{"id":335,"date":"2008-06-25T11:47:39","date_gmt":"2008-06-25T11:47:39","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost\/wp\/wordpress\/zimani-edebi-yekgirtu-le-ruy-zaniyari-zimanewe\/"},"modified":"2008-06-25T11:47:39","modified_gmt":"2008-06-25T11:47:39","slug":"zimani-edebi-yekgirtu-le-ruy-zaniyari-zimanewe","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/kurdishacademy.org\/?page_id=335","title":{"rendered":"Ziman\u00ed Edeb\u00ed Yekgirt\u00fa Le R\u00fay Zan\u00edyar\u00ed Zimanewe"},"content":{"rendered":"<div class=\"Author\"><strong>W. Rewend<\/strong><\/div>\n<p>Kurdistan, Govar&iacute; Komelley Xiw&eacute;ndekaran&iacute; Kurd le Ewrupa, Jhimarey 7, Okt 1987, Laperr&iacute; 30-35<\/p>\n<p><!--more--><\/p>\n<div class=\"Author\"><strong>W. Rewend<\/strong><\/div>\n<p>Kurdistan, Govar&iacute; Komelley Xiw&eacute;ndekaran&iacute; Kurd le Ewrupa, Jhimarey 7, Okt 1987, Laperr&iacute; 30-35<\/p>\n<p>Ashkiraye ke ziman, d&iacute;yarde u calak&iacute;yek&iacute; komellayet&iacute;ye. Ja ew zimane h&iacute; giftugo kirdin b&eacute;t ya h&iacute; n&uacute;s&iacute;n. Ziman&iacute; n&uacute;s&iacute;n&iacute;sh be sh&eacute;weyek&iacute; yekgirt&uacute;y&iacute; le naw neteweyekda deb&eacute;t. Hercande tak&uacute; &eacute;stash netewey wa heye ke d&uacute; ya pitir ziman&iacute; n&uacute;s&iacute;n bekar deh&eacute;nin (H&iacute;nd u Pakistan &hellip;). Bem zimane dewutr&eacute;t, ziman&iacute; edeb&iacute; yekgirt&uacute;, yan ziman&iacute; netewe, ziman&iacute; pet&iacute;, standerd, htd. Belam bedaxewe, netewey Kurd ta &eacute;stash ziman&eacute;k&iacute; edeb&iacute; yekgirt&uacute;y n&iacute;ye, ke rollekan&iacute; ser be sh&eacute;we j&iacute;yawazekan&iacute; p&eacute;y bin&uacute;sin u b&iacute;xiw&eacute;ninewe. Hoy em neb&uacute;n&iacute;yesh&iacute; le ber roshnay&iacute; zan&iacute;yar&iacute; zimanda bas dekeyn.<\/p>\n<p>Bellam p&eacute;sh hem&uacute; shit&eacute;k, p&eacute;w&iacute;ste ewe bizan&iacute;n ke h&eacute;nane d&iacute; ziman&iacute; edeb&iacute; yekgirt&uacute; her ewe n&iacute;ye ke arez&uacute;y min u &eacute;we u xiwast&iacute; gelekeman kut u pirr b&iacute;h&eacute;n&eacute;te d&iacute;, her le ber ewey ke awat&iacute; hem&uacute; layeke. C&uacute;nk&uacute; ew zimane danatashr&eacute;t u her ewe n&iacute;ye ke bill&eacute;yn kewba wishekan&iacute; ew d&uacute; sh&eacute;we zimane t&eacute;kell bikr&eacute;n, yan dest&uacute;r&eacute;k&iacute; yekgirt&uacute;yan bo dabin&eacute;yn.<\/p>\n<p>Ke witiman ziman d&iacute;yarde u calak&iacute;yek&iacute; komellayet&iacute;ye, wate le hel u bar&iacute; hellkewt&uacute;da peyda deb&eacute;t u cend xizmet&iacute; bikr&eacute;t u hel&iacute; le bar&iacute; bo b&eacute;te p&eacute;shewe, ewende p&eacute;sh dekew&eacute;t. Yan be p&eacute;cewanewe lawaz deb&eacute;t u demir&eacute;t.<\/p>\n<p>Ja eger be sh&eacute;weyek&iacute; gisht&iacute; dan bewe dabin&eacute;yn, ke emrro ziman&iacute; Kurd&iacute; le cend sh&eacute;weyek&iacute; j&iacute;yawazda bekar deh&eacute;nr&eacute;t u be gisht&iacute; naw&iacute;yan bin&eacute;yn sh&eacute;we ziman&iacute; rojhaway&iacute; (Kirmanj&iacute; jh&uacute;r&uacute;) u sh&eacute;we ziman&iacute; rojhhellat&iacute; (Kirmanj&iacute; xiwar&uacute;) u Goran&iacute; u Feyl&iacute; u Zazay&iacute; (Diml&iacute;) u le ser binc&iacute;ney zan&iacute;yar&iacute; ziman, awrr&eacute;k le yasakan&iacute; k&eacute;shey ziman legell ziman&iacute; b&eacute;gane u k&eacute;shey nawxoy ziman&eacute;k bideynewe, ew yasayane bikeyn be binc&iacute;ney l&eacute;koll&iacute;neweman bo gey&iacute;shtin be sh&eacute;wey p&eacute;k h&eacute;nan&iacute; ziman&iacute; yekgirt&uacute;y netewey&iacute;man, ewa detiwan&iacute;n sh&eacute;waz&iacute; r&eacute;bazekeman destn&iacute;shan bikeyn u hengaw&iacute;sh&iacute; bo bin&eacute;yn. Eweshiman le b&iacute;r nec&eacute;t, ke h&iacute;c neteweyek neyw&iacute;stiwe u nayew&eacute;t zimanekey bew sh&eacute;weyey l&eacute;b&eacute;t ke cend&iacute;n sh&eacute;we ziman&iacute; l&eacute; bikew&eacute;tewe. Be radeyek&iacute; ewtu ke zor jar ewaney be sh&eacute;weyek&iacute;yan le naw xoyanda guftugo deken u dediw&eacute;n, natiwanin be asan&iacute; legell hawnetewekan&iacute; xoyanda, ke be sh&eacute;weyek&iacute; tir dediw&eacute;n, le yektir&iacute; bigen. Her le ber r&uacute;nak&iacute; ew yasayaneda detiwan&iacute;n beserhat&iacute; ziman&iacute; (Sumer&iacute;, H&iacute;t&iacute;, Aw&eacute;stay&iacute;, Senskir&iacute;t&iacute;, Lat&iacute;n&iacute; u Babil&iacute;) t&eacute; bigeyn, ke her yekeyan le serdem&iacute; xoyanda, ziman&iacute; desellatdar&iacute; u ay&iacute;n&iacute; u hukimrran&iacute; b&uacute;n le naw ew gelaney ke p&eacute;yan dediwan.<\/p>\n<h3>Zem&iacute;ney K&eacute;shey Ziman u Yasakan&iacute;<\/h3>\n<p>Le ber ewey basekeman her bo meseley ziman&iacute; edeb&iacute; yekgirt&uacute; terxan kirdiwe, meseley ziman u k&eacute;shey n&eacute;wan zimanekan, herweha peyda b&uacute;n&iacute; ziman dexeyne ewlawe. Bellam ew hoyaney ke roll&iacute; serek&iacute; deb&iacute;nin le dirust kirdin&iacute; sh&eacute;we zimanda, be kurt&iacute; dexeyne p&eacute;sh caw, be mebest&iacute; ewey le r&uacute;y zan&iacute;yar&iacute; zimanewe, bigeyne ew hel u merje taybet&iacute;yaney ke r&eacute;baz&iacute; p&eacute;k h&eacute;nan&iacute; ziman&iacute; edeb&iacute; yekgirt&uacute;man bo r&uacute;n dekenewe u yasakaniman p&eacute; deselm&eacute;nin.<\/p>\n<p>Billaw b&eacute;tewe ya willatekey dag&iacute;r bikir&eacute;t yan kert kert bikir&eacute;t u sin&uacute;r&iacute; jograf&iacute;-s&iacute;yas&iacute; bigor&eacute;t, yan le r&uacute;y p&iacute;she saz&iacute; u sharistan&iacute;yewe p&eacute;sh bikew&eacute;t, ewa em hoyane debine binc&iacute;neyek&iacute; pitew bo ser helladan&iacute; sh&eacute;we ziman, herweha j&iacute;yawaz&iacute; bar&iacute; komellayet&iacute; u ab&uacute;r&iacute; deb&eacute;te hoy dabirr b&uacute;n&iacute; neteweke, be taybet&iacute; be hoy neb&uacute;n&iacute; dewllet&eacute;k yan desellat&eacute;k&iacute; s&iacute;yas&iacute; yan ay&iacute;n&iacute; ewto ke hem&uacute; pel u parce j&iacute;yawazekan&iacute; willat&iacute; netewekey le jh&eacute;r destellatda b&eacute;t. Em dabirr b&uacute;ne s&iacute;yas&iacute;-jograf&iacute; ye deb&eacute;te hoy dabirr b&uacute;n&iacute; ab&uacute;r&iacute; neteweke u, ser helladan&iacute; sh&eacute;we ziman xosh dekat. Her em dabirr b&uacute;ne xiw&eacute;sh&iacute; kar ekat ser bar&iacute; der&uacute;n&iacute; u r&uacute;nakb&iacute;r&iacute; u edeb&iacute; neteweke, ke b&eacute;guman le zimanekeyanda ser hell dedat. Eweshiman le b&iacute;r nec&eacute;t ke le sedan sallan&iacute; p&eacute;sh&uacute;da, le bar&iacute; le yek picrran u dabirr b&uacute;nda, be hoy j&iacute;yawaz&iacute; nawce jograf&iacute; u sirusht&iacute; u, be taybet&iacute; zistan u sext&iacute;da, ke r&eacute;gay hatuco kirdin debestir&eacute;t. Em hoyane kar dekene ser d&uacute;r kewtinewey ziman u peyda b&uacute;n&iacute; sh&eacute;we ziman be taybet&iacute; eger em hoyaneysh bixeyne p&eacute;sh caw, weku hells u kewit legell b&eacute;ganeda, qedeqe kirdin&iacute; ziman&iacute; netewayet&iacute; le qise kirdin u n&uacute;s&iacute;nda, yan zall b&uacute;n&iacute; ziman&eacute;k&iacute; ay&iacute;n&iacute; ya h&iacute; netewey dag&iacute;rker bo maweyek&iacute; dr&eacute;jh xayen, emane hem&uacute;yan zem&iacute;ney peyda b&uacute;n&iacute; sh&eacute;we ziman xosh deken u wirde wirde pishtawpisht, z&iacute;yatir le yek&iacute;yan d&uacute;r dexatewe. Em d&uacute;r kewtineweyesh le seretawe, le deng&iacute; wishekanda der ekewin (aw-ab-av) &iacute;nja le watay wishekanda (qinj: rast, qinj: jiwan) ta way l&eacute; d&eacute;t, em j&iacute;yawaz&iacute;yane le dest&uacute;r&iacute; zimanekeda ser hell deden (ez, em &ndash; min, &eacute;me) &quot; ke jor&iacute; bekar h&eacute;nan&iacute; j&eacute;nawekan le dest&uacute;r&iacute; zimanda u gel&eacute;k j&iacute;yawaz&iacute; tir&iacute;sh, bellgey em rast&iacute;yen.&quot;<\/p>\n<p>&Iacute;nja sh&eacute;we zimanekan&iacute;sh dekewne k&eacute;sheyek&iacute; sextewe. Her yekeyan hewll&iacute; parastin&iacute; kesayet&iacute; xoy dedat, herc&iacute; destkar&iacute;yek&iacute; destkird le nawewe h&eacute;rish&iacute; bibate ser, berberekan&iacute; dekat u be gijh sh&eacute;we zimanekan&iacute; tir u zimane b&eacute;ganekan&iacute;shda dec&eacute;t, bo parastin&iacute; xoy. Bellam k&eacute;shey beyn&iacute; d&uacute; sh&eacute;we ziman&iacute; destexushik legell yektirda, bew tund u t&iacute;jh&iacute;ye n&iacute;ye ke legell ziman&eacute;k&iacute; b&eacute;ganeda deyken. Le ber eme, deb&iacute;n&iacute;n be hoy biz&uacute;tinewey hest&iacute; netewayet&iacute; u hatuco kirdin u xizmayet&iacute; u le yek niz&iacute;k b&uacute;newe u ser helldan&iacute; allugorr u peywend&iacute; ab&uacute;r&iacute;, bar&iacute; roshinb&iacute;r&iacute; be taybet&iacute; le diway sallan&iacute; sedey b&iacute;stemewe, zem&iacute;ney wergirtin&iacute; wishe le naw sh&eacute;we zimanekanda biwe be baw. Ja eger d&uacute; sh&eacute;we ziman boyan bidiw&eacute;t z&iacute;yatir le yektir&iacute; niz&iacute;k binewe, ewa ew k&eacute;she sirusht&iacute;ye be p&eacute;y yasakan&iacute; ziman dekew&eacute;te beyn&iacute;yanewe u encamekesh&iacute;, yan h&iacute;c&iacute;yan natiwan&eacute;t kar bikate ser ew&iacute; tir&iacute;yan, eger le r&uacute;y bar&iacute; roshinb&iacute;r&iacute; u desellat u h&eacute;zewe weku yek bin, yan layek&iacute;yan kar dekate ser ew&iacute; tir&iacute;yan, eger lew riwanewe be h&eacute;ztir u be tiwanatir b&eacute;t. Em kar t&eacute; kirdineysh&iacute; be hoy bar u dox&iacute; j&iacute;yawaz&iacute; herd&uacute; sh&eacute;we zimanekewe degorr&eacute;t. Jar&iacute; wa heye s&uacute;k u asan deb&eacute;t u jar&iacute; waysh heye kar&iacute;ger deb&eacute;t u sh&eacute;we ziman&iacute; d&uacute;em berge nagir&eacute;t u detiw&eacute;tewe. Emeysh be zor&iacute; lew j&eacute;gayaneda r&uacute; dedat, ke nawceyek&iacute; sh&eacute;we ziman le r&uacute;y desellat&iacute; hukimrran&iacute;yewe bestirab&eacute;tewe be nawceyek&iacute; tirewe lem bareda eger sh&eacute;we ziman&iacute; nawcey xawen desellat le r&uacute;y roshinb&iacute;r&iacute; u edeb u sharistan&iacute;yewe lew&iacute; tir&iacute;yan p&eacute;shkewt&uacute;tir b&eacute;t, ewa zall deb&eacute;t. Bem renge sh&eacute;we ziman&iacute; nawcey Par&iacute;s, besh&iacute; zor&iacute; sh&eacute;we zimanekan&iacute; Ferensey ramall&iacute; u be ser&iacute;yanda zall b&uacute;. Xo meseley zall b&uacute;n&iacute; sh&eacute;we ziman&iacute; Qureysh&iacute; Ereb&iacute; zor ashkiraye ke her le ber ewey ziman&iacute; Quran b&uacute;, ay&iacute;n b&uacute; be xawen ay&iacute;n&iacute; u dinyay&iacute; u be ser sh&eacute;we zimanekan&iacute; tirda zall b&uacute;. Her bem ceshne, sh&eacute;we ziman&iacute; Lenden u Romay kon b&uacute;n be ziman&iacute; netewekan&iacute;yan.<\/p>\n<p>Jar&iacute; waysh heye her le ber ewey ke nawcey sh&eacute;we zimanekan&iacute; tir dekewne jh&eacute;r desellat&iacute; nawcey sh&eacute;weyek&iacute;yanewe, em gorrane r&uacute; edat, eger jhimarey dan&iacute;shtiwan&iacute; nawce desellatdareke le wan&iacute; tir zortir b&eacute;t, ba le bar&iacute; komellayet&iacute; u roshinb&iacute;r&iacute;yewe p&eacute;shkewt&uacute;tir&iacute;sh neb&eacute;t, bellam jar&iacute; wa heye, her le ber ewey sh&eacute;we ziman&eacute;k&iacute;yan le piley roshinb&iacute;r&iacute; u komellayet&iacute;yewe peshkewt&uacute;tir biwe, wek sh&eacute;we ziman&iacute; Toskan&iacute; le &Iacute;tal&iacute;ya u Sekson&iacute; le Ellman&iacute;ya, le sedekan&iacute; ciwarem u shazdehemda.<\/p>\n<p>B&eacute;guman em serkewtin u zall b&uacute;ne, be rojh u d&uacute; rojh u sall u d&uacute; sall nayete d&iacute;, bellku maweyek&iacute; d&uacute;r u dr&eacute;jh u k&eacute;sheyek&iacute; sext&iacute; dew&eacute;t u le seretawe komell&eacute;k wishey sh&eacute;we zimane zall b&uacute;eke dekew&eacute;te naw sh&eacute;wekan&iacute; tirewe. Wirde wirde kar&iacute;yan t&eacute; dekat u kar dekate ser deng&iacute; wishekan u all u gorr&iacute;yan t&eacute; dekew&eacute;t u layen&iacute; deng&iacute; sh&eacute;we zimane zall b&uacute;eke degirin. Diwa be diway emesh, dest&uacute;r&iacute; sh&eacute;we zimanekan&iacute; tir be nacar&iacute; mil bo dest&uacute;r&iacute; sh&eacute;we zimane zall b&uacute;eke, kec deken. &Iacute;tir bem sh&eacute;weye ewan berew le nawc&uacute;n&iacute; tewaw&iacute; derron.( Emey ke basiman kird, bo peyda b&uacute;n&iacute; ?? ziman&iacute; niw&eacute; le dayke zimanewe her raste). Ja ew sh&eacute;we zimaney ke bem renge zall deb&eacute;t, weku sh&eacute;we ziman&iacute; Qureysh u Par&iacute;s, z&uacute; b&eacute;t ya direng, deb&eacute;te ziman&iacute; resm&iacute;, netewe, pet&iacute;, n&uacute;s&iacute;n. Bellam ewey serinj&iacute; zanayan&iacute; ziman radek&eacute;sh&eacute;t eweye, ke hem&uacute; ziman&eacute;k&iacute; netewey&iacute; resm&iacute;&hellip; bimanew&eacute;t ya nemanew&eacute;t, dekew&eacute;te jh&eacute;r bar u desellat&iacute; yasakan&iacute; k&eacute;shey naw xoy zimanewe. Ba legell sh&eacute;we ziman&iacute; j&iacute;yawaz&iacute;sh da neb&eacute;t. Her le naw xoyda ew k&eacute;sheye dest p&eacute; dekatewe. &Iacute;stay &Iacute;ngil&iacute;z&iacute; emjare le beyn&iacute; ziman&iacute; xiw&eacute;ndin u n&uacute;s&iacute;n u ziman&iacute; guftugo kirdinda wirde wirde yasakan&iacute; k&eacute;shey naw xoy ziman dewr&iacute; xoyan deb&iacute;nin u kar deken ser zimaneke, ziman&iacute; guftugo kirdin le ziman&iacute; n&uacute;s&iacute;n d&uacute;r dekew&eacute;tewe. Bellam legell emeshda, Hem&uacute; le zimane n&uacute;s&iacute;neke t&eacute; degen, taku maweyek&iacute; dr&eacute;jh xayen. Hercende le diway&iacute;da, be sedan sall u d&uacute;r&iacute; mawey beyn&iacute; newe u bap&iacute;re gewreyan, way l&eacute; d&eacute;t be sedan wishey zimaneke demir&eacute;t u h&iacute; niw&eacute; dirust deb&eacute;t, ew&iacute;sh be p&eacute;y gorran u p&eacute;shkewtin&iacute; bar&iacute; komellayet&iacute; u ab&uacute;r&iacute; u s&iacute;yas&iacute; u p&iacute;shesaz&iacute; u bazirgan&iacute; u roshinb&iacute;r&iacute; u shit&iacute; tirewe. Lem riwewe, meseley b&uacute;n&iacute; ferheng dewr&iacute; giring deb&iacute;n&eacute;t bo parastin&iacute; wishe u deng u watay wishey zimaneke. Legel emeshda, ziman&iacute; n&uacute;s&iacute;n u guftugo kirdin, her le yektir&iacute; d&uacute;r dekewnewe. Bigre, her yekeyan le naw xoyda dekew&eacute;te k&eacute;sheyek&iacute; sextewe wired wired ziman&iacute; felsefe, zan&iacute;yar&iacute;, edeb u le naw edebda ziman&iacute; (??????), c&iacute;rok u witar&hellip; j&iacute;ya debinewe le h&iacute; guftugo kirdin&iacute;shda heman k&eacute;she dest p&eacute; dekatewe u way l&eacute; d&eacute;t ziman&iacute; naw shar u bazar le h&iacute; lad&eacute; u destey komellan&iacute; xellk j&iacute;ya deb&eacute;tewe. Eme sererray ewey ke le hem&uacute; pileyek&iacute; em k&eacute;sheye u gorraneda, ziman u sh&eacute;we zimanekan, le bar u dox&eacute;k&iacute; ceq&iacute;w u wishkellat&uacute;da nam&eacute;n&eacute;tewe u bellku berew p&eacute;shewe weku jh&iacute;yan&iacute; komellayet&iacute;yeke pere dest&eacute;n&eacute;t u nishunima dekat u ta cend xizmet bikr&eacute;t u cend xellkeke perosh bin u ew&iacute;sh bew radeye berew p&eacute;shewe derriwat le dirust kirdin&iacute; wishey niw&eacute; u wishe saz&iacute; u wergirtin u bekar h&eacute;nan&iacute; wishe le ziman&iacute; b&eacute;ganewe. Le mewe boman derdekew&eacute;t ke meseley gorran&iacute; ziman u k&eacute;shey naw xoy desellat&eacute;k&iacute; rastewxoy mirov&iacute; t&iacute;yada n&iacute;ye u nashtiwan&eacute;t ew yasaye biwest&eacute;n&eacute;t.<\/p>\n<h3>Zem&iacute;ney Ziman&iacute; Yekgirt&uacute;y Netewe<\/h3>\n<p>Le konewe u hem&iacute;she yasakan&iacute; ziman u k&eacute;shey naw xoy ziman dewr&iacute; xoyan b&iacute;n&iacute;we u deyb&iacute;nin, le p&eacute;k h&eacute;nan&iacute; ziman&iacute; netewayet&iacute;da. Le peresendin&iacute; ziman u peyda b&uacute;n&iacute; sh&eacute;wey zimanda u em k&eacute;sheyesh her berdewam deb&eacute;t.<\/p>\n<p>&Eacute;mey Kurd&iacute;sh taku &eacute;sta ziman&eacute;k&iacute; edeb&iacute; yekgirt&uacute;man n&iacute;ye u netewey Kurd, be cend sh&eacute;weyek&iacute; j&iacute;yawaz guftugo deken u be d&uacute; sh&eacute;wey serek&iacute; den&uacute;sin u hem&uacute; bew awateyn ke ziman&iacute; netewe, ziman&iacute; edeb&iacute; yekgirt&uacute;, ziman&iacute; n&uacute;s&iacute;niman yek b&eacute;t her weku yek neteweyn. Bellam em awat u xiwasteman legell yasakan&iacute; dest&uacute;r&iacute; k&eacute;shey naw xoy zimanewe kewtiwete k&eacute;shewe. Emrro ziman&iacute; Kurd&iacute; her be d&uacute; sh&eacute;we bekar h&eacute;nane j&iacute;han&iacute;yekey heye, ziman&iacute; n&uacute;s&iacute;n u ziman&iacute; guftugo. Hercende le d&uacute; sh&eacute;we ziman&iacute; serek&iacute; j&iacute;yawaz bed&iacute; dekir&eacute;t u taku &eacute;sta ziman&eacute;k&iacute; yekgirt&uacute;y n&uacute;s&iacute;niman n&iacute;ye. Hoy em neb&uacute;n&iacute;ye le p&eacute;sh hem&uacute; shit&eacute;kewe degerr&eacute;tewe bo bar&iacute; komellayet&iacute; u s&iacute;yas&iacute; u ab&uacute;r&iacute; u roshinb&iacute;r&iacute; u m&eacute;jh&uacute;y&iacute; netewey&iacute;, ke le m&eacute;jhe le n&eacute;wan ce kirawe u maf&iacute; ewey nebiwe ke zimanekey xoy bo xiw&eacute;ndin u n&uacute;s&iacute;n u bigre bo muameley rojhaney naw deste u dayerey m&iacute;r&iacute; u desellat&iacute; hukimran&iacute;, yan her le naw mall&iacute;shda bekar&iacute; bih&eacute;n&eacute;t sererray l&eacute;k picrran&iacute; kelt&uacute;r&iacute; netewayet&iacute;man le naw parce dabeshkirawekanda, ke dewr&eacute;k&iacute; lebar&iacute;yan xollqandb&uacute;, bo serhelldan&iacute; z&iacute;yatir le sh&eacute;wey ziman&eacute;k&iacute; guftugo kirdin u n&uacute;s&iacute;n. Emeyshe bar&iacute; &eacute;stay ziman&iacute; n&uacute;s&iacute;n u guftugo kirdinman&hellip; &iacute;nja aya le kiw&eacute;we dast p&eacute; bikeyn bo p&eacute;khan&iacute; ziman&iacute; edeb&iacute; yekgirtuman, ziman&iacute; netewayet&iacute;man? Aya be danan&iacute; ferheng&eacute;k&iacute; netewayet&iacute; bo wishekan&iacute; zimanekeman? Ew kate dell&eacute;yn ferheng bo kam ziman? Yan bo kam sh&eacute;we ziman? Yan aya bo t&eacute;krray sh&eacute;we zimanekan? Bo sh&eacute;we ziman&iacute; n&uacute;s&iacute;n, yan h&iacute; guftugo kirdin? Con u k&eacute; bem erke hell es&eacute;t? Con g&iacute;r u giriftekan u j&iacute;yawaz&iacute; sh&eacute;we zimanekan le r&uacute;y dest&uacute;r&iacute; zimanewe (giramer)ewe con car dekir&eacute;n? Derbirr&iacute;n&iacute; dengekan, gorr&iacute;n&iacute; wishe, darrishtin&iacute; wishe u wishe saz&iacute; riste, j&eacute;y nawekan (bonaw-ranaw) con car dekir&eacute;n? Aya emane be h&eacute;z u xiwast&iacute; &eacute;me careser dekir&eacute;n? Ey dest&uacute;r u yasakan&iacute; k&eacute;shey naw xoy ziman ci l&eacute; bikeyn? To bill&eacute;yt be danan&iacute; ferheng u dest&uacute;r&eacute;k&iacute; yekgirt&uacute;y ziman wa be asan&iacute; ziman&iacute; edeb&iacute; yekgirt&uacute;man bo b&eacute;te d&iacute;? Eger waye boc&iacute; taku &eacute;sta ew hengawe p&iacute;roze nenrawe? Boc&iacute; ew kare s&uacute;dbexshe! nekirawe? &Uacute;ball&iacute; le estoy k&eacute; yaye?<\/p>\n<p>Guman&iacute; t&iacute;yada n&iacute;ye, ke netewey Kurd, be cend sh&eacute;we ziman&eacute;k qise deken u le r&uacute;y deng wishey, wata saz&iacute; u dest&uacute;r&iacute; zimanewe j&iacute;yawaz&iacute; kewtote beyn&iacute; sh&eacute;we zimanekan&iacute; Kurd&iacute;yewe bellam sh&eacute;we ziman&iacute; j&iacute;yawaz le Ereb&iacute; u &Iacute;ngil&iacute;z&iacute; u Ferens&iacute; u Eleman&iacute; u&hellip;da heb&uacute;n, ke c&iacute; ziman&iacute; netewey&iacute;shan be p&eacute;y yasa u sirusht&iacute; k&eacute;shey ziman, le barudox&iacute; taybet&iacute;da dirust biwe. Ke ew zimane yekgirtiwane p&eacute;k hatin h&iacute;c&iacute;yan le p&eacute;shewe ne ferheng&iacute; t&eacute;krray, ne dest&uacute;r&iacute; ziman&iacute; edeb&iacute; yekgirt&uacute;yan bo danenira bellku sh&eacute;we ziman&eacute;k&iacute; netewe be p&eacute;y dest&uacute;r u yasakan&iacute; k&eacute;shey ziman, be ser sh&eacute;wekan&iacute; tir&iacute;da zall b&uacute;, b&uacute; be ziman&iacute; netewekeyan.<\/p>\n<p>Bo &eacute;me kameye, &quot;r&eacute;gay rast bo niz&iacute;kkirdinewey her d&uacute; sh&eacute;weke le yektir u hengaw nan bo berew ziman&eacute;k&iacute; edeb&iacute; yekgirt&uacute; k.f.&quot;? Aya con em d&uacute; sh&eacute;weye le yektir niz&iacute;k dekir&eacute;newe? Eger weku boman derkewt, bizan&iacute;n ke &quot;ziman danatashr&eacute;t, bellku wek her shit&eacute;k&iacute; z&iacute;nd&uacute; peyda eb&eacute;t u ewendey xizmet bikir&eacute;t u hel&iacute; le bar&iacute; bo b&eacute;te p&eacute;shewe, geshe ekat u p&eacute;sh ekew&eacute;t, be p&eacute;y p&eacute;w&iacute;st&iacute; jh&iacute;yan&iacute;sh egorr&eacute;t u pere es&eacute;n&eacute;t, yan zor&iacute; bo d&eacute;t, ke kiz deb&eacute;t u le naw ec&eacute;t.&quot; k.f. em niz&iacute;k kirdineweye con u le kam barudox&iacute; komellayet&iacute; u s&iacute;yas&iacute;da deb&eacute;t? Bo c&iacute; zimanekan&iacute; tir, em r&eacute;gayeyan negirt?<\/p>\n<p>Yek&eacute;k le zanayan&iacute; ziman dell&eacute;t:&quot; bar&iacute; emrroy netewey Kurd, dabesh b&uacute;n&iacute; Kurdistan, cewsandinewey netewayet&iacute;, neb&uacute;n&iacute; desellat&eacute;k&iacute; Kurd u &hellip; htd. yarmet&iacute; ewe nadat ke ziman&eacute;k&iacute; edeb&iacute; yekgirt&uacute; p&eacute;k b&eacute;t u bisep&eacute;t be ser xellikda.&quot; k.f. bell&eacute; eme zor raste. Bellam key u con? &quot;Le r&eacute;y n&uacute;s&iacute;newey ferheng u dest&uacute;r&iacute; ziman&iacute; her sh&eacute;weyek le sh&eacute;we zimanekan&iacute; Kurd&iacute; u berawird kirdin&iacute;yan be mebest&iacute; niz&iacute;k kirdineweyan, eme r&eacute;gay raste bo niz&iacute;k kirdinewey herd&uacute; sh&eacute;weke u hengaw nan berew ziman&eacute;k&iacute; edeb&iacute; yekgirt&uacute;&quot;? Ke eger bizan&iacute;n &quot;ziman be arez&uacute;y cend xiw&eacute;ndewar&eacute;k p&eacute;k nayet, bellku berhem&iacute; jh&iacute;yan&iacute; komellayet&iacute;ye&quot;, b&eacute; guman eme jewher&iacute; yasa u sirusht&iacute; k&eacute;shey ziman u meseleyek&iacute; zan&iacute;yar&iacute; rast u dirust u tewawe.<\/p>\n<p>Zor dillsoz&iacute; Kurd le ser bas&iacute; ziman&iacute; edeb&iacute; yekgirt&uacute;yan n&uacute;s&iacute;we u hem&uacute;yan awat&iacute;yan eweye ke z&uacute; b&eacute;te d&iacute;. Bellam eme meseleyeke, awat u xiwast u hez be asan&iacute; nayete d&iacute;. L&eacute;rewe cend pirs&iacute;yar&eacute;k boyan desep&eacute;nin, boc&iacute; hem&uacute; rollekan&iacute; Kurd&iacute; &Eacute;ran be nacar&iacute; deb&eacute;t le qutabxanekanda be Fars&iacute; bixiw&eacute;nin u f&eacute;r&iacute;sh&iacute; debin u guftugoy p&eacute; deken u p&eacute;sh&iacute; den&uacute;sin u boc&iacute; Kurdekan&iacute; Turk&iacute;ya, nek her xiw&eacute;ndin&iacute;yan be Turk&iacute;ye, ballku qedeqey qise kirdin&iacute;sh&iacute;yan be ziman&iacute; Kurd&iacute; l&eacute; kirawe. Kurd&iacute; Sur&iacute;ya Ereb&iacute; u h&iacute; &Eacute;raq&iacute;sh besh&eacute;k&iacute; zor&iacute; her be Ereb&iacute; f&eacute;r&iacute; xiw&eacute;ndin u n&uacute;s&iacute;n debin u bigre zimane b&eacute;ganekan&iacute;sh f&eacute;r debin u qiseyan p&eacute; deken. Boc&iacute; b&iacute;r lem barudoxe nekeynewe bo danan&iacute; r&eacute;gayek&iacute; rast bo p&eacute;k h&eacute;nan&iacute; ziman&iacute; netewey&iacute;man, ziman&iacute; edeb&iacute; yekgirt&uacute;. Deba yasakan&iacute; k&eacute;shey nawxoy zimaniman le beraw b&eacute;t ke deyselm&eacute;n&iacute;n, yan sh&eacute;we ziman&iacute; desellatdar&iacute; u hukimran&iacute;, yan h&iacute; edeb u roshinb&iacute;r&iacute; p&eacute;shkewt&uacute;, yan h&iacute; ay&iacute;n&iacute; u hoyekan&iacute; tr&iacute;sh ke bas kiran, emanen ke taku &eacute;sta u lemewdiwaysh b&uacute;n u debine hoy p&eacute;k h&eacute;nan&iacute; ziman&iacute; netewayet&iacute;, ziman&iacute; resm&iacute; wadezanim bo em qonaqey &eacute;staman eger p&eacute;m nell&eacute;n &quot;reshb&iacute;n&eacute;&quot; asoy p&eacute;k hatin&iacute; ew zimane zor niz&iacute;k n&iacute;ne.<\/p>\n<p>Bell&eacute;, detew&eacute;t, be hoy hewll u koshish&iacute; hem&uacute; dillsoz u r&eacute;kxirawe s&iacute;yas&iacute; u komellayet&iacute;ye u roshinb&iacute;rekanewe, be hoy t&eacute;kell b&uacute;n u hatuco kirdin u allugorr kirdin&iacute; kit&eacute;b u rojhname u peresendin&iacute; dezgay billaw kirdinewe u rageyandin u gel&eacute;k kar&iacute; tir&iacute; komellayet&iacute; u s&iacute;yas&iacute; u roshinb&iacute;r&iacute;yewe zem&iacute;ne xosh bikir&eacute;t bo p&eacute;k h&eacute;nan&iacute; ew zimaney ke awat&iacute; hem&uacute; Kurd&eacute;k&iacute; dillsoze, bellam legell emaneshda, birryar&iacute; diway&iacute; p&eacute;k h&eacute;nan u dirust b&uacute;n&iacute; ziman&iacute; netewey&iacute;, ziman&iacute; edeb&iacute; yekgirt&uacute;, hatine d&iacute; ew zimane, be tewaw&iacute; bestirawetewe be hatine d&iacute; helumerj&iacute; lebar&iacute; yasakan&iacute; k&eacute;shey nawxoy zimanewe, ewaney ke herdem zem&iacute;ne bo zall b&uacute;n&iacute; sh&eacute;we ziman&eacute;k saz deken, bo ewey bib&eacute;te ziman&iacute; netewayet&iacute; ziman&iacute; resm&iacute; u d&uacute;r&iacute;sh n&iacute;ye em yasayane legell xiwast u hest u arez&uacute;y em u ew&iacute;shda negunj&eacute;n, bellam key yasakan&iacute; jh&iacute;yan u komellayet&iacute; u ziman, goyan dawete em hest u xiwaz u awataney em u ew?<\/p>\n<p>Renge heb&eacute;t penje bo ewe dir&eacute;j bikat u bill&eacute;t, neb&uacute;n&iacute; dam u dezga u desellat&eacute;k&iacute; netewayet&iacute; serbexo u sin&uacute;r&eacute;k&iacute; jograf&iacute; s&iacute;yas&iacute; yekgirt&uacute;, le konewe u taku &eacute;sta, bo netewey Kurd, emane u ew hoyaney tir&iacute;sh ke le p&eacute;shewe basiman kirdin u neb&uacute;n&iacute;yan le naw komellan&iacute; netewey Kurdda &iacute;tir emane con r&eacute;ge deden be yasakan&iacute; ziman ke dewr&iacute; xoyan bib&iacute;nin le h&eacute;nane d&iacute; ziman&iacute; edeb&iacute; yekgirt&uacute;da?<\/p>\n<p>Bell&eacute; eme raste. Zor raste. Emanen hoy neb&uacute;n&iacute; ziman&iacute; edeb&iacute; yekgirt&uacute;man. Emanen merjekan&iacute; ew yasayane u her leber eme b&uacute;, witiman ziman&iacute; netewayet&iacute; tenha le sin&uacute;r&iacute; yasa sir&uacute;sht&iacute;yekan&iacute; k&eacute;shey naw xoy zimanewe p&eacute;k d&eacute;t. Ja eger ew merj u yasayane bo herc&iacute; sh&eacute;we ziman&eacute;k b&eacute;te d&iacute;, ewa deb&eacute;te ziman&iacute; netewe, ziman&iacute; dewlet u desellatdar&eacute;t&iacute;.<\/p>\n<p><font color=\"#ff0000\">Bellam meseley elfub&eacute; u con&iacute;y&eacute;t&iacute; n&uacute;s&iacute;n&iacute; ziman&iacute; edeb&iacute; yekgirt&uacute;, kam r&eacute;n&uacute;s bigr&eacute;te ber? Emane le barudox&iacute; taybet&iacute; xoyda h&iacute;c nabine kosp&iacute; gewrey ser r&eacute;gay peyda b&uacute;n&iacute; ziman&iacute; netewayet&iacute;. Bellam taku z&uacute;tir em alloz&iacute;ye careser bikir&eacute;t, ewa b&eacute;guman bo rojh&iacute; xoy ew kosp u lawek&iacute;yanesh nam&eacute;nin emeyan meseley dah&eacute;nan&iacute; elfub&eacute; u be tewaw&iacute; u dest&iacute; mirov&eacute;k yan cend kes&eacute;k yan r&eacute;kxiraw&eacute;ke. Bellam herg&iacute;z natiwanr&eacute;t be hewll&iacute; yek u d&uacute; sh&eacute;we ziman&eacute;k be ziman&eacute;k&iacute; niw&eacute; dirust bikir&eacute;t.<\/font> Meseley &quot;&Iacute;spiranto&quot; ashkiraye. Meseley giring bo xoshe kirdin&iacute; zem&iacute;ne u text&iacute; p&eacute;k h&eacute;nan&iacute; ziman&iacute; netewe, bed&iacute; h&eacute;nan u zall b&uacute;n&iacute; ew merj u yasayanen ke k&eacute;shey ziman u sh&eacute;we ziman le naw xoyanda selmand&uacute;yane?<\/p>\n<h5>~&#8211;~&#8211;~&#8211;~&#8211;~&#8211;~&#8211;~&#8211;~&#8211;~&#8211;~&#8211;~&#8211;~&#8211;~&#8211;~&#8211;~&#8211;~&#8211;~&#8211;~&#8211;~&#8211;~&#8211;<\/h5>\n<h5><em>N&uacute;s&iacute;n be p&iacute;t&iacute; Yekgirt&uacute;y kurd&iacute; le layen&iacute; Babek Kab&eacute;r&iacute;<\/em><\/h5>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>W. Rewend Kurdistan, Govar&iacute; Komelley Xiw&eacute;ndekaran&iacute; Kurd le Ewrupa, Jhimarey 7, Okt 1987, Laperr&iacute; 30-35<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"categories":[],"tags":[],"class_list":["post-335","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/335","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=335"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/335\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=335"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=335"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kurdishacademy.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=335"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}