{"id":567,"date":"2009-01-11T01:43:21","date_gmt":"2009-01-11T01:43:21","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost\/wp\/wordpress\/zimani-kurdi-le-astaney-serdemeki-tazeda-1\/"},"modified":"2009-01-11T01:43:21","modified_gmt":"2009-01-11T01:43:21","slug":"zimani-kurdi-le-astaney-serdemeki-tazeda-1","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/kurdishacademy.org\/?page_id=567","title":{"rendered":"Ziman\u00ed Kurd\u00ed le astaney serdem\u00e9k\u00ed tazeda (1)"},"content":{"rendered":"<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\" alignright size-full wp-image-469\" hspace=\"5\" height=\"135\" width=\"120\" vspace=\"5\" border=\"1\" align=\"right\" src=\"http:\/\/localhost\/wp\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2008\/08\/farhad_shakali.jpg\" \/><em>Ferhad Shakel&iacute;, Hewl&eacute;r post (01\/12\/2008)<\/em><\/p>\n<p>Le mawey d&uacute; s&eacute; sall&iacute; raburd&uacute;da sedan witar u l&eacute;koll&iacute;newe u d&iacute;dar&iacute; rojhnamewan&iacute; le destgakan&iacute; rageyandin&iacute; Kurdistan u mallperrekan&iacute; &iacute;nterin&eacute;tda leser k&eacute;shekan&iacute; ziman&iacute; Kurd&iacute; billaw kirawinetewe.&zwnj; S&iacute;may here zall&iacute; besh&eacute;k&iacute; yekjar zor&iacute; ew n&uacute;s&iacute;n u babetane ewe b&uacute;we ke le ruwangeyek&iacute; zanst&iacute;yewe nen&uacute;sirawin u bellgeh&eacute;nanewe u hawpirsek&iacute;yekan berhe&zwnj;m&iacute; b&iacute;r kirdineweyek&iacute; tesk&iacute; &iacute;d&iacute;yolog&iacute; u s&iacute;yas&iacute; b&uacute;ne, ke h&iacute;c p&eacute;wend&iacute;yek&iacute;yan be zimanewan&iacute; u basekan&iacute; ziman&iacute; Kurd&iacute;yewe neb&uacute;we.<\/p>\n<p><!--more--><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\" alignright size-full wp-image-469\" hspace=\"5\" height=\"135\" width=\"120\" vspace=\"5\" border=\"1\" align=\"right\" src=\"http:\/\/localhost\/wp\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2008\/08\/farhad_shakali.jpg\" \/><em>Ferhad Shakel&iacute;, Hewl&eacute;r post (01\/12\/2008)<\/em><\/p>\n<p>Le mawey d&uacute; s&eacute; sall&iacute; raburd&uacute;da sedan witar u l&eacute;koll&iacute;newe u d&iacute;dar&iacute; rojhnamewan&iacute; le destgakan&iacute; rageyandin&iacute; Kurdistan u mallperrekan&iacute; &iacute;nterin&eacute;tda leser k&eacute;shekan&iacute; ziman&iacute; Kurd&iacute; billaw kirawinetewe.&zwnj; S&iacute;may here zall&iacute; besh&eacute;k&iacute; yekjar zor&iacute; ew n&uacute;s&iacute;n u babetane ewe b&uacute;we ke le ruwangeyek&iacute; zanst&iacute;yewe nen&uacute;sirawin u bellgeh&eacute;nanewe u hawpirsek&iacute;yekan berhe&zwnj;m&iacute; b&iacute;r kirdineweyek&iacute; tesk&iacute; &iacute;d&iacute;yolog&iacute; u s&iacute;yas&iacute; b&uacute;ne, ke h&iacute;c p&eacute;wend&iacute;yek&iacute;yan be zimanewan&iacute; u basekan&iacute; ziman&iacute; Kurd&iacute;yewe neb&uacute;we.<\/p>\n<p><!--break--><\/p>\n<p>L&eacute;koll&iacute;newey zanst&iacute;, le pall amanj&eacute;k&iacute; binerret&iacute;da ke geyshtine be rast&iacute; u dirustkirdin&iacute; cemk u t&eacute;geyshtin&eacute;k&iacute; wehaye ke bib&eacute;te binemay p&eacute;sh kewtin u geshe kirdin le d&iacute;s&iacute;pl&iacute;ne jorawjorekan&iacute; zanistda, ew berzw&iacute;st&iacute;yeysh&iacute; heye ke le cuwarc&eacute;wey babet&eacute;k&iacute; k&eacute;she-asada dewillemend&iacute;yek&iacute; zan&iacute;yar&iacute; dirust bikat.&zwnj; &Eacute;me ke ew n&uacute;s&iacute;naney le buwar&iacute; k&eacute;shekan&iacute; ziman&iacute; Kurd&iacute;da n&uacute;sirawin u den&uacute;sir&eacute;n be ser dekeynewe, deb&iacute;n&iacute;n h&iacute;c merj&eacute;k&iacute; zanist&iacute;yan t&eacute;da recaw nekirawe. Renge takutera n&uacute;s&iacute;n hebin ke r&iacute;zperrin u nakewine ber ew hejhar&iacute;ye zanist&iacute; u &iacute;p&iacute;st&eacute;mollog&iacute;yey ke b&uacute;wete d&iacute;yardeyek&iacute; ashikra u serdest le emirroy ferhe&zwnj;ng&iacute; Kurd&iacute;da.&zwnj;&zwnj;&zwnj;<\/p>\n<p>Babet&iacute; ew zinj&iacute;re witarey lem jhimareyewe billaw&iacute; dekemewe, zimane, ziman&iacute; Kurd&iacute;, u beser d&uacute; pirs&iacute;yar, ya d&uacute; k&eacute;sheda dabesh deb&eacute;t:<\/p>\n<p><strong>Yekem: elfub&eacute;.<\/strong><\/p>\n<p>Kurd deb&eacute; ci elfub&eacute;y&iacute;ek be kar bibat? Ew elfub&eacute;y&iacute;yey ke cend sedeyeke be kar&iacute; deh&eacute;n&eacute;t u he&zwnj;m&uacute; edeb&iacute; kilas&iacute;k&iacute; Kurd u besh&iacute; here zor u giring&iacute; edeb&iacute; tazeysh&iacute; p&eacute; den&uacute;sir&eacute;t? ya ew elfub&eacute; Lat&iacute;n&iacute; Turk&iacute;yey ke niz&iacute;key 60 ta 70 sall&eacute;ke damezir&eacute;nirawe, bellam ten&iacute;ya le mawey 15-20 sall&iacute; raburd&uacute;da be sh&eacute;weyek&iacute; sn&uacute;rdar, le hend&eacute; nawcey Kurdistanda be kar h&eacute;nrawe u besh&eacute;k&iacute; yekjar kem&iacute; edeb&iacute; Kurd&iacute;, be zaraway Kurd&iacute;y bak&uacute;r, p&eacute; den&uacute;sir&eacute;t? Em d&uacute; elfub&eacute;y&iacute;e le r&uacute;y dengewe ta ci radeyek weram&iacute; p&eacute;w&iacute;st&iacute;yekan&iacute; ziman&iacute; Kurd&iacute; dedenewe? Aya be kirdewe, dekir&eacute; neteweyek herwa be asan&iacute; waz le elfub&eacute;yek bih&eacute;n&eacute;t u dest bikate bekarh&eacute;nan&iacute; elfub&eacute;y&iacute;ek&iacute; d&iacute;ke? Aya kar&eacute;k&iacute; weha ta ci radeyek z&iacute;yan be newekan&iacute; dahat&uacute; degey&eacute;n&eacute;t u lew&zwnj; genj&iacute;ne fikir&iacute; u edeb&iacute; u zan&iacute;yar&iacute;yey emirro cend&iacute; degate dest&iacute; ewan?&zwnj;&zwnj; Lem r&uacute;wewe hem ezim&uacute;n&iacute; besh&iacute; here zor&iacute; gelan&iacute; din&iacute;yaman le berdestdan, ke xawen&iacute; ferhe&zwnj;ng u sharstanet&iacute;y d&eacute;r&iacute;n u dewillemendin u le din&iacute;yay emirroyshda, le pleyek&iacute; yekjar berz&iacute; s&iacute;yas&iacute; u ab&uacute;r&iacute; u ferhe&zwnj;ng&iacute;da nexish&iacute;yan heye, bellam herg&iacute;z destiberdar&iacute; ferhe&zwnj;ng u sharstanet&iacute;y xoyan, ke elfub&eacute; yek&eacute;ke le kolleke pitewekan&iacute;, neb&uacute;n, hem&iacute;sh ezim&uacute;n&iacute; Turk&iacute;yay &#8221;benaw&#8221; mod&eacute;rin u taze, ke be hoy s&iacute;yaset&iacute; regezperstaney Mistefa Kemal Etaturkewe, elfub&eacute;y&iacute; Lat&iacute;n&iacute;y beser gelan&iacute; Turk&iacute;yada sepand u be naw&iacute; taze kirdinewe u niz&iacute;k b&uacute;newe le Ewrupawe, netewey Turk&iacute; le ferhe&zwnj;ng u sharstanet&iacute;y rojhhe&zwnj;llat d&uacute;r xistewe, bellam herg&iacute;z&iacute;sh neytwan&iacute; bib&eacute;t be Ewrupay&iacute;.<\/p>\n<p><strong>D&uacute;wem: ziman&iacute; standard, ya ziman&iacute; edeb&iacute;y yekgirt&uacute;.<\/strong><\/p>\n<p>Aya detwan&iacute;n bill&eacute;yn Kurd&iacute; ziman&eacute;k&iacute; standard u yekgirt&uacute;we? Aya ew d&uacute; sh&eacute;we edeb&iacute;yey ke &eacute;sta le aradan, her yekeyan ziman&eacute;k&iacute; edeb&iacute; u standard e, ya detwan&eacute;t ew rolle bib&iacute;n&eacute;t? Aya deb&eacute; Kurd yek&eacute;k lem d&uacute; sh&eacute;weye hellbijh&eacute;r&eacute;t, ya be t&eacute;kell kirdin&iacute; herd&uacute;yan ziman&eacute;k&iacute; taze u j&iacute;yawaz &#8221;dirust bikat?&#8221; Aya her careser u enjamgir&iacute;yek emirro &eacute;me le Kurdistan&iacute; xwar&uacute;da (xwar&uacute;y Kurdistan ya Kurdistan&iacute; &#8216;&iacute;raq) p&eacute;y&iacute; bigeyn, ta cend bo beshekan&iacute; d&iacute;key Kurdistan giring e u dekir&eacute; p&eacute;rroy bin? Lem jore pirs&iacute;yarane zorin u besh&iacute; here zor&iacute; ew kesaney le d&uacute; s&eacute; sall&iacute; duway&iacute;da, lem buwareda d&iacute;dar&iacute;yan legell kirawe, ya witar&iacute;yan n&uacute;s&iacute;we, l&eacute;y&iacute; niz&iacute;k kewt&uacute;netewe u he&zwnj;will&iacute;yan dawe bep&eacute;y&iacute; boc&uacute;n&iacute; xoyan weram bidenewe u babeteke dewillemend biken&zwnj;.<\/p>\n<p>L&eacute;koll&iacute;newe u sh&iacute;kirdinewey babet&iacute; elfub&eacute; u ziman&iacute; standard, her bewe nab&eacute;t ke n&uacute;ser&eacute;k ya r&uacute;nakb&iacute;r&eacute;k bep&eacute;y&iacute; hez u m&iacute;zaj, helluw&eacute;st lebareyewe werbigr&eacute;t. Em babete reg u r&iacute;sheyek&iacute; zanst&iacute; u s&iacute;yas&iacute; u m&eacute;jh&uacute;y&iacute; u fikir&iacute;y q&uacute;lltir&iacute; heye u be sedan dez&uacute;y ferhe&zwnj;ng&iacute; u &iacute;d&iacute;olog&iacute; u zan&iacute;yar&iacute;&zwnj; bestirawe be &eacute;sta u dahat&uacute;y netewe u n&iacute;shtiman&eacute;kewe ke h&eacute;shta le seretay xodirustkirdin u xop&eacute;geyandindaye.<\/p>\n<p>Egerc&iacute; k&eacute;shey elfub&eacute; p&eacute;shtir&iacute;sh hend&eacute; jar b&uacute;wete babet&iacute; gut u b&eacute;jh u n&uacute;s&iacute;n, bellam le ber ewey baziney xuw&eacute;ner u xuw&eacute;newar&iacute; wek emirro firawan neb&uacute;we, baseke her lenaw desteyek&iacute; r&uacute;nakb&iacute;r u n&uacute;serda mawetewe. Tenanet le berhe&zwnj;m&iacute; ew gut u b&eacute;jhane ten&iacute;ya cend witar&eacute;k&iacute; kem mawetewe u geysht&uacute;wete &eacute;me. Ew witaraneysh ta radeyek&iacute; zor le kirok&iacute; rasteq&iacute;ney basekewe d&uacute;rin u ten&iacute;ya jor&eacute;kin&zwnj; le p&eacute;dahe&zwnj;lldan ya h&eacute;rshbirdineser, b&eacute; ewey shorr bibnewe bo naw rege zanist&iacute;yekan&iacute; babeteke.<\/p>\n<p>Ziman&iacute; edeb&iacute;y yegkirt&uacute;, ya ziman&iacute; standard, wek hend&eacute; le l&eacute;kollerewan p&eacute;yan xoshe naw&iacute; l&eacute; bin&eacute;n, renge le bazineyek&iacute; firawantirda bas u gut u b&eacute;jh&iacute; leser kirab&eacute;t. Ew n&uacute;ser u r&uacute;nakb&iacute;r u zimanizananey beshdar&iacute;yan t&eacute;da kird&uacute;we, nek ten&iacute;ya le ruwangeyek&iacute; zanist&iacute; u zimanewan&iacute;yewe l&eacute;y&iacute; koll&iacute;winetewe, bellke hewill&iacute;yan dawe baseke bibestinewe be pashxan&iacute; m&eacute;jh&uacute;y&iacute; u aso s&iacute;yas&iacute; u sharistanet&iacute;yekan&iacute; duwarrojh&iacute; Kurd&iacute;shewe. Wa p&eacute; dec&eacute;t le kongirey mamostayan&iacute; Kurd&iacute;shda le Sheqllawe, haw&iacute;n&iacute; 1959, em d&uacute; bash;&zwnj; ziman&iacute; edeb&iacute;y yekgirt&uacute; u elfub&eacute;, giringtir&iacute;n besh&iacute; berinamekan&iacute; kongireke b&uacute;b&eacute;tin.<\/p>\n<p>Duway r&uacute;xan u he&zwnj;llweshanewey &iacute;mpirator&iacute;y &#8216;Usman&iacute;, Kurdistan&iacute; bash&uacute;r, ya Kurdistan&iacute; &#8216;&Iacute;raq, take besh&eacute;k&iacute; Kurdistan b&uacute;we ke t&eacute;y&iacute;da meseley ziman&iacute; Kurd&iacute; u xuw&eacute;ndin be ziman&iacute; Kurd&iacute; u ew babetaney ser bew basen, b&uacute;b&eacute;tine birrgeyek le bernamey kar&iacute; n&uacute;seran u r&uacute;nakb&iacute;ran u s&iacute;yasetimedaran u r&eacute;kxirawe s&iacute;yas&iacute;yekan&iacute;shda. Ew geshekirdine ferhe&zwnj;ng&iacute;ye firawaney lew beshey Kurdistanda r&uacute;y dawe, p&eacute;w&iacute;st&iacute;y gut u b&iacute;jh&eacute;k&iacute; wehay h&eacute;nawete gorr&eacute;, bellam d&iacute;san&iacute;sh herg&iacute;z neb&uacute;wete bas&eacute;k&iacute; weha germ u gishtgir ke r&uacute;berr&uacute;b&uacute;newey l&eacute;we peyda b&uacute;b&eacute;t. Le sallan&iacute; yekem&iacute; dirustb&uacute;n&iacute; s&iacute;stem&iacute; komar&iacute;da le &#8216;&Iacute;raq, renge giringtir&iacute;n sekoyek em basey leser kirab&eacute;t, kongirey mamostayan&iacute; Kurd b&uacute;b&eacute;t le Sheqllawe. Sall&iacute; 1970&iacute;sh ke r&uacute;ber&iacute; bekarh&eacute;nan&iacute; ziman&iacute; Kurd&iacute; wek ziman&eacute;k&iacute; resm&iacute; le &#8216;&Iacute;raqda u wek ziman&iacute; xuw&eacute;ndin u ferhe&zwnj;ng le Kurdistanda, zor firawantir b&uacute;, lewane b&uacute; bas&eacute;k&iacute; weha bibuwayete hoy k&eacute;she u ajhaweyek&iacute; zor lenaw n&uacute;seran u r&uacute;nakb&iacute;ran u destellatdaranda, bellam serkirdayet&iacute;y s&iacute;yas&iacute;y ew katey Kurd be sh&eacute;weyek&iacute; zor jh&iacute;r u d&uacute;rb&iacute;nane, r&eacute;gey lewe girt em babete bib&eacute;te bereyek&iacute; tir, bo ewey dujhmin&eacute;k&iacute; dirrindey wek Be&#8217;s l&eacute;y&iacute;ewe dize nekat u bo s&uacute;d&iacute; xoy be kar&iacute; neh&eacute;n&eacute;t.<\/p>\n<p>Emirro ke bash&uacute;r&iacute; Kurdistan wek her&eacute;m&eacute;k&iacute; f&eacute;d&eacute;ral le r&uacute;y s&iacute;yas&iacute; u karg&eacute;rr&iacute; u ferhe&zwnj;ng&iacute;yewe ta endazeyek&iacute; bash serbexoy&iacute; u p&eacute;sh kewtin&iacute; be dest h&eacute;nawe, b&eacute;guman meseley ziman deb&eacute;te yek&eacute;k le babete here giringekan&iacute; &eacute;sta u pasherrojh&iacute; Kurdistan. Ewey em serdemey le serdemekan&iacute; p&eacute;sh&uacute; be &zwnj;tewaw&iacute; j&iacute;ya kird&uacute;wetewe eweye ke p&eacute;wend&iacute;y ferhe&zwnj;ng&iacute; u s&iacute;yas&iacute; legell parcekan&iacute; d&iacute;key Kurdistanda le ast&eacute;k&iacute; berztir u germtir u cirrtirdaye. Helumerj&iacute; ferhe&zwnj;ng&iacute; u bekarh&eacute;nan&iacute; ziman&iacute;sh lew beshaney Kurdistanda le guw&eacute;rey jaran zor gorrawe.<\/p>\n<p>&Eacute;sta le hem&uacute; beshekan&iacute; d&iacute;key Kurdistanda ziman&iacute; Kurd&iacute;, eger be radeyek&iacute; kem u sn&uacute;rdar&iacute;sh b&eacute;t, bo n&uacute;s&iacute;n u billawkirdinewe be kar debir&eacute;t, hercende nakir&eacute; ew bekarh&eacute;naney ew&eacute; legell p&eacute;sh kewtin&iacute; yekjar firawan u bercaw&iacute; ziman&iacute; Kurd&iacute; le Kurdistan&iacute; &#8216;&Iacute;raqda berawrd bikr&eacute;t. Enjam&eacute;k&iacute; ment&iacute;q&iacute;y em rast&iacute;yeysh&zwnj; eweye ke her birr&iacute;yar&eacute;k lem r&uacute;wewe bidir&eacute;t u he&zwnj;r geshe kirdin u p&eacute;sh kewtin&eacute;k be d&iacute; bih&eacute;nir&eacute;t, rastewxo b&eacute;t ya narrastewxo, kar dekate ser beshekan&iacute; d&iacute;key Kurdistan&iacute;sh. Her bem p&eacute;y&iacute;yeysh r&uacute;ber&iacute; baseke u baziney beshdar&iacute; kirdin le l&eacute;koll&iacute;newekanda h&eacute;nde firawane ke le m&eacute;jh&uacute;y ferhe&zwnj;ng&iacute;y Kurdistanda herg&iacute;z hawsh&eacute;weyek&iacute; nab&iacute;n&iacute;n.<\/p>\n<p>Em firawanb&uacute;ne renge wa l&eacute;k bidir&eacute;tewe ke n&iacute;shaneyek&iacute; sax u selamet&iacute;y kesh&iacute; ferhe&zwnj;ng&iacute;ye u ewe p&eacute;shan dedat ke komellgey xuw&eacute;ndewar&iacute; Kurd babete germ u nawend&iacute;yekan le r&eacute;gey gut u b&eacute;jh&iacute; zanist&iacute; u be sh&eacute;weyek&iacute; sharstanane yekalla dekenewe. Be xuw&eacute;ndinewey besh&eacute;k lew witar u l&eacute;koll&iacute;newe u n&uacute;s&iacute;naney lem biwareda den&uacute;sir&eacute;n u billaw dekir&eacute;newe, her z&uacute; t&uacute;sh&iacute; b&eacute;wim&eacute;d&iacute; deb&iacute;n, cunke bedegmen helldekew&eacute;t n&uacute;s&iacute;n&eacute;k bixuw&eacute;n&iacute;tewe be b&iacute;r&eacute;k&iacute; zanist&iacute; u bep&eacute;y&iacute; p&eacute;were zanist&iacute;yekan&iacute; l&eacute;koll&iacute;newe u tuw&eacute;jh&iacute;newe n&uacute;sirab&eacute;t.<\/p>\n<p>Merj n&iacute;ye ewey bas&iacute; ziman dekat, deb&eacute; her zimanewan b&eacute;t, bellam merje bay&iacute;y ewe sharezay ew zaniste b&eacute;t ke le r&uacute;y bellge u bellgekar&iacute;yewe pisht be binemakan&iacute; t&iacute;or&iacute;ye zanist&iacute;yekan bibest&eacute;t. Sharezay&iacute; le zanist&eacute;kda, be lay minewe, herg&iacute;z me&#8217;nay ewe n&iacute;ye &eacute;me hem&uacute; binema u he&zwnj;m&uacute; enjamgir&iacute;yekan&iacute; ew zaniste u ew t&iacute;or&iacute;yaney ser be zanistekeman p&eacute; rast b&eacute;t u shuw&eacute;n&iacute; bikew&iacute;n. Eme betaybet le buwar&iacute; zaniste mirovanekanda (The humanities) rast e. Bellam xobestinewe be m&eacute;todollog&iacute;y l&eacute;koll&iacute;newey zanist&iacute;yewe u p&eacute;rroy&iacute; kirdin&iacute; binemakan&iacute; ment&iacute;q&iacute; zanist&iacute; le bas&eacute;kda ke regurr&iacute;shey bestirawe be zanistewe giring u p&eacute;w&iacute;ste. Min xoyshim ke em qiseye dekem, xom be zimanewan\/zimanzan danan&eacute;m, egerc&iacute; le mawey b&iacute;stup&eacute;nj sall&iacute; raburd&uacute;da &zwnj;he&zwnj;willm dawe sharezay&iacute; le zimanzan&iacute;da peyda bikem u xom f&eacute;r bikem.<\/p>\n<p>Renge xuw&eacute;ner&iacute; em n&uacute;s&iacute;ne bo ewe bic&eacute;t ke em ajhaweyey min bas&iacute; dekem le ber ewe b&eacute;t ke ziman&iacute; Kurd&iacute; xoy ziman&eacute;k&iacute; seretay&iacute; u pirsh u billawe u bep&eacute;y&iacute; binemakan&iacute; r&eacute;ziman u l&eacute;ks&iacute;kal u gokirdin kar&iacute; bo nekirawe u, nakir&eacute; daway r&eacute;k u p&eacute;k&iacute;yek bikeyn ke dirust neb&uacute;we. B&iacute;rkirdineweyek&iacute; weha, b&eacute;guman, d&uacute;re lew enjamgir&iacute;yanewe ke zanist&iacute; ziman p&eacute;man dell&eacute;t. Nexish&iacute; ziman, tenanet ziman&iacute; qisekirdin&iacute;she, n&iacute;shander&iacute; giro u nasnameye.&zwnj; Endam&iacute; komell&eacute;k eger maweyek le komellekey xoy d&uacute;r bikew&eacute;tewe, kat&eacute; degerr&eacute;tewe naw endaman&iacute; komellekey xoy u qise dekat, yekser hest&iacute; p&eacute; deken ke sh&eacute;wey qisekirdin&iacute; gorrawe. Em norme zimanewan&iacute;ye deb&eacute;te p&eacute;wer&eacute;k bo ewey endam&eacute;k&iacute; komelleke bas&iacute; ziman&iacute; &#8221;xoman&#8221; u ziman&iacute; &#8221;ewan&#8221; bikat.<\/p>\n<p>Le komell&eacute;kda ke ziman&iacute; n&uacute;s&iacute;n&iacute; heb&eacute;t u s&iacute;stem&eacute;k&iacute; p&eacute;sh kewt&uacute;y xuw&eacute;ndin u per&zwnj;werdey t&eacute;da damezirab&eacute;t, cemk&iacute; &#8221;ziman&eacute;k&iacute; rast&#8221; be sh&eacute;weyek&iacute; rehatir werdeg&iacute;r&eacute;t: ew zimane sh&eacute;weyek&iacute; rast&iacute; qisekirdin u tenanet n&uacute;s&iacute;n&iacute;sh&iacute; heye, ke xellke &#8221;xuw&eacute;ndewareke&#8221; be kar&iacute; deh&eacute;nin. Wate ewey wek ewan qise bikat u wek ewan bin&uacute;s&eacute;t raste. Ewe ew sh&eacute;we rasteye ke le xuw&eacute;ndingekanda dexuw&eacute;nir&eacute;t u kod dadenir&eacute;t (wate binema u r&eacute; u j&eacute; dadenir&eacute;t) bo r&eacute;ziman u ferhe&zwnj;ngekey. Herweha ekad&eacute;m&iacute;ya u enjumen bo misht u mall kirdin u cawd&eacute;r&iacute; kirdin&iacute; zimaneke dirust dekir&eacute;n. Hem&uacute; em hengawane besh&eacute;kin le pirosey peydab&uacute;n&iacute; ziman&iacute; standard.<\/p>\n<p>Le Kurdistanda zor dem&eacute;ke ew piros&eacute;se be &zwnj;r&eacute;we c&uacute;we u berhe&zwnj;m&eacute;k&iacute; bash&iacute;sh&iacute; heb&uacute;we, wate ew zimane Kurd&iacute;ye standardey le seretay b&iacute;stekan&iacute; sedey raburd&uacute;wewe kar&iacute; bo kirawe u le cil u penja u shestekanda binerretekan&iacute; darr&eacute;jhiran u le seretay heftakanda geyshte pleyek&iacute; yekjar berz&iacute; r&eacute;k u p&eacute;k&iacute; u standard b&uacute;n. Berhe&zwnj;m&eacute;k&iacute; ew hem&uacute; koshshey sedey raburd&uacute; ewe b&uacute; ke komell&eacute;k n&uacute;ser u r&uacute;nakb&iacute;r&iacute; gewre dirust b&uacute;n, ke detwan&iacute;n bill&eacute;y&iacute;n &#8221;kurd&iacute;y rast&#8221; eweye ewan n&uacute;s&iacute;w&iacute;ane u deyn&uacute;sn. Emirroysh d&iacute;san &eacute;me komell&eacute;k n&uacute;ser u r&uacute;nakb&iacute;rman hen ke ziman&iacute; n&uacute;s&iacute;n&iacute; ewan ziman&iacute; standard&iacute; Kurd&iacute; ye. Min ke t&eacute;kst&eacute;k ya kit&eacute;b&eacute;k dexuw&eacute;nimewe u dell&eacute;m eme Kurd&iacute;yek&iacute; xirape, ya eme Kurd&iacute;yek&iacute; bashe, berrast&iacute; le m&eacute;shik u b&iacute;r kirdinewemda p&eacute;wer&eacute;k&iacute; zimanewan&iacute; u &eacute;st&eacute;t&iacute;k&iacute; hest p&eacute; dekem u penay bo debem u deykeme birr&iacute;yarder&iacute; rast&iacute; u narrast&iacute;y ziman&iacute; Kurd&iacute;. Ew p&eacute;were zimanewan&iacute;ye her eweye ke le berhe&zwnj;m&iacute; n&uacute;sere gewre u Kurd&iacute;zanekanewe hellh&eacute;njrawe u b&uacute;wete binc&iacute;ney ziman&iacute; standard&iacute; Kurd&iacute;.<\/p>\n<p>Ewey emirro le Kurdistanda r&uacute; dedat r&uacute;xandin u he&zwnj;llweshandinewey ew destkewte gewre netewayet&iacute;yeye, wate hellweshandinewey ziman&iacute; standard&iacute; Kurd&iacute;, le ber hend&eacute; berijhewend&iacute; tesk u b&eacute;nirx&iacute; nawcey&iacute; u s&iacute;yas&iacute; u &iacute;d&iacute;olog&iacute;. Le kat&eacute;kda serkirdayet&iacute;y s&iacute;yas&iacute;y Kurdistan le shest u heftakanda (mebestim Barzan&iacute; gewre ye) zor jh&iacute;rane pisht&iacute;wan&iacute;y ew piros&eacute;s&iacute; standard b&uacute;ney dekird u deycespand, serkirdayet&iacute;y s&iacute;yas&iacute;y emirroy Kurdistan r&eacute;k be p&eacute;cewaney ewsawe, rojh le duway rojh, yek be yek binema u kollekekan&iacute; ew zimane standarde derr&uacute;x&eacute;n&eacute;t u he&zwnj;lldewesh&iacute;n&eacute;tewe. Ew destga benaw zanist&iacute;yaney serkirdayet&iacute;y s&iacute;yas&iacute;y emirroy Kurdistan daymezirand&uacute;n, her hem&uacute;yan xizmet&iacute; ew r&uacute;xandin u he&zwnj;llweshandineweye deken. Enjam&iacute; em bare karesatam&eacute;ze eweye ke p&eacute;wer&iacute; ziman&iacute; standard&iacute; Kurd&iacute; u &#8221;kurd&iacute;yek&iacute; rast&#8221; ten&iacute;ya t&eacute;kst u n&uacute;s&iacute;n&iacute; ew n&uacute;ser u r&uacute;nakb&iacute;raneye ke berhe&zwnj;m&iacute; ew serdemey raburd&uacute;n u jhimareysh&iacute;yan, eger zor&iacute;sh be geshb&iacute;n&iacute; temashay bikeyn, renge xoy bida le panizde b&iacute;st kes&eacute;k. Destga zimanewan&iacute; u perwerdey&iacute; u ferhe&zwnj;ng&iacute; u benaw zanist&iacute;yekan&iacute; emirroy Kurdistan zor lewe lawaztirn bitwanin jar&eacute;k&iacute; d&iacute;ke r&uacute;nakb&iacute;r u n&uacute;ser&iacute; weha berhe&zwnj;m bih&eacute;nin.<\/p>\n<p>Besh&iacute; zor&iacute; n&uacute;ser u r&uacute;nakb&iacute;ran&iacute; sharezay Kurd begisht&iacute; leser ewe kokin ke ew sh&eacute;wezimaney &eacute;sta le Kurdistan&iacute; &#8216;&Iacute;raq u ta radeyek&iacute;sh le Kurdistan&iacute; &Eacute;randa roll&iacute; ziman&iacute; standard (u resm&iacute;) deb&iacute;n&eacute;t, take sh&eacute;weyek&iacute; ziman&iacute; Kurd&iacute; ye ke detwan&eacute;t u deb&eacute; bikr&eacute; be ziman&iacute; resm&iacute;y Kurdistan. Ke bas&iacute; Kurdistan&iacute;sh deken mebest&iacute;yan hem&uacute; Kurdistan e, wate ew beshaneysh ke emirro buwar&iacute; bekarh&eacute;nan&iacute; ziman&iacute; Kurd&iacute;yan t&eacute;da n&iacute;ye. Bellam her lenaw r&uacute;nakb&iacute;r u n&uacute;seranda kesan&eacute;k hen ewe jext deken ke&zwnj; ewan bas le Kurdistan&iacute; &#8216;&Iacute;raq deken, bew p&eacute;y&iacute;yey ke ten&iacute;ya lew beshey Kurdistanda ziman&iacute; Kurd&iacute; stat&uacute;s&eacute;k&iacute; resm&iacute;y heye u nakir&eacute; &eacute;sta bas&iacute; beshekan&iacute; d&iacute;key Kurdistan bikeyn. Deb&eacute; serinj&iacute; eweysh bideyn ke teqr&iacute;ben her hem&uacute; ew sharezayaney lebarey ziman&iacute; Kurd&iacute;yewe den&uacute;sin, nawnan&iacute; ew sh&eacute;wezimane be &#8221;soran&iacute;&#8221; be helle daden&eacute;n u lej&eacute;y&iacute; ewe naw&iacute;&zwnj; &#8221;Kurd&iacute;y nawend&iacute;\/nawerrast ya Kurd&iacute;y xwar&uacute;&#8221; be rast dezanin. &Eacute;sta &iacute;d&iacute; eweysh sharawe n&iacute;ye ke naw h&eacute;nan&iacute; ew zimane edeb&iacute;ye wek &#8221;soran&iacute;&#8221; mebest&eacute;k&iacute; nazanist&iacute; u tekt&iacute;k&iacute;y le pishteweye bo bic&uacute;k p&eacute;shandan u dashikandin&iacute; nirx&iacute; edeb&iacute; u ferhe&zwnj;ng&iacute;y zimane edeb&iacute;yeke.<\/p>\n<p>Kat&eacute; n&uacute;ser u r&uacute;nakb&iacute;r&iacute; Kurd ew sh&eacute;wezimane be bashtir&iacute;n u gunjawtir&iacute;n sh&eacute;we daden&eacute;n bo ewey bikir&eacute;te ziman&iacute; resm&iacute;y Kurdistan&zwnj;, d&iacute;yare komell&eacute; bellgey m&eacute;jh&uacute;y&iacute; u zanist&iacute; deh&eacute;ninewe bo pishtg&iacute;r&iacute;y helluw&eacute;stekeyan. &Eacute;me detwan&iacute;n ew bellganey lay zorbey n&uacute;seran d&uacute;bare debinewe bem jore kurt bikeynewe:<\/p>\n<p>1. Kurd&iacute;y xwar&uacute; dewillemendtir&iacute;n sh&eacute;we ziman&iacute; Kurd&iacute; ye, cunke hem le qonax&iacute; kilas&iacute;kda u he&zwnj;m&iacute;sh le qonax&iacute; tazeda edeb&iacute;yat&eacute;k&iacute; firawan u dewillemend&iacute; p&eacute; n&uacute;sirawe u komell&eacute;k le n&uacute;ser u sha&#8217;&iacute;re here gewrekan&iacute; Kurdistan bem sh&eacute;weye berhe&zwnj;mekan&iacute; xoyan n&uacute;s&iacute;win.<\/p>\n<p>2. Be &zwnj;p&eacute;cewaney d&iacute;yal&eacute;kitekan&iacute; d&iacute;key ziman&iacute; Kurd&iacute;yewe ke her yek&eacute;k&iacute;yan le serdem&eacute;kda ziman&eacute;k&iacute; edeb&iacute;y nawceyek&iacute; Kurdistan b&uacute;we u duwatir be hoy hellweshanewey ew destellate s&iacute;yas&iacute;yewe ke b&uacute;b&uacute;we pallpisht&iacute;, ewan&iacute;sh roll&iacute; xoyan le dest dawe, Kurd&iacute;y nawerrast her le seretay dameziran&iacute;yewe wek ziman&eacute;k&iacute; edeb&iacute; u ta emirroyshe, b&eacute; nawbirr, ew nexishey heb&uacute;we. Eme wa dekat ke bib&eacute;te take sh&eacute;weyek ke m&eacute;jh&uacute;yek&iacute; b&eacute; rawestan u b&eacute; nawbirr&iacute; le pishtewe ye.<\/p>\n<p>3. Kurd&iacute;y nawerrast ya xwar&uacute; le serdem&iacute; pashayet&iacute;y sh&eacute;x Mehm&uacute;d&iacute; Hef&iacute;d da ziman&iacute; resm&iacute;y huk&uacute;met&iacute; Kurdistan b&uacute;we, herwehaysh le serdem&iacute; komar&iacute; Kurdistan da be serkirdayet&iacute;y Qaz&iacute; Mihemed d&iacute;san ziman&iacute; resm&iacute;y komar&iacute; Kurdistan b&uacute;we. Le serdem&iacute; destellat&iacute; shorrsh&iacute; eyl&uacute;lda (1961-1975) be serkirdayet&iacute;y Mela Mistefay Barzan&iacute; u le serdem&iacute; shorrsh&iacute; tazeyshda d&iacute;san her Kurd&iacute;y xwar&uacute; ziman&iacute; resm&iacute;y destgakan&iacute; shorrish b&uacute;we le sertaser&iacute; Kurdistan&iacute; &#8216;&Iacute;raqda, ci ew kataney xebat&iacute; cekdarane kirawe u ci ew sallaneysh ke serkirdayet&iacute;y s&iacute;yas&iacute;y biz&uacute;tineweke destellat&iacute; s&iacute;yas&iacute; u karg&eacute;rr&iacute;y be dest b&uacute;we. &eacute;staysh le sall&iacute; 1992 ewe ke her&eacute;m&iacute; Kurdistan &#8216;&Iacute;raq be sh&eacute;weyek&iacute; resm&iacute; huk&uacute;met&iacute; f&eacute;deral&iacute; ye, d&iacute;san her ew sh&eacute;we zimane &zwnj;ziman&iacute; resm&iacute;y huk&uacute;met u s&iacute;yasetimedar u serkirdekan&iacute; Kurdistan e, her bew hoyeyshewe le buwar&iacute; s&iacute;stem&iacute; karg&eacute;rr&iacute; u rojhnameger&iacute; u d&iacute;plomas&iacute; u s&iacute;yas&iacute;da&zwnj; be sh&eacute;weyek&iacute; firawan geshey kird&uacute;we u le r&uacute;y zarawesaz&iacute;yewe dewillemendtir b&uacute;we.<\/p>\n<p>4. Kurd&iacute;y xwar&uacute; le mawey 90 sall&iacute; raburd&uacute;da ziman&iacute; resm&iacute;y xuw&eacute;ndin u perwerde b&uacute;we le xuw&eacute;ndingekan&iacute; Kurdistan&iacute; &#8216;&Iacute;raqda, le pile j&iacute;yawazekan&iacute; xuw&eacute;ndinda, le seretay&iacute;yewe tadegate zanistge, sa &iacute;tir ew s&iacute;stem&iacute; perwerdeye le nawceyek&iacute; sn&uacute;rdarda b&uacute;b&eacute;t ya sertaser&iacute; Kurdistan&iacute; &#8216;&iacute;raq&iacute; daposh&iacute;b&eacute;t. &Eacute;staysh s&iacute;stem&iacute; xuw&eacute;ndin u perwerde niz&iacute;key&zwnj; sertaser&iacute; Kurdistan&iacute; girt&uacute;wetewe u he&zwnj;r bew sh&eacute;we zimaneysh darr&eacute;jhirawe.<\/p>\n<p>5. Le buwar&iacute; rojhnameger&iacute; u kit&eacute;b u werg&eacute;rranda, Kurd&iacute;y xwar&uacute; ta radeyek&iacute; yek jar zor p&eacute;sh kewt&uacute;we u shakar&iacute; zor gewre u giring&iacute; p&eacute; n&uacute;sirawe u zor le shakare edeb&iacute; u zanist&iacute;yekan&iacute;sh terjemey em sh&eacute;we zimane kirawe.<\/p>\n<p>Egerc&iacute; Kurd&iacute;y xwar&uacute; &eacute;staysh nexish&iacute; ziman&eacute;k&iacute; resm&iacute; u standard deb&iacute;n&eacute;t, bellam dekir&eacute; bewe dewillemendtir bikr&eacute;t ke wushe u zarawe u derbirr&iacute;n le d&iacute;yal&eacute;kitekan&iacute; d&iacute;key ziman&iacute; Kurd&iacute;yewe werbigr&eacute;t, betaybet&iacute; ewaneyan ke pashxan&eacute;k&iacute; edeb&iacute; u ferhe&zwnj;ng&iacute;yan heye, wek Kurd&iacute; (kirmanj&iacute;)&iacute; ser&uacute; u He&zwnj;wram&iacute;.<br \/>\n&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ferhad Shakel&iacute;, Hewl&eacute;r post (01\/12\/2008) Le mawey d&uacute; s&eacute; sall&iacute; raburd&uacute;da sedan witar u l&eacute;koll&iacute;newe u d&iacute;dar&iacute; rojhnamewan&iacute; le destgakan&iacute; rageyandin&iacute; Kurdistan u mallperrekan&iacute; &iacute;nterin&eacute;tda leser<span class=\"excerpt-hellip\"> [\u2026]<\/span><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":469,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"categories":[],"tags":[],"class_list":["post-567","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/567","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=567"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/567\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=567"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=567"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=567"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}