{"id":366,"date":"2008-07-10T15:13:55","date_gmt":"2008-07-10T15:13:55","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost\/wp\/wordpress\/keshey-zimani-resmiy-kurdi-iii\/"},"modified":"2008-07-10T15:13:55","modified_gmt":"2008-07-10T15:13:55","slug":"keshey-zimani-resmiy-kurdi-iii","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/kurdishacademy.org\/?page_id=366","title":{"rendered":"K\u00e9shey Ziman\u00ed Resm\u00edy Kurd\u00ed (III)"},"content":{"rendered":"<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\" alignright size-full wp-image-359\" hspace=\"5\" height=\"151\" width=\"120\" vspace=\"5\" border=\"0\" align=\"right\" alt=\"\" src=\"http:\/\/localhost\/wp\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2008\/07\/amir_hassanpour.jpg\" \/><strong>Em&iacute;r&iacute; Hesenp&uacute;r<\/strong><\/p>\n<p>Besh&iacute; S&eacute;<\/p>\n<p>3- Cemkekan: Ziman&iacute; Resm&iacute;, Netewey&iacute;, Edeb&iacute;, Yekgirt&uacute;, u Kilas&iacute;k<\/p>\n<p> Le d&uacute; besh&iacute; p&eacute;sh&uacute; da, bas&iacute; wem kird ke le Sedey B&iacute;stem da serbaq&iacute; t&eacute;koshan&eacute;k&iacute; zor bo standard kirdin&iacute; ziman&iacute; Kurd&iacute;, ew pirojheye le seretawe pisht&iacute; nebest be zanst&iacute;yekan&iacute; ziman wek zimannas&iacute;, zimannas&iacute;-komellayet&iacute;, u bername ronan&iacute; ziman&iacute; yan s&iacute;yaset&iacute; ziman&iacute;.* ew kem u k&uacute;rr&iacute;ye le dekarineh&eacute;nan&iacute; cemke serek&iacute;yekan u le neb&uacute;n&iacute; zanist&iacute; t&iacute;yor&iacute; da bed&iacute; dekr&eacute;. bo w&eacute;ne, qam&uacute;se Kurd&iacute;yekan amraz&eacute;k&iacute; gir&iacute;ng&iacute; standard kirdinin u le p&eacute;shek&iacute; ew berhe&zwnj;maneda bas&iacute; h&eacute;nd&eacute;k k&eacute;shey ziman&iacute; Kurd&iacute; u wushekan&iacute; kirawe bellam be b&eacute; dekarh&eacute;nan&iacute; cemk&iacute; p&eacute;w&iacute;st u be b&eacute; agadar b&uacute;n le t&iacute;yor&iacute;.<\/p>\n<p><!--more--><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\" alignright size-full wp-image-359\" hspace=\"5\" height=\"151\" width=\"120\" vspace=\"5\" border=\"0\" align=\"right\" alt=\"\" src=\"http:\/\/localhost\/wp\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2008\/07\/amir_hassanpour.jpg\" \/><strong>Em&iacute;r&iacute; Hesenp&uacute;r<\/strong><\/p>\n<p>Besh&iacute; S&eacute;<\/p>\n<p>3- Cemkekan: Ziman&iacute; Resm&iacute;, Netewey&iacute;, Edeb&iacute;, Yekgirt&uacute;, u Kilas&iacute;k<\/p>\n<p> Le d&uacute; besh&iacute; p&eacute;sh&uacute; da, bas&iacute; wem kird ke le Sedey B&iacute;stem da serbaq&iacute; t&eacute;koshan&eacute;k&iacute; zor bo standard kirdin&iacute; ziman&iacute; Kurd&iacute;, ew pirojheye le seretawe pisht&iacute; nebest be zanst&iacute;yekan&iacute; ziman wek zimannas&iacute;, zimannas&iacute;-komellayet&iacute;, u bername ronan&iacute; ziman&iacute; yan s&iacute;yaset&iacute; ziman&iacute;.* ew kem u k&uacute;rr&iacute;ye le dekarineh&eacute;nan&iacute; cemke serek&iacute;yekan u le neb&uacute;n&iacute; zanist&iacute; t&iacute;yor&iacute; da bed&iacute; dekr&eacute;. bo w&eacute;ne, qam&uacute;se Kurd&iacute;yekan amraz&eacute;k&iacute; gir&iacute;ng&iacute; standard kirdinin u le p&eacute;shek&iacute; ew berhe&zwnj;maneda bas&iacute; h&eacute;nd&eacute;k k&eacute;shey ziman&iacute; Kurd&iacute; u wushekan&iacute; kirawe bellam be b&eacute; dekarh&eacute;nan&iacute; cemk&iacute; p&eacute;w&iacute;st u be b&eacute; agadar b&uacute;n le t&iacute;yor&iacute;.<\/p>\n<p><!--break--><\/p>\n<p>Jar&iacute; wa heye ew p&eacute; nezan&iacute;ne be t&iacute;yor&iacute; xo le qerey &iacute; tirajh&iacute;d&iacute; de da. Bo nim&uacute;ne, zorbey ewaney le c&eacute;kirdin&iacute; elf u b&eacute; da t&eacute;koshawin j&iacute;yawaz&iacute;yan danenawe le n&eacute;wan herif u deng (fon&eacute;m)** u ew duwaneyan t&eacute;kell kird&uacute;we u le akam da r&eacute;baz&eacute;k&iacute; wayan recaw kird&uacute;we ke, b&eacute; ewey mebestyan b&uacute;b&eacute;, le pirat&iacute;k da kospyan xist&uacute;wete ser r&eacute;y geshe kirdin&iacute; zimaneke(le beshekan&iacute; dahat&uacute; da ew base zortir sh&iacute;dekemewe&lrm;). Jar&eacute; l&eacute;re da, zor be kurt&iacute; bas&iacute; cend cemk&eacute;k dekem ke le bas&iacute; ziman&iacute; standard&iacute; Kurd&iacute; da dekar hat&uacute;n.<\/p>\n<p> H&iacute;c kam lew cemkane (ziman&iacute; resm&iacute;, netewey, edeb&iacute;, yekgirt&uacute;, u kilas&iacute;k) me&#8217;na yan te&#8217;r&iacute;f&eacute;k&iacute; sakar u rr&uacute;n u yekjarek&iacute;yan n&iacute;ye u le h&eacute;nd&eacute;k xall da hawbeshin u le h&eacute;nd&eacute;k da l&eacute;k jw&eacute; debinewe. Ew r&eacute;k&iacute; u narr&eacute;k&iacute;yesh le ber eweye ke, le lay&eacute;kewe ziman xoy d&iacute;yardey&eacute;k&iacute; tewaw alloz e u le qalb nadr&eacute;, u le lay&eacute;k&iacute; d&iacute;kewe zanst&iacute;yekan&iacute; ziman&iacute;sh boc&uacute;n&iacute; jorawjoryan t&eacute;daye. Le biwar&iacute; t&iacute;yor&iacute;sh da, t&eacute;gey&iacute;shtin&iacute; ew cemkane be gw&eacute;rey mekitebe zimannas&iacute;yekan degorrdir&eacute;.<\/p>\n<p> Ziman&iacute; standard le beramber ziman&iacute; nastandard (lehje) radewest&eacute;. Ziman&iacute; standard ziman&eacute;k&iacute; n&uacute;sraw yan edeb&iacute;ye ke yek norrm&iacute; heye bo n&uacute;s&iacute;n u xw&eacute;ndinewe u qise kirdin, u be gw&eacute;rey nawche, c&iacute;n&iacute; komellayet&iacute;, p&eacute;khatey komellayet&iacute; (&#8216;esh&iacute;ret&iacute;, gundnish&iacute;n&iacute;, sharnish&iacute;n&iacute;&#8230;) yan j&iacute;ns&eacute;t&iacute; (jhin u p&iacute;yaw&iacute;) nagorrdir&eacute;. Standard b&uacute;n n&iacute;sb&iacute;ye u h&iacute;c ziman&eacute;k&iacute; z&iacute;nd&uacute; be yekjar&iacute; u be tewaw&iacute; standard nab&eacute;. Bo w&eacute;ne, le Kurd&iacute; da Soran&iacute; u Kirmanj&iacute; her kam ta radey&eacute;k standard b&uacute;n bellam Hewram&iacute; ta &eacute;sta standard neb&uacute;we u wek lehjey&eacute;k&iacute; edeb&iacute; nawcey&iacute; mawetewe u renge le bar&uacute;dox&eacute;k&iacute; m&eacute;jh&uacute;y&iacute; da standard bikr&eacute;. Herweha, Dimilk&iacute; yan Zazay&iacute; ke p&eacute;sh&iacute;ney edeb&iacute; le s&eacute; lehjekey d&iacute; kemtire, le sallan&iacute; rabird&uacute; da zortir dekar hat&uacute;we. Eger Dimilk&iacute; bo mawey&eacute;k&iacute; zor be lehjey&eacute;k&iacute; Kurd&iacute; dadendira, &eacute;sta korr&eacute;k&iacute; nasyonal&iacute;st&iacute; Zazay&iacute; peyda b&uacute;n ke be ziman&eacute;k&iacute; serbexoy le qellem deden.<\/p>\n<p> Ziman&iacute; standard detuwan&eacute; resm&iacute; b&eacute; yan neb&eacute;. Bo w&eacute;ne ziman&iacute; &Iacute;ngl&iacute;s&iacute; le Emr&iacute;ka be qan&uacute;n u be dest&uacute;r resm&iacute; neb&uacute;we ke wab&uacute; &quot;resm&iacute; b&uacute;n&quot;, &quot;standard b&uacute;n&quot; u &quot;dewll t&iacute; b&uacute;n&quot; yek shit n&iacute;n legell ewesh da ziman&iacute; resm&iacute; zortir be dewllet&iacute; b&uacute;n deb&eacute;te resm&iacute;. Wa heye ziman&eacute;k le willat&eacute;k da resm&iacute; b&eacute; u le willat&eacute;k&iacute; d&iacute; da na resm&iacute; u tenanet na qan&uacute;n&iacute; b&eacute;. Bo w&eacute;ne, Tirk&iacute; Azerbayjan&iacute; le komar&iacute; Azerbayjan da ziman&iacute; resm&iacute; u netewey&iacute; ye bellam le &Eacute;ran da ziman&eacute;k&iacute; serkut kirawe. Kurd&iacute; le &#8216;&Eacute;raq resm&iacute;ye bellam le Turk&iacute;ye tenanet naw&iacute; zimaneke (&quot;kurd&iacute;&quot; )le daudezgay dewllet&iacute; da qedexeye.<\/p>\n<p> D&iacute;yare ziman&iacute; standard, wek ziman&iacute; n&uacute;sraw, deb&eacute; ziman&eacute;k&iacute; edeb&iacute; b&eacute; bellam her ziman&eacute;k&iacute; edeb&iacute; le waneye standard neb&eacute;. Peyda b&uacute;n&iacute; edeb&iacute;yat le ziman&eacute;k da, norrm&iacute; durust&iacute; u nadurust&iacute; dademezr&eacute;n&eacute; bellam ewe be tenyay&iacute; ziman&eacute;k naka be standard. Bo w&eacute;ne, &zwnj;Hewram&iacute; u Kirmanj&iacute; u Soran&iacute; lehjey e deb&iacute; b&uacute;n bellam Hewram&iacute; derifet&iacute; standard b&uacute;n&iacute; neb&uacute;we. Herweha, Fars&iacute; u &#8216;Erreb&iacute; ta axir&iacute; Sedey Nozde ziman&iacute; edeb&iacute; here berz&iacute; Bak&uacute;r&iacute; Efr&iacute;qa u As&iacute;yay Rojhawa u Nawend&iacute; b&uacute;n bellam standard neb&uacute;n. Wa heye &quot;ziman&iacute; edeb&iacute;&quot; le beramber ziman&iacute; qise kirdin dadendir&eacute;.<\/p>\n<p> &quot;Ziman&iacute; netewey&iacute;&quot; le beramber &quot;ziman&iacute; nawcey&iacute;&quot; dadendir&eacute;. Bellam &quot;netewe&quot;, wek her cemk&eacute;k&iacute; d&iacute;, yek me&#8217;nay n&iacute;ye u cemk&iacute; &quot;ziman&iacute; netewey &iacute;&quot; be lan&iacute; kemewe be d&uacute; me&#8217;na dekarhat&uacute;we. Bo w&eacute;ne, Fars&iacute; le &Eacute;ran da &lrm;ziman&iacute; kam neteweye, netewey Fars yan &Eacute;ran&iacute;? ziman&iacute; netewey&iacute; zortir standard e bellam detuwan&eacute; standard neb&eacute;. Bo w&eacute;ne, serok komar&iacute; Somal&iacute; le 1972 birryar&iacute; da ke ziman&iacute; Somal&iacute; ziman&iacute; netewey&iacute; u resm&iacute; ew willate ye bellam ew zimane h&eacute;shta tewaw standard ne b&uacute;we u be hellweshanewey dewllet&iacute; Somal&iacute;ya u damezran&iacute; hik&uacute;met&iacute; nawcey&iacute; zimanekesh let u kut b&uacute;we.<\/p>\n<p> &quot;Ziman&iacute; yekgirt&uacute;u&quot;sh me&#8217;nay jorawjor&iacute; heye. Hem yekgirt&uacute;y&iacute; u hem na yekgirt&uacute;y&iacute; d&iacute;yardey n&iacute;sb&iacute;n. Ta &eacute;ste le bas&iacute; Kurd&iacute; da, zortir mebest t&eacute;kell kirdin&iacute; lehjekan be taybet&iacute; Soran&iacute; u Kirmanj&iacute; u darrishtin&iacute; lehjey&eacute;k&iacute; tewaw destkird (&quot;Surmanj&iacute;) b&uacute;we. Ziman&iacute; wa heye tenya elfub&eacute;yekey deb&eacute; yek bigr&eacute; u jar&iacute; wa heye (wek Kurd&iacute; u Alban&iacute;) hewill dedr&eacute; d&uacute; lehjey serek&iacute; t&eacute;kellaw bikr&eacute;n. Caweruwan dekr&eacute; &quot;ziman&iacute; standard&quot; ziman&iacute; hawbesh u yekgirt&uacute; b&eacute; bo ewey tewaw&iacute; netewe bituwan&eacute; be b&eacute; kend u kosp&iacute; lehjey&iacute; p&eacute;y bidw&eacute; u p&eacute;y bin&uacute;s&eacute; bellam cemk&iacute; yekgirt&uacute;y&iacute; cemk&eacute;k&iacute; s&iacute;yas&iacute;ye. Besh&eacute;k le nasyonal&iacute;stekan yekgirt&uacute;y&iacute; legell yek lehjey&iacute; t&eacute;kell deken u deyanew&eacute;, be pisht bestin be desellat&iacute; s&iacute;yas&iacute;, yek nawend yan lehjey nawend&iacute; bo ziman&iacute; fire lehjey&iacute; Kurd&iacute; dabitashin.P&eacute;sh Sedey Nozde, &#8216;Erreb&iacute; u Fars&iacute; u Lat&iacute;n u C&iacute;n&iacute; u cend ziman&iacute; d&iacute; be sh&eacute;wey&eacute;k&iacute; zor ber&iacute;n qa&#8217;&iacute;de bend&iacute; kirab&uacute;n edeb&iacute;yat&eacute;k&iacute; dewllemendyan p&eacute;kh&eacute;nab&uacute; bellam ewane wek &quot;ziman&iacute; edeb&iacute;y kilas&iacute;k&quot; nasirawin u xisllet&iacute; wayan heye ke le ziman&iacute; standard jw&eacute;yan dekatewe (le beshekan&iacute; dahat&uacute;da deger&eacute;mewe ser ew base. Ashkraye h&iacute;c kam lew zimanane &quot;netewey&iacute;&quot; neb&uacute;n u zortir nawnetewey&iacute; b&uacute;n u le mellbend&eacute;k&iacute; yekjar gewre dekar hat&uacute;n dekarhat&uacute;n u p&eacute;yan dell&eacute;n (&quot;l&iacute;ngwa firranka&quot;).*** zor jar be ziman&iacute; standard degutr&eacute; &quot;ziman&iacute; standard&iacute; netewey&iacute;&quot; bo ewey le ew jore zimanane jw&eacute; bikr&eacute;newe.<\/p>\n<p> Ta &eacute;ste, cend goshey&eacute;k&iacute; t&iacute;yor&iacute;, u s&iacute;yas&iacute;y u m&eacute;jh&uacute;y&iacute;m bas kird&uacute;we bellam babetekan zor ber&iacute;nin u ew basane u zor babet&iacute; d&iacute; le beshekan&iacute; dahat&uacute;da be le bercaw girtin&iacute; ezim&uacute;n&iacute; ziman&iacute; Kurd&iacute; dir&eacute;jhe p&eacute;dedem.<\/p>\n<p> &#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;<br \/> * sociolinguistics, language planining, language policy<br \/> ** phoneme<br \/> fon&eacute;m wah&iacute;d&eacute;k&iacute; denge ke j&iacute;yawaz&iacute; me&#8217;nay&iacute; p&eacute;kd&eacute;n&eacute;, bo w&eacute;ne le Kurd&iacute; da (lehjey standard&iacute; Soran&iacute; (ll u l ) d&uacute; fon&eacute;min leber ewey ke le j&uacute;t&iacute; wek kell u kel da debine hoy j&iacute;yawaz&iacute; me&#8217;nay&iacute; bellam le h&eacute;nd&eacute;k ziman&iacute; d&iacute; da yek fon&eacute;min cunke me&#8217;na nagorrin.<\/p>\n<p> *** Lingua F<span class=\"Apple-style-span\" style=\"border-collapse: collapse; color: rgb(0, 0, 0); font-family: arial; font-size: 13px; line-height: normal; \">ranca<\/span><\/p>\n<p> T&eacute;b&iacute;n&iacute;: besh&iacute; s&eacute;yem&iacute; wutar&iacute; mamosta Em&iacute;r&iacute; Hesenp&uacute;r le rojhnamey Rojnama jhimare 257, laperrey 13, Cuwarshemo 9-7-2008 u le wibn&uacute;s&iacute; <a href=\"http:\/\/www.ruwange.blogspot.com\">Ruwange<\/a> billaw b&uacute;tewe. Be sipas bo berr&eacute;zyan u rojhnamey Rojnama bo kelk l&eacute;wergirtin&iacute; hogiran&iacute; babet&iacute; ziman u zimannas&iacute; le KAL da p&eacute;shik&eacute;sh dekir&eacute;.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Em&iacute;r&iacute; Hesenp&uacute;r Besh&iacute; S&eacute; 3- Cemkekan: Ziman&iacute; Resm&iacute;, Netewey&iacute;, Edeb&iacute;, Yekgirt&uacute;, u Kilas&iacute;k Le d&uacute; besh&iacute; p&eacute;sh&uacute; da, bas&iacute; wem kird ke le Sedey B&iacute;stem da<span class=\"excerpt-hellip\"> [\u2026]<\/span><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":359,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"categories":[],"tags":[],"class_list":["post-366","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/366","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=366"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/366\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=366"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=366"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=366"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}