey ziman&iacute; qise kirdin n&iacute;n u h&iacute;c kes&eacute;k&iacute;sh qiseyan p&eacute;nakat.<\/p>\n<p>Le Ewrupa ziman&iacute; Lat&iacute;n&iacute;, le xorhellat&iacute;sh ziman&iacute; &#8216;&Iacute;bir&iacute; ziman&iacute; mird&uacute;b&uacute;n, Lat&iacute;n&iacute; ta &eacute;stash ziman&eacute;k&iacute; mird&uacute;we, bellam &#8216;&Iacute;bir&iacute; &iacute;d&iacute; ziman&eacute;k&iacute; mirdun&iacute;ye, bellku ziman&eacute;k&iacute; z&iacute;nd&uacute;w e.<\/p>\n<p>Bell&eacute; ew p&iacute;yawe betuwanaye le n&eacute;wan Julekekanda derkewt u ziman&iacute; &#8216;&Iacute;bir&iacute; nojhen u taze kirdewe, &#8216;&Iacute;bir&iacute; xoy ziman&eacute;k&iacute; sam&iacute; kone, hawrr&eacute;y&iacute; ziman&iacute; &#8216;Ereb&iacute;ye, Tewrat yek&eacute;ke lew cuwar kit&eacute;be gewraney ke be &#8216;&Iacute;bir&iacute; wutirawe un&uacute;sirawe, be ten&iacute;ya zanakan deyanzan&uacute; le kill&eacute;sanda Tewrat bem zimane dexuw&eacute;nrayewe.<\/p>\n<p>Julekekan be ziman&iacute; d&iacute;key ew willataney ke t&eacute;y&iacute;da n&iacute;shtej&eacute;b&uacute;n, qiseyan dekird, wate ziman&eacute;k&iacute; m&iacute;ll&iacute; serbexo bo julekekan neb&uacute;, le berewe be zimane b&iacute;yan&iacute;yekan qiseyan dekird.<\/p>\n<p>Le sall&iacute; 1877da Turk&iacute;ya le sherr&iacute; beramber R&uacute;s&iacute;yada shikest&iacute; xuward, bew hoyewe m&iacute;lletan&iacute; belkan le bindest&iacute; Turkekan rizigar&iacute;yan b&uacute;n, rizigar kirdin&iacute; gelan&iacute; belkan be yarmet&iacute;y R&uacute;s&iacute;ya enjamdira, R&uacute;s&iacute;ya zor xer&iacute;k&iacute; ew kare bu, herweha rojhnamekan&iacute; R&uacute;s&iacute;sh zor bas le t&eacute;kosh&iacute;n&iacute; m&iacute;llet u willatan&iacute; belkan&iacute; tazey dekird.<\/p>\n<p>Lew serdemeda le R&uacute;s&iacute;ya genj&eacute;k&iacute; Juleke be naw&iacute; El&iacute;&eacute;zer Bin Yehuda (<a href=\"http:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Eliezer_ben_Yehuda\">Eliezer Ben Yehuda<\/a>) heb&uacute;, kurrekey Yehuda weku herkes&eacute;k xer&iacute;k&iacute; ew sherre bu, temashay dekird ke m&iacute;lletekan&iacute; bindest weku Sirb&iacute; u Bulgar&iacute; u ewan&iacute; d&iacute;ke le jh&eacute;r n&iacute;r&iacute; dag&iacute;rkerekeyan rizigar debin u amanjekeyan berew serbexob&uacute;n bed&iacute;deh&eacute;nin. Yehuda legell em rudawaneda le barudox&iacute; m&iacute;llet&iacute; xosh&iacute; agadardeb&uacute;, bew barudoxe zor xembar deb&uacute;.<\/p>\n<p>Yehuda t&eacute;b&iacute;n&iacute; dekird ke rewsh&iacute; m&iacute;lletekey le rewsh&iacute; her m&iacute;llet&eacute;k&iacute; d&iacute;ke xiraptire, cunke juleke nek be ten&iacute;ya b&eacute; willat u b&eacute; hikumet bun, bellku ziman&iacute;sh&iacute;yan n&iacute;ye u be ziman&iacute; xellkan&iacute; d&iacute;ke qisedeken.<\/p>\n<p>Julekey genj bayar&iacute; xoy da u ledill&iacute; xoyda wut&iacute; deb&eacute;t Julekekan bigerr&eacute;newe willate d&eacute;r&iacute;nekey xoyan, willat&iacute; kurrekan&iacute; &Iacute;sirayl, herweha deb&eacute;t Julekekan weku xellk&iacute; ziman&iacute;yan heb&eacute;t u hem&uacute;y&iacute;an qisey p&eacute;biken, em zimanesh ziman&iacute; p&eacute;shtir&iacute;yan, ziman&iacute; &#8216;&Iacute;bir&iacute; ye.<\/p>\n<p>Yehuda f&eacute;r&iacute; ziman&iacute; xoy bu, sall&iacute; 1878 berew Par&iacute;s, ew share haw&iacute;neheware berr&eacute;kewt, lew&eacute; El&iacute;&eacute;zer Bin Yehuda t&eacute;kellaw&iacute; Julekekan&iacute; Par&iacute;s bu, El&iacute;&eacute;zer le layekewe zimanekey berewp&eacute;shewe debird, le layek&iacute; d&iacute;kewe hizr&iacute; m&iacute;ll&iacute; xoy billaw dekirdewe, bellam m&iacute;lletekey xoy le beramber&iacute; dewestan u p&eacute;yan dewit eme mirov&eacute;k&iacute; sh&eacute;te, bellam Yehuda giw&eacute;y le qiseyan nedegirt u le p&eacute;naw&iacute; h&iacute;way gewreda xoy be hest&eacute;k&iacute; jwan u berz xebat&iacute; dekird. Yehuda le bercaw&iacute; xoy danabu le m&iacute;llet&iacute; b&eacute; ziman&iacute; xoy, m&iacute;llet&eacute;k&iacute; xawen ziman dirust bikat.<\/p>\n<p>Yehuda xoy f&eacute;r&iacute; zimanekey, ziman&iacute; &#8216;&Iacute;bir&iacute; b&uacute;we &eacute;sta ew deyew&eacute;t &#8216;&Iacute;bir&iacute; len&eacute;wan komellgay m&iacute;lletekesh&iacute;da billaw bikatewe, bo candin&iacute; towekey p&eacute;w&iacute;st&iacute; be zew&iacute;yek heb&uacute;. Le sall&iacute; 1881da El&iacute;&eacute;zer kic&iacute; mamostakey xoy h&eacute;na u berew Felest&iacute;n berr&eacute;kewtin, bemsh&eacute;weye jhin&eacute;k, gewre xanim&eacute;k le berdest&iacute; peydab&uacute;, Yehuda le r&eacute;gay geshtekeyda waney be jhnekey dewit, heta geyshtine xak&iacute; Felest&iacute;n jhinekey f&eacute;r&iacute; cend wusheyek&iacute; &#8216;&Iacute;bir&iacute; b&uacute;.<\/p>\n<p>Kat&eacute;k p&eacute;yan naye xak&iacute; p&eacute;sh&uacute;y xoyanewe, Yehuda be jhinekey wut: &quot;lemewduwa &eacute;me ten&iacute;ya be &#8216;&Iacute;bir&iacute; qise dekeyn&quot;, jhineke zor kem &#8216;&Iacute;bir&iacute; dezan&iacute;, le berewe zor hewill&iacute; da, bellam m&eacute;rdekey le birr&iacute;yar&iacute; xoy pashgez neb&uacute;wewe, p&eacute;w&iacute;st&iacute; be amajhe kirdin&iacute;sh n&iacute;ye ke mindallekan&iacute; Yehuda ta gewresh b&uacute;n jige le &#8216;&Iacute;bir&iacute; ziman&eacute;k&iacute; d&iacute;keyan nedezan&iacute;, le berewe lenaw xellkda weku kesan&iacute; lall leqellem dediran, bellam bem hewille gel&iacute; Juleke weku m&iacute;lletan&iacute; d&iacute;ke buwete xawen&iacute; ziman&eacute;k&iacute; serbexo.<\/p>\n<p>Yehudau x&eacute;zanekey le gemaroda dejh&iacute;yan, bellam b&eacute;bak b&uacute;n, le berewey amanj&iacute; gewre p&eacute;w&iacute;st&iacute; be f&iacute;dakar&iacute;y gewre heye, xuwardin&iacute; Yehuda nan&iacute; wushik b&uacute;, bellam kat&eacute;k ke endaman&iacute; x&eacute;zanekey be &#8216;&Iacute;bir&iacute; qiseyan dekird, xoy be bext&iacute;yartir&iacute;n mirov le j&iacute;han dezan&iacute;.<\/p>\n<p>Duwatir Yehuda rojhnameyek&iacute; be &#8216;&Iacute;bir&iacute; billaw kirdewe u xuw&eacute;ner&iacute;sh&iacute; boxoy peyda kird, wurde wurde le cend xuw&eacute;ndingayek&iacute; Julekekan dest be xuw&eacute;ndin&iacute; &#8216;&Iacute;bir&iacute; kira, lelayek&iacute; d&iacute;kewe Yehuda ferheng&eacute;k&iacute; bo m&iacute;lletekey sazkird, ew wushaney ke le zimane mird&uacute;wekanda n&iacute;n, bo ferhengekey z&iacute;yad dekird, ziman&iacute; &#8216;&Iacute;bir&iacute;sh lenaw Julekekanda billaw debuwewe. Le sall&iacute; 1922da kat&eacute;k ke El&iacute;&eacute;zer mird, ziman&iacute; &#8216;&Iacute;bir&iacute; ke p&eacute;sh (30- 40) sall ziman&eacute;k&iacute; mird&uacute;b&uacute;, bibuwe ziman&iacute; m&iacute;lletekey. Em zimane &eacute;sta (1) le Felest&iacute;n hawshan&iacute; &#8216;Ereb&iacute; u &Iacute;ngl&iacute;z&iacute; ziman&eacute;k&iacute; ferm&iacute; ye, ziman&iacute; dewillet u hikumet&iacute;sh e.<\/p>\n<blockquote>\n<p><strong>Ey gel&iacute; Kurd emeye p&iacute;yaw&eacute;k u ziman&eacute;k u ewey ke be tuwanay p&iacute;yaw&eacute;k dekir&eacute;t.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n<p>Le akam&iacute; kar&iacute; em p&iacute;yaweda pend u sh&iacute;ret&iacute; gewre heye, her m&iacute;llet&eacute;k&iacute; bindest u b&eacute; ziman yan b&eacute; ziman&iacute; n&uacute;s&iacute;n, deb&eacute;t pend&iacute; l&eacute;wergir&eacute;t, &eacute;mey Kurd ziman&eacute;k&iacute; nazdariman heye u qisey p&eacute;dekeyn, zorbeman jige lem zimane, ziman&eacute;k&iacute; d&iacute;ke nazan&iacute;n, ewende bese ke &eacute;me f&eacute;r&iacute; xuw&eacute;ndin u n&uacute;s&iacute;n&iacute; ziman&iacute; xoman bib&iacute;n.<\/p>\n<p>Emirro f&eacute;rbun&iacute; xuw&eacute;ndin u n&uacute;s&iacute;n&iacute; ziman&iacute; dayk bo her m&iacute;llet&eacute;k nek kar&eacute;k&iacute; kes&iacute;ye, bellku erk&eacute;k&iacute; m&iacute;ll&iacute;sh e, her kes&eacute;k em erkey j&eacute; be j&eacute; nekirdwe, erk&iacute; m&iacute;ll&iacute;y xosh&iacute; j&eacute; be j&eacute; nekirdwe u bekellk&iacute; m&iacute;lletekesh&iacute; nayet, mirov ta xoy ser be m&iacute;llet&eacute;k bizan&eacute;t, deb&eacute;t bekellk&iacute; m&iacute;lletekey b&eacute;t.<\/p>\n<p>Duway ewey &eacute;mey Kurd&iacute;sh weku m&iacute;lletan&iacute; d&iacute;ke buw&iacute;nete xawen&iacute; elfub&eacute;y&iacute;ek&iacute; serbexo, xuw&eacute;ndin u n&uacute;s&iacute;n&iacute; zimanekeman zor asan b&uacute;we, ezimuniman ashikray dekat ke mirov&iacute; Kurd tuwanay heye lemawey hefteyek ta cuwar hefteda f&eacute;r&iacute; xuw&eacute;ndin u n&uacute;s&iacute;n&iacute; ziman&iacute; xoy bib&eacute;t.<\/p>\n<p>Bell&eacute; zorbey Kurdekan ten&iacute;ya ziman&iacute; dayk&iacute; xoyan dezanin, le berewe ci le mall b&eacute;t ci le derewe, ten&iacute;ya be Kurd&iacute; qisedeken, bellam hend&eacute;k le Kurdekan hen le willatan&iacute; b&iacute;yan&iacute; le daykb&uacute;n yan lew willatane dejh&iacute;n, ewey ke bo ewane p&eacute;w&iacute;ste eger ziman&iacute; xoyan nazanin, p&eacute;sh hem&uacute; shit&eacute;k f&eacute;r&iacute; ziman&iacute; xoyan bibin u duwatir le mall&iacute; xoyan legell xizim u kes u kar&iacute;yan her weku El&iacute;&eacute;zer ten&iacute;ya be Kurd&iacute; qisebiken.<\/p>\n<p>Bell&eacute; deb&eacute;t em Kurdane kat&eacute;k le derewe d&eacute;newe bo mallewe, weku con jil u berg&iacute; derewe be jil u berg&iacute; nawmall degorrin, ziman&iacute; xosh&iacute;yan bewsh&eacute;weye bigorrin u be ziman&iacute; shikst&iacute; le mallewe qise neken u ziman&iacute; mall, ziman&iacute; dayk weku shit&eacute;k&iacute; p&iacute;roz bipar&eacute;z in.<\/p>\n<p>1. Werg&eacute;rr: M&iacute;r Jeladet em gutare p&eacute;sh damezrandin&iacute; dewillet&iacute; &Iacute;sirayl le sall&iacute; 1942da n&uacute;s&iacute;we.<\/p>\n<p><strong>Sercawe:<\/strong> Az&iacute;zan, Herekol, p&iacute;yaw&eacute;ku ziman&eacute;k, Govar&iacute; Hawar, jhimare 40, 1942<\/p>\n<p><em>Em wutare le mallperr&iacute; <\/em><a href=\"http:\/\/sbeiy.com\/ku\/ByaniArticleDetail.aspx?id=320\"><em>Sibey<\/em><\/a><em> be r&eacute;n&uacute;s&iacute; Kurd-Ereb&iacute; wergirawe &uacute; bo karberan&iacute; KAL h&iacute;nirawete ser r&eacute;n&uacute;s&iacute; Yekgirt&uacute;<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>N&uacute;ser: M&iacute;r Jeladet &#8216;Al&iacute; Bedir Xan Werg&eacute;rran&iacute;: &#8216;El&iacute; Sh&eacute;xo &#8211; Kurdewan Faruq Kat&eacute;k ke p&iacute;yaw&eacute;k&iacute; z&iacute;rek u beh&eacute;z peydadeb&eacute;t, detwan&eacute;t be ten&iacute;ya ziman&eacute;k&iacute; parce parce sazbikat,<span class=\"excerpt-hellip\"> [\u2026]<\/span><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":208,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"categories":[],"tags":[],"class_list":["post-724","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/724","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=724"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/724\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=724"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=724"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=724"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}