{"id":518,"date":"2008-10-04T13:39:26","date_gmt":"2008-10-04T13:39:26","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost\/wp\/wordpress\/zimanan-con-demirin\/"},"modified":"2008-10-04T13:39:26","modified_gmt":"2008-10-04T13:39:26","slug":"zimanan-con-demirin","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/kurdishacademy.org\/?page_id=518","title":{"rendered":"Zimanan Con Demirin?"},"content":{"rendered":"<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\" alignright size-full wp-image-517\" hspace=\"5\" height=\"116\" border=\"1\" align=\"right\" width=\"92\" vspace=\"5\" src=\"http:\/\/localhost\/wp\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2008\/10\/david_crystal.jpg\" alt=\"Prof. David Crystal\" title=\"Prof. D. Crystal\" class=\"caption\" \/>N&uacute;s&iacute;n&iacute;: Proffesor David Crystal <br \/>&zwnj;&zwnj;&zwnj;&zwnj;&zwnj;&zwnj;Werg&eacute;rran le Ingl&iacute;s&iacute;yewe: <a href=\"\/?q=node\/195\">Hesen&eacute; Qaz&iacute; <\/a><br \/>&nbsp;<br \/>Ziman&eacute;k ten&eacute; kat&eacute;k demr&eacute; &zwnj;duway&iacute;n kes&iacute; &zwnj; qisey p&eacute;deka bimr&eacute;.<span id=\"1223127490335E\" style=\"display: none;\">&nbsp;<\/span>Yan renge kat&eacute;k bimr&eacute; &zwnj;d&uacute;yem kes&iacute; ke qisey p&eacute;deka bimr&eacute;, cunk&uacute; ew dem&iacute; &iacute;tir kes n&iacute;ye qisey p&eacute;bika.<br \/>\n<!--more--><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\" alignright size-full wp-image-517\" hspace=\"5\" height=\"116\" border=\"1\" align=\"right\" width=\"92\" vspace=\"5\" src=\"http:\/\/localhost\/wp\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2008\/10\/david_crystal.jpg\" alt=\"Prof. David Crystal\" title=\"Prof. D. Crystal\" class=\"caption\" \/>N&uacute;s&iacute;n&iacute;: Proffesor David Crystal <br \/>&zwnj;&zwnj;&zwnj;&zwnj;&zwnj;&zwnj;Werg&eacute;rran le Ingl&iacute;s&iacute;yewe: <a href=\"\/?q=node\/195\">Hesen&eacute; Qaz&iacute; <\/a><br \/>&nbsp;<br \/>Ziman&eacute;k ten&eacute; kat&eacute;k demr&eacute; &zwnj;duway&iacute;n kes&iacute; &zwnj; qisey p&eacute;deka bimr&eacute;.<span id=\"1223127490335E\" style=\"display: none;\">&nbsp;<\/span>Yan renge kat&eacute;k bimr&eacute; &zwnj;d&uacute;yem kes&iacute; ke qisey p&eacute;deka bimr&eacute;, cunk&uacute; ew dem&iacute; &iacute;tir kes n&iacute;ye qisey p&eacute;bika. <\/p>\n<p>Mirdin&iacute; ziman&eacute;k&iacute; taqane shit&eacute;k&iacute; naasay&iacute; n&iacute;ye.  Be dir&eacute;jhay&iacute; m&eacute;jh&uacute; zor komellge heb&uacute;n u le n&eacute;wc&uacute;n, u be nemanyan zimanekeshyan nemawe.  Bo w&eacute;ne Hittite, ew dem&iacute; kip b&uacute; ke sharistan&iacute;yetekey le serubend&iacute; Inj&iacute;l&iacute; kon da tuwawe u bizir b&uacute;.  Bellam ewey lem rojhgare da deqewm&eacute;, be berawird legell rabird&uacute; shit&eacute;k&iacute; ewperr&iacute; asay&iacute;ye.  &Eacute;sta zimanan be radeyek&iacute; berbillaw kip debin u nam&eacute;nin.  Le 6000 u ewende zimaney ke emrro le j&iacute;handa hen niz&iacute;key n&iacute;weyan lem sedeyey &eacute;sta t&eacute;yda dejh&iacute;n nam&eacute;nin: Ewe dekate 3000 ziman , le 1200 manganda.  Wate, &zwnj; be sh&eacute;weyek&iacute; mamnawinj&iacute; her d&uacute; hewt&uacute;yey jar&eacute;k ziman&eacute;k le j&iacute;han da demr&eacute; u nam&eacute;n&eacute;. <\/p>\n<p>&eacute;me ewe con dezan&iacute;n? le mawey b&iacute;st s&iacute; sall&iacute; rabird&uacute; da , zimannasan le sertaser&iacute; j&iacute;han be kokirdinewey zanyar&iacute; u berawird kirdinyanewe xer&iacute;k b&uacute;n.  Eger ewan ziman&eacute;k bib&iacute;nnewe ke ten&eacute; cend ax&eacute;wer&eacute;k&iacute; mawetewe, u kes gw&eacute; nadate ew&zwnj;ey&zwnj; zimaneke rabigw&eacute;z&eacute; bo mindallan, ashkiraye degene ew bawerrey ke &zwnj; zimaneke berew ewe dec&eacute; &zwnj; be z&uacute;y&iacute; bimr&eacute;.  Eger ziman&eacute;k kemtir le 100 ax&eacute;wer&iacute; heb&eacute; , caren&uacute;s&eacute;k&iacute; xirap cawerr&eacute;y deka u w&eacute; nac&eacute; bituwan&eacute; bo maweyek&iacute; dir&eacute;jh bim&eacute;n&eacute;tewe u bijh&iacute;.  L&eacute;koll&iacute;neweyek ke le sall&iacute; 1999 da kirawe n&iacute;shan deda &zwnj; %96 zimanekan&iacute; j&iacute;han ten&eacute; %4 xellik qiseyan p&eacute;deken.  N&iacute;geran&iacute; u pesh&eacute;w&iacute;yek&iacute; ewto nab&iacute;ndir&eacute; lewey ke ew hem&uacute; zimane de metirs&iacute; dan.  <br \/>&nbsp;<br \/>Ew zanyar&iacute;yaney ke le sall&iacute; 1999 le layen En&iacute;st&iacute;t&uacute;y Zimannas&iacute; Summerwe &zwnj;ko kirawnetewe b&uacute;n&iacute; 6784 zimanyan sax kird&uacute;wetewe, ke sebaret be 6060 lew zimanane zanyar&iacute; be desteweye. <\/p>\n<p>Le n&eacute;w ew zimanane da 51 ziman&iacute; ewto heb&uacute;n ke ten&eacute; yek ax&eacute;weryan mawetewe &#8211; 28 lew zimanane her le Austeralia b&ugrave;n.  Her be p&eacute;yew zanyar&iacute;ye niz&iacute;key 500 ziman le dinyada hen ke kemtir le 500 kes qiseyan p&eacute;deken; 1500 ziman ke kemtir le 1000 kes; u 5000 ziman ke be sh&eacute;weyek&iacute; sers&uacute;rrh&eacute;ner &zwnj; kemtir le 100000 kes p&eacute;yan deduw&eacute;n.  <br \/>&nbsp;<br \/><strong>Boc&iacute; Ewende Zor? <\/strong><br \/>&nbsp;<br \/>Boc&iacute; ew he&zwnj;m&uacute; zimane zore demrin? hokar&iacute; j&iacute;yawaz le karesat&iacute; xorrisk&iacute;yewe bigre, ta degate sh&eacute;wey jorbejor&iacute; tuwandnewey kult&uacute;r&iacute;, u j&eacute;nosayd debne hoy neman&iacute; ziman.  <\/p>\n<p>Komellgey pic&uacute;k le shuw&eacute;n&iacute; takkewt&uacute; u kelela be hasan&iacute; dekr&eacute; len&eacute;w bicin yan b&uacute;lerze, tofan, lafaw, u bellay d&iacute;ke le ser r&uacute;y zew&iacute; pakyan katewe. Shuw&eacute;n&eacute;k&iacute; jh&iacute;yan le wane ye le ber keshuheway nabedill nekr&eacute; bim&eacute;n&eacute;tewe yan le ber barudox&iacute; ab&uacute;r&iacute;- wek&uacute; qatuqirr&iacute; u be taybet&iacute; w&iacute;shikesall&iacute; nem&eacute;n&eacute;.  Komellgeyan dekr&eacute; be r&eacute;gey ew nexosh&iacute;yaney d&eacute;ne n&eacute;wyan bimirn &#8211; le xurw&eacute;kewe bigre ta degate sermab&uacute;n&iacute; asay&iacute;, u be taybet&iacute; lem rojhgare da , le ber Aids.  Tenanet tuwandnewey kult&uacute;r&iacute; herresheyek&iacute; gewretire.  Zorbey qeyranekan&iacute; hen&uacute;key&iacute; le j&uacute;llanekan&iacute; berbillaw&iacute; kult&uacute;r&iacute;yewe sercawe degirn ke 500 sall lemewber dest&iacute;p&eacute;kird, ew katey ke kolonyal&iacute;zim jhimareyek&iacute; kem le zimane zallekan&iacute; , wek&uacute; Ingl&iacute;s&iacute;, &eacute;span&iacute;yay&iacute;, Purtuxall&iacute; u Ferransey&iacute; be dinya da billaw kirdewe.  <\/p>\n<p>Kat&eacute;k kult&uacute;r&eacute;k le kult&uacute;r&eacute;k&iacute; d&iacute;ke da detuw&eacute;tewe, akam&iacute; ew rr&uacute;dawaney wa karl&eacute;ker&iacute;yan le ser ziman&iacute; jh&eacute;r metirs&iacute; da deb&eacute; w&eacute; dec&eacute; le hem&uacute; shuw&eacute;n&eacute;k wek yek bin.  Ewe be s&eacute; qonax&iacute; berbillaw da t&eacute;deperr&eacute;.  Yekemyan gushar&eacute;k&iacute; zore le ser xellik bo ewey be ziman&iacute; zall qise biken &#8211; wate ew gusharey &zwnj;le sercawe s&iacute;yas&iacute;, komellayet&iacute;, yan ab&uacute;r&iacute;yekanewe d&eacute;. &zwnj; Ew gushare dekr&eacute; &#8216; le serewe ra bo xwarewe&#8217; b&eacute;, be r&eacute;gey handan, amojhgar&iacute; , yan ew qan&uacute;naney le layen huk&uacute;met yan dezgayek&iacute; netewey&iacute;yewe derdekr&eacute;n\u061b yan dekr&eacute; le &#8216; xuwarewe ra bo serewe &#8216; b&eacute;, be r&eacute;gey rewt&iacute; baw yan gusharekan&iacute; caw be serewe b&uacute;n&iacute; gir&uacute;p&iacute; de cuwarc&eacute;wey komellgeyek da ke ax&eacute;weran&iacute; zimaneke besh&eacute;k&iacute; l&eacute; p&eacute;k deh&eacute;nin\u061b yan d&iacute;san, dekr&eacute; ci arasteyek&iacute; r&uacute;n&iacute;sh&iacute; neb&eacute;, u le akam&iacute; kirdewey d&uacute;layeney n&eacute;wan hokar&iacute; komellayet&iacute; s&iacute;yas&iacute; u komellayet&iacute; ab&uacute;r&iacute;da serhe&zwnj;ll&eacute;n&eacute; ke ten&eacute; ta rradeyek nasrawin u p&eacute;yan zandirawe.  &#8216; Be dest h&eacute;nan&iacute; cilonayet&iacute;yek&iacute; bashtir le jh&iacute;yanda &#8216; be hoyek&iacute; gisht&iacute; dandirawe bo ewey kes&eacute;k birryar bida ziman&iacute; zall f&eacute;r b&eacute;.  <\/p>\n<p>Bellam gushar u pallepestoke le her kw&eacute;we hatib&eacute;, akamekey &#8211; qonax&iacute; d&uacute;wem &ndash; bir&iacute;t&iacute; ye le dewreyek&iacute; peydab&uacute;n&iacute; d&uacute;ziman&eacute;t&iacute; , ke xellik be sh&eacute;weyek&iacute; le z&eacute;de le zimane nw&eacute;yekeyan rad&eacute;n le kat&eacute;kda h&eacute;shta zan&iacute;n u t&eacute;gey&iacute;shtin&iacute; ziman&iacute; kon&iacute; xoyan parast&uacute;we.  Duwaye, zor jar be x&eacute;ray&iacute;, ew d&uacute;ziman&eacute;t&iacute; b&uacute;ne destdeka be le kurt&iacute; dan.  U ziman&iacute; kon j&eacute;ge bo ziman&iacute; nw&eacute; col deka.  Ewe degate qonax&iacute; s&eacute;yem, ke lew qonaxe da berey lawtir be awayek&iacute; lez&eacute;de le ziman&iacute; nw&eacute; rad&eacute;n u f&eacute;r&iacute; debin, u z&iacute;yatir xoy p&eacute; denasnewe, u zimane yekemekey xoyan kemtir be lebar dezanin bo p&eacute;daw&iacute;st&iacute;yekan&iacute; xoyan.  Ewe zor jar hawkate le gell hest be sherim kirdin bo bekarh&eacute;nan&iacute; ziman&iacute; kon , hem le layen dayk&uacute;bawkanewe u he&zwnj;m le layen mindallekan&iacute;yanewe.  <\/p>\n<p>Dayk&uacute;bawkan heta&zwnj; d&eacute; kemtir u kemtir zimane koneke legell mindallekanyan , yan le kat&iacute; amade b&uacute;n&iacute; ewan da be kar deh&eacute;nin\u061b u kat&eacute;k mindall&iacute; z&iacute;yatir le cuwarc&eacute;wey komellgey nw&eacute; da caw&iacute;yan be dinya depishkw&eacute; u le dayik debin, gewresallan deretan&iacute; kemtir peyda deken bo ewey bew zimane wate zimane konekeyan legellyan biduw&eacute;n.  Ew binemallaney ke berdewam debin le ser bekarh&eacute;nan&iacute; zimane koneke hest deken binemalley zor kem hen bew zimane qiseyan legell biken, u be karh&eacute;nan&iacute; zimaneke le layen xoyanewe r&uacute;kird&eacute;k&iacute; n&eacute;wxoy&iacute; peyda deka u deb&eacute;te shit&eacute;k&iacute; naasay&iacute; u akamekey degate peyda b&uacute;n&iacute; lehjey binemalley&iacute;.  Le derewey mall&eacute; , mindallan &iacute;d&iacute; bew zimane legell yektir&iacute; qise naken, u le mawey jh&iacute;yan&iacute; wej&eacute;k da- jar jar tenanet le mawey desallanda &ndash; d&uacute;ziman&eacute;t&iacute;yek&iacute; saxlem le cuwarc&eacute;wey binemalle da detuwan&eacute; bib&eacute; be n&iacute;we ziman&eacute;t&iacute;yek&iacute;y wushyarane, u ewesh bib&eacute; be tak ziman&iacute; ke ewesh zimane koneke he&zwnj;ngaw&eacute;k le xamosh b&uacute;n u neman niz&iacute;kitr dekatewe <br \/>&nbsp;<br \/><strong>P&eacute;daw&iacute;st&iacute;y Be B&uacute;jhandinewe <\/strong><br \/>&nbsp;<br \/>Gelo dekir&eacute; h&iacute;c shit&eacute;k bikr&eacute;? be rashikaw&iacute; &iacute;d&iacute; zor direnge bo ewey shit&eacute;k bikr&eacute; bo yarmet&iacute; zor&eacute;k le zimanan, kat&eacute;k ke ax&eacute;weran zor kem yan zor p&iacute;rbin, u kat&eacute;k ke komellge serqall&iacute; parastin u manewey xoyet&iacute; u ci derfet&iacute; b&iacute;rkirdnewey&zwnj; le ziman n&iacute;ye.<\/p>\n<p>Bellam zor le zimanan le wez&#8217;&eacute;k&iacute; awa j&iacute;d&iacute; u be metirs&iacute;da n&iacute;n .  Zor jar, kat&eacute;k ziman be j&iacute;d&iacute; herreshey nemanyan l&eacute; dekr&eacute; u le jh&eacute;r metirs&iacute; dan, dekr&eacute; kar&iacute; ewto bikr&eacute;n bo ewey g&iacute;yan&eacute;k&iacute; tazeyan be berda bikr&eacute;tewe, ewesh wegerr xistin&iacute; p&eacute;vajhoy b&uacute;jhandineweye.  <\/p>\n<p>Kat&eacute;k komellgeyek p&eacute; dezan&eacute; &zwnj; zimanekey&zwnj; de metirs&iacute;da ye, detuwan&eacute; t&eacute;koshanekan&iacute; bikate yek, u he&zwnj;ngaw&iacute; ewto hellbh&eacute;n&eacute;tewe ke be rrast&iacute; bikr&eacute; zimaneke bib&uacute;jh&eacute;n&eacute;tewe.  Bo serkewtin lew kare da, hellbet hem&uacute; hewll&eacute;k deb&eacute; be awayek&iacute; dirust bikr&eacute;.  Komellgeke xoy deb&eacute; w&iacute;st&iacute; rizigarkirdin&iacute; zimanekey heb&eacute;.  U ew kult&uacute;rey ke parceyek le w&iacute;ye p&eacute;w&iacute;st&iacute; bewe heye ke r&eacute;z&iacute; zimane kemayet&iacute;yekan&iacute; bigr&eacute;.  Ew kare derfet u deretan&iacute; mad&iacute; p&eacute;w&iacute;ste, bo ewey bikr&eacute; dewrey p&eacute; r&eacute;k bixr&eacute;, kerestey xw&eacute;ndin u mamostay bo dab&iacute;n bikr&eacute;.  D&iacute;yare p&eacute;w&iacute;st&iacute; be heb&uacute;n&iacute; zimannasan&iacute;sh heye, ke be erk&iacute; seretay&iacute; girdewekoy&iacute; u be bellgey&iacute; kirdin&iacute; zimananewe xer&iacute;k bin.  <\/p>\n<p>Be bellgey&iacute; kirdin&iacute; ziman &#8211; aste kirdin&iacute; ( be bekarh&eacute;nan&iacute; hem deng u he&zwnj;m f&iacute;lm ), sh&iacute;tell kirdin u l&eacute;kdanewey, n&uacute;s&iacute;newey, d&iacute;yare ewane &zwnj; kar&iacute; serek&iacute;ne ke deb&eacute; bikr&eacute;n &zwnj;.  Heb&uacute;n&iacute; deretan&iacute; perwerde u p&eacute;w&iacute;st&iacute;y xw&eacute;ndewar&iacute;sh gir&iacute;nge .  Xellik deb&eacute; bituwanin bixw&eacute;nnewe u bin&uacute;sn , bo ewey boxoyan yan zimanekeyan bituwan&eacute; dahat&uacute;yek&iacute; heb&eacute; le sharistan&iacute;yet&eacute;k da ke heta d&eacute; z&iacute;yatir xw&eacute;ndewar&iacute;y- kamp&iacute;yut&eacute;r perey t&eacute;da dest&eacute;n&eacute;.  <\/p>\n<p>Bellam hoyek&iacute; d&uacute;wem&iacute;sh heye, u ew&iacute;sh gisht&iacute; be ewe bestirawetewe &zwnj; le j&eacute;da &eacute;me boc&iacute; deb&eacute; le xem&iacute; zimanan&iacute; seremerg dab&iacute;n.  Ew serinjdan u le xem da b&uacute;ney &eacute;me her deb&eacute; le ber ew hoye b&eacute; ke &eacute;me le xem&iacute; neman&iacute; regez&eacute;k&iacute; ajhell yan r&uacute;wek&eacute;k dayn.  Cunke ewe ceshnawceshn&iacute; lem hesareyey &eacute;me t&eacute;y&iacute;da dejh&iacute;n kemtir dekatewe.  Hellbet l&eacute;re da mebestiman le ceshnawceshin&iacute; u jorawjor&iacute; r&uacute;nakb&iacute;r&iacute; u kult&uacute;r&iacute; lew he&zwnj;sareye daye, nek jorawjorb&uacute;ne b&iacute;yolojh&iacute;kekey.  Bellam ew babetane her yekin. Le ziman&eacute;k da gisht m&eacute;jh&uacute;y komellgeyek u besh&eacute;k&iacute; gewre le nas&eacute;ney kult&uacute;r&iacute; ew gunj&eacute;ndirawe.  J&iacute;han cil p&iacute;ne u muzay&iacute;k&iacute; xeyall u awatane. Tenanet le k&iacute;sdan&iacute; kut&eacute;k lew muzay&iacute;ke zerer u le destc&uacute;n&eacute;ke bo hemwan.  <\/p>\n<p>&eacute;me dekir&eacute; zor shit le xeyall u awat&iacute; xellk&iacute; d&iacute;ke f&eacute;r b&iacute;n.  Jar jar ew f&eacute;rb&uacute;ne be tewaw&iacute; layen&iacute; kirdewey&iacute; heye.  Bo w&eacute;ne kat&eacute;k dezan&iacute;n pjh&iacute;shk&iacute; gel&iacute;y le naw gel&eacute;k&iacute; xoj&eacute;y&iacute; da con nexosh&iacute;yek derman deka u l&eacute;y&iacute; f&eacute;r deb&iacute;n &#8211; ew f&eacute;rb&uacute;ne le xellk&iacute; d&iacute; jarjar layen&iacute; r&uacute;nakb&iacute;r&iacute; heye \u0640 bo w&eacute;n\u06d5 z&eacute;de b&uacute;n&iacute; wushyar&iacute; u l&eacute;zan&iacute;n&iacute; &eacute;me sebaret bew dinyayey t&eacute;yda dejh&iacute;n.  Wek ewey ke p&eacute;wend&iacute;y n&eacute;wan zimanan h&eacute;nd&eacute;k shitman sebaret be j&uacute;llanekan&iacute; beray&iacute; sharistan&iacute;yetekan bo deg&eacute;rr&eacute;tewe.  U hellbet zor jar shit&iacute; nw&eacute; sebaret be ziman xoy f&eacute;r deb&iacute;n \u0640 akar&eacute;k ke be rast&iacute; &eacute;me deka be miro.  Ja boye zorgir&iacute;ng e ew zimanane herc&iacute; z&uacute;tir aste bikr&eacute;n u bellgeyan le ser ko bikr&eacute;tewe.  Be her ziman&eacute;k&iacute; ke kip deb&eacute; u nam&eacute;n&eacute;, sercaweyek&iacute; d&iacute;key be p&eacute;z sebaret be teb&iacute;&#8217;et&iacute; tuwanay&iacute; ziman&iacute; miroy&iacute; le dest dec&eacute; \u0640 ke &eacute;sta &iacute;d&iacute; be gisht&iacute; her 6000 sercawey ewto hen.  <br \/>&nbsp;<br \/><strong>Ziman&eacute;k Be Ci Sh&eacute;weyek Depar&eacute;zdir&eacute; <\/strong><br \/>&nbsp;<br \/>gelo &eacute;me detuwan&iacute;n her wa be hasan&iacute; cend&iacute;n hezar zimanan bipar&eacute;z&iacute;n? hellbet, eger w&iacute;st u &iacute;rade u deretan&iacute; ab&uacute;r&iacute; heb&eacute; ewe dest deda.  Bash\u06d5 bill&eacute;y&iacute; \u06d5u\u06d5 c\u06d5nd&iacute; t&eacute; bic&eacute;? <\/p>\n<p>D&iacute;yare kat&eacute;k &eacute;me b&iacute;r lew hengawaney dekeynewe ke deb&eacute; lew r&eacute;baze da hellbig&iacute;r&eacute;n, kareke be herzan tewaw nab&eacute; \u0640 nardin&iacute; zimannasan bo meydan&iacute; l&eacute;koll&iacute;newe, perwerde kirdin&iacute; sh&iacute;kar u l&eacute;kolerewey xoj&eacute;y&iacute;, pisht&iacute;wan&iacute;kirdin u yarmet&iacute;dan&iacute; komellgeke be sercawey ziman&iacute; u dab&iacute;n kirdin&iacute; mamosta, amade kirdin&iacute; r&eacute;ziman u qam&uacute;s, n&uacute;s&iacute;n&iacute; made u kereste bo dekar kirdin le f&eacute;rgekanda \u0640 u bo mawey cend&iacute;n sallan, cunk&uacute; maweyek&iacute; zor dexay&eacute;n&eacute; heta ziman&eacute;k&iacute; jh&eacute;r metirs&iacute; bib&uacute;jh&eacute;ndir&eacute;tewe.  D&iacute;yare helumerj le shuw&eacute;n&eacute;kewe ta shuw&eacute;n&eacute;k&iacute; d&iacute; zor j&iacute;yawaze boye asteme be gisht&iacute; bas&iacute; l&eacute;we bikr&eacute;.  Bellam eger her salley birr&iacute; 100,000 dollar bo her ziman&eacute;k terxan bikr&eacute; ewe le rast&iacute;yewe d&uacute;r n&iacute;ye.  Eger &eacute;me ew birre dirawe le mawey s&eacute; sallanda bo her kam lew 3000 zimanane terxan bikeyn; ewe deka\u06d5e 900 m&iacute;lyon dollar.  <\/p>\n<p>Ba ser rast&iacute; keynewe u bill&eacute;yn m&iacute;lyard&eacute;k dollar, gelo ewe diraw&eacute;k&iacute; zor n&iacute;ye? renge zor b&eacute; bellam deb&eacute; ew birre zore le p&eacute;wend&iacute;yek&iacute; r&uacute;n u ashkira da bib&iacute;n&iacute;n.  Ew birre pareye dekate h&eacute;nd&eacute;k z&iacute;yatir le dahat&iacute; rojh&eacute;k&iacute; OPEC le newit, be sh&eacute;wey mamnawinj&iacute; le sall&eacute;kda.  Yan birr&eacute;k&iacute; kem le s&uacute;d u qazanjekan&iacute; r&eacute;kxirawe serek&iacute;yekan&iacute; kamp&iacute;yutir.  Ewe kar&eacute;k&iacute; bash deb&eacute; eger eu kompan&iacute;yaney ke le akam&iacute; bej&iacute;han&iacute;b&uacute;nda zem&iacute;ney j&eacute;nosayd&iacute; ziman&iacute;yan le sedey&iacute; rabird&uacute; da p&eacute;k h&eacute;na, her ew dezgayane bin ke zimanekan u kult&uacute;rekan&iacute; dinya le kip b&uacute;n u k&uacute;jhanewe rizgar ken u b&iacute;yanpar&eacute;zin.  U ewe kar&eacute;k&iacute; sh&iacute;yaw&iacute; kirdine.<\/p>\n<p>H&eacute;shta lew biware da serkewtin&eacute;k&iacute; berbecaw nekrawe, cunk&uacute; ne pare le ber dest da b&uacute;we u ne w&iacute;st u &iacute;radey s&iacute;yas&iacute; heb&uacute;we,u se&zwnj;&zwnj;bare&zwnj;t be zor nim&uacute;nan jar&eacute; zor z&uacute;ye bigutr&eacute; gelo manewey dir&eacute;jhxayenyan desteber dekir&eacute; yan na.  Bellam h&eacute;nd&eacute;k nim&uacute;ney serkewt&uacute;y ben&eacute;wbang&iacute;sh hene ke deyselm&eacute;nin eger &iacute;rade u amraz&iacute; p&eacute;w&iacute;st heb&eacute; zor kar dekr&eacute;.  Renge nim&uacute;ney here ben&eacute;wbang u p&eacute;zandiraw cilonayet&iacute; ziman&iacute; &#8216;Ibr&iacute; mod&eacute;rrn b&eacute;, ke wek&uacute; ziman&iacute; resm&iacute; Isray&iacute;l&iacute; mod&eacute;rrn z&iacute;nd&uacute; kirayewe.  Duwaye nim&uacute;ney ziman&iacute; W&eacute;llz&iacute; be desteweye,tenya ziman&eacute;k de n&eacute;w zimane S&eacute;lt&iacute;kekanda ke nek her le kip b&uacute;n u neman rizigar&iacute; b&uacute;we,bellk&uacute; n&iacute;shaney p&eacute;shkewtin u bexoda hatin&iacute;sh&iacute; p&eacute;we d&iacute;yare.  Hellkewt&iacute; ziman&iacute; W&eacute;llz&iacute; &eacute;sta be p&eacute;y d&uacute; maddey qan&uacute;n&iacute; sebart be ziman depar&eacute;zdir&eacute;, b&eacute;t&uacute; sefer&iacute; W&eacute;llz biken amade b&uacute;n u dekarkirdin&iacute; le z&eacute;dey le hem&uacute; kw&eacute;yek deb&iacute;nin u bedereweye.  <\/p>\n<p>Lew ser&iacute; d&iacute;key dinya, ziman&iacute; Maor&iacute; le New Zealand be r&eacute;gay s&iacute;stim&eacute;kewe ke p&eacute;y dell&eacute;n h&eacute;laney ziman,u yekemjar le sall&iacute; 1982 da wegerr kewit par&eacute;zrawe.  ew h&eacute;lananey ziman r&eacute;kxiraw&iacute; ewton ke mindallan&iacute; xuwar temen&iacute; p&eacute;nj sallanyan le kesh u hewway mall&eacute; da t&eacute;da dehaw&eacute;ndir&eacute;newe u be berdewam&iacute; le jh&eacute;r kart&eacute;ker&iacute; zimaneke dan.  Ew kesaney lew&eacute; kar deken hem&uacute; ax&eacute;wer&iacute; ziman&iacute; Maor&iacute; u ser be komellgey xoj&eacute;y&iacute;n.  Amanj lew pirrojhe ye eweye kat&eacute;k mindallan ew h&eacute;lanane bej&eacute; deh&eacute;llin tewaw le zimaneke rahatibin, u kat&eacute;k gewre debin xoyan bibin be nim&uacute;ne u sermeshiq bo wej&iacute; nw&eacute;y mindallan&iacute; pickolle.  <\/p>\n<p>Le sertaser&iacute; j&iacute;handa nim&uacute;ney ewto hen.  Bernameyek&iacute; ziman&iacute; d&iacute;key ewto le Hawaii berr&eacute;we c&uacute; u akam&iacute; zor dillxoshker&iacute; bo ziman&iacute; Hawaii l&eacute; kewtewe.  Heman shit bo ziman&iacute; Tahiti(le Tahiti) u ziman&iacute; Yukagir( l\u06d5 Siberia) kirawe.  Le Emr&iacute;kay Bak&uacute;r&iacute;, Navajo, Seneca w Mohawk lew cend&iacute;n zimane xoj&eacute;y&iacute;yanen ke le wur&uacute;jhan&iacute; meyl u wush&iacute;yar&iacute; komellge xoj&eacute;yekan le xuwarewe kelkyan wergirt&uacute;we u ewesh hawkat b&uacute;we legell pisht&iacute;wan&iacute; s&iacute;yas&iacute; le&quot; serewe ra&quot;, le shikll&iacute; hengawnanewe bo desteber kirdin&iacute; maf&iacute; ziman&iacute;.  U kat&eacute;k ew&zwnj; zimaney xer&iacute;k&iacute; b&uacute;jhanewe u z&iacute;nd&uacute; b&uacute;neweye derejeyek le otonom&iacute; s&iacute;yas&iacute;sh&iacute; le pisht b&eacute;, ew dem&iacute; bexoda hatin u p&eacute;shikewtin&iacute; ewendey d&iacute;kesh cawrrak&eacute;sh e, her wek le nim&uacute;ney ziman&iacute; Fayroy&iacute; (Faeroese) da deb&iacute;n&iacute;n, ke le durrgekan&iacute; fayrw&eacute; (Faeroe) qisey p&eacute;dekr&eacute;, duway ewey dewllet&iacute; Danmark joreyek l\u06d5 otonom&iacute; bo ew durrgenish&iacute;nane selmand.  <\/p>\n<p>ziman&eacute;k dekr&eacute; le l&iacute;ngefirtey seremerg&iacute;shda rizigar bikr&eacute;.  Nim&uacute;ney ewesh cilonayet&iacute; ziman&iacute; Ainu ye le jhapon, ke duway sallan&iacute; dir&eacute;jh le kemterxem&iacute; legell kirdin u serkutkiran&iacute; gey&iacute;shtib&uacute;we hall&eacute;k&iacute; ewto ten&eacute; hesht kes ma b&uacute;n qiseyan p&eacute;dekird u hem&uacute;shyan be salldac&uacute; b&uacute;n.  Legell eweshda, s&iacute;yasetekan&iacute; nw&eacute;y huk&uacute;met , boc&uacute;n&iacute; taze u meyl&eacute;k&iacute; er&eacute;y&iacute; l&eacute; lewtewe bo parastin u h&eacute;shtinewey ew zimane.  Cend&iacute;n kes&iacute; &ldquo; n&iacute;we- ax&eacute;wer &ldquo; bew zimane &ndash; xellk&iacute; ewtoy ke p&eacute;yan xosh neb&uacute; bew zimane qise biken le ber boc&uacute;n&iacute; ner&eacute;y&iacute; Jhapon&iacute; ax&eacute;weran \u0640 han diran bo ewey ke d&iacute;san bibnewe be ax&eacute;weran&iacute; calak&iacute; zimaneke.  Ew meyle b&uacute;jhayewe u &eacute;sta le n&eacute;w mindallan&iacute;sh da perey p&eacute;dedr&eacute;, u zimaneke ah&eacute;k&iacute; weber hat&uacute;wetewe u le p&eacute;wend&iacute; gisht&iacute;da zor z&iacute;yatir dekar dekirdir&eacute; u tolley sallan&iacute; d&uacute;r u dir&eacute;jh&iacute; kemterxem&iacute; legell kiran&iacute; dekatewe.  <\/p>\n<p>Cend&iacute;n le zimanan&iacute; rresen&iacute; Australiay&iacute; ke be sh&eacute;weyek&iacute; j&iacute;d&iacute; le jh&eacute;r metirs&iacute; dab&uacute;n, le sayey hewll u t&eacute;koshan&iacute; komellgekan, xebat&iacute; zimannasan&iacute; Australiay&iacute; , u yarmet&iacute; r&eacute;kxirawe ziman&iacute; u kult&uacute;r&iacute;ye xoj&eacute;y&iacute;yekan da &eacute;sta par&eacute;zrawin u b&uacute;jh&eacute;ndirawinetewe. U eger made u kerestey bash le ber dest dab&eacute;, tenanet zimanan&iacute; k&uacute;jhawe u mird&uacute;sh dekr&eacute; z&iacute;nd&uacute; bikr&eacute;newe u g&iacute;yanyan be berda bikr&eacute;tewe.  Ziman&iacute; Kaurna, le Xuwar&uacute;y Australia le nim&uacute;ney ew zimananeye. Ew zimane bo mawey sedeyek dec&uacute; ke &iacute;d&iacute; qisey p&eacute;nedekira u kip bib&uacute;, bellam bellge u keresteyek&iacute; bash le ser ew zimane par&eacute;zrab&uacute; ja, kat&eacute;k biz&uacute;tneweyek&iacute; beh&eacute;z bo b&uacute;jhandnewey perey send, derefet&iacute; ewe rexsa z&iacute;nd&uacute; bikr&eacute;tewe.  <\/p>\n<p>D&iacute;yare ew zimaney ke z&iacute;nd&uacute; kirawetewe her heman ziman&iacute; mak n&iacute;ye, ew biwarey n&iacute;ye ke zimane makeke heyb&uacute;we, u zorbey wushe konekan&iacute;sh&iacute; nemawin, bellam her neb&eacute; dekr&eacute; wek&uacute; yek le n&iacute;shanekan&iacute; nas&eacute;ney ew xellke b&eacute; ke be ziman&iacute; xoyan&iacute; dezanin.  U heta ewkatey ke xellik berdewam bin wek&uacute; n&iacute;shaneyek le nas&eacute;ney xoyan b&iacute;nrx&eacute;nin, u amadey&iacute; eweyan t&eacute;da heb&eacute; le ser bekarh&eacute;nan&iacute; berdewam bin\u061b detuwan&eacute; erk&iacute; nw&eacute; u wushey nw&eacute; wek&uacute; hem&uacute; ziman&eacute;k&iacute; z&iacute;nd&uacute;y d&iacute; p&eacute;sh bixa.  <\/p>\n<p>H&eacute;shta zor z&uacute;ye dab&eacute;y ew zimane z&iacute;nd&uacute;kirawane p&eacute;shb&iacute;n&iacute; bikr&eacute;, bellam le h&eacute;nd&eacute;k le beshekan&iacute; j&iacute;han da boc&uacute;n&iacute; er&eacute;y&iacute; sebaret bewan heye u pisht&iacute;wan&iacute; jemawer&iacute;yan l&eacute; dekr&eacute; ke ewesh p&eacute;shmerj&iacute; manewey zimane.  Meyl&eacute;k&iacute; ewto dekir&eacute; le Bir&iacute;tan&iacute;ya bib&iacute;ndir&eacute;, le shikll&iacute; j&uacute;llanewey begurr bo pisht&iacute;wan&iacute; kirdin le b&uacute;jhandnewey zimanan&iacute; Cornish u Manx ke duway&iacute;n ax&eacute;weranyan zor le m&eacute;jhe nemawin u seryan nawetewe.  Be r&eacute;geyek&iacute; awa cawerruwan nekiraw bellam dillgermane da lewaneye bib&iacute;n&iacute;n koy gisht zimanekan&iacute; dinya le bar&iacute; hejhimar&iacute;yewe z&iacute;yad bika. &zwnj; <br \/>&nbsp;<br \/><strong>Bed&iacute;l: Le K&iacute;sdan&iacute; Hetahetay&iacute; <\/strong><br \/>&nbsp;<br \/>Rrizgar kirdin u parastin&iacute; zimanan hem be giran radewest&eacute;, hem kat&iacute; p&eacute;dew&eacute; u hem deb&eacute; wuzeyek&iacute; zor&iacute; bo bext bikr&eacute;; bellam ew erk\u06d5 heta bill&eacute;y be nirx e u le j&eacute;y xoy daye.<\/p>\n<p>Asteme miro le q&uacute;ll&iacute; ew hest be xosh&iacute; u shanaz&iacute; kirdine t&eacute;biga kat&eacute;k xellik boyan derdekew&eacute; zimanekeyan detuwan&eacute; bijh&iacute; u bim&eacute;n&eacute;tewe .  Her awash asteme miro bew xefet u pejhareye bizan&eacute; ke ledest dan&iacute; ziman&eacute;k saz&iacute; deka, Eger bo xoy tejrubey nkirdib&eacute;.  N&uacute;ser&iacute; Australiay&iacute; David Malouf, le c&iacute;roke kurtekeyda &quot; Taqe Ax&eacute;wer&iacute; zimanekey&quot; ew heste awa gellalle deka (1985):<\/p>\n<blockquote>\n<p>&quot;Kat&eacute;k b&iacute;r le zimanekem dekemewe ke &iacute;tir cibirr li zar&iacute; miroyanda nagerr&eacute; micurrk&eacute;k&iacute; awa be leshim da d&eacute; ke q&uacute;lltire le mirdin&iacute; xom, cunk&uacute; ewe mirdin&iacute; le ser yek kellekeb&uacute;y gisht mirovayet&iacute;ye&quot;.<\/p>\n<\/blockquote>\n<p>Mirdin&iacute; ziman wek h&iacute;ckam le shikllekan&iacute; d&iacute;key bizir b&uacute;n nac&eacute;.  Kat&eacute;k xellik demrin, n&iacute;shaney amade b&uacute;n&iacute; xoyan le j&iacute;handa, le shikll&iacute; ew j&eacute;yey l&eacute;y jh&iacute;yawin , k&eacute;l&iacute; gorrekanyan u kare dest&iacute;yekanyan le duway xoyan be j&eacute; deh&eacute;llin \u0640 be wusheyek kon&iacute;nenas&iacute; xoyan deh&eacute;llnewe, bellam kat&eacute;k ziman&eacute;k demr&eacute;, ke p&eacute;shtir bellgey le ser konekrawetewe u aste nekrawe, wek ewe waye ke qet neb&uacute;b&eacute;.  <br \/>&nbsp;<br \/>sercawe: David Crystal, How Language Works, Penguin Books, First published 2006 <\/p>\n<p>(Webn&uacute;s&iacute; <a href=\"http:\/\/www.ruwange.blogspot.com\">Ruwange<\/a>)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>N&uacute;s&iacute;n&iacute;: Proffesor David Crystal &zwnj;&zwnj;&zwnj;&zwnj;&zwnj;&zwnj;Werg&eacute;rran le Ingl&iacute;s&iacute;yewe: Hesen&eacute; Qaz&iacute; &nbsp;Ziman&eacute;k ten&eacute; kat&eacute;k demr&eacute; &zwnj;duway&iacute;n kes&iacute; &zwnj; qisey p&eacute;deka bimr&eacute;.&nbsp;Yan renge kat&eacute;k bimr&eacute; &zwnj;d&uacute;yem kes&iacute; ke qisey<span class=\"excerpt-hellip\"> [\u2026]<\/span><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":517,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"categories":[],"tags":[],"class_list":["post-518","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/518","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=518"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/518\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=518"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=518"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=518"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}